1 EK

DEPREM BÖLGELERİNDE YAPILACAK BİNALAR

HAKKINDA ESASLAR

BÖLÜM 1 – GENEL HÜKÜMLER

1.1. KAPSAM

1.1.1 – Bu Yönetmelik hükümleri, deprem bölgelerinde yeni yapılacak binalar ile daha

önce yapılmış mevcut binalara uygulanır.

1.1.2 – Kullanım amacı ve/veya taşıyıcı sistemi değiştirilecek, deprem öncesi veya

sonrasında performansı değerlendirilecek ve güçlendirilecek olan mevcut binalar için

uygulanacak hükümler Bölüm 7’de verilmiştir.

1.1.3 – Bu Yönetmelik hükümleri, betonarme (yerinde dökülmüş ve öngerilmeli veya

öngerilmesiz prefabrike), çelik ve yığma binalar ile bina türü yapılar için geçerlidir.

1.1.4 – Ahşap bina ve bina türü yapılara uygulanacak minimum koşul ve kurallar, ilgili

yönetmelik hükümleri yürürlüğe konuluncaya dek, Bayındırlık ve İskan Bakanlığı

tarafından saptanacak ve projeleri bu esaslara göre düzenlenecektir.

1.1.5 – Binalar ve bina türü yapılar dışında, tasarımının bu yönetmelik hükümlerine

göre yapılmasına izin verilen bina türü olmayan diğer yapılar, Bölüm 2’de, 2.12 ile

tanımlanan yapılarla sınırlıdır. Bu bağlamda; köprüler, barajlar, kıyı ve liman yapıları,

tüneller, boru hatları, enerji nakil hatları, nükleer santrallar, doğal gaz depolama tesisleri

gibi yapılar, tamamı yer altında bulunan yapılar ve binalardan farklı hesap ve güvenlik

esaslarına göre projelendirilen diğer yapılar bu Yönetmeliğin kapsamı dışındadır.

1.1.6 – Bina taşıyıcı sistemini deprem hareketinden yalıtmak amacı ile, bina taşıyıcı

sistemi ile temelleri arasında özel sistem ve gereçlerle donatılan veya diğer aktif ve

pasif kontrol sistemlerini içeren binalar, bu Yönetmeliğin kapsamı dışındadır.

1.1.7 – Bu Yönetmeliğin kapsamı dışındaki yapılara uygulanacak koşul ve kurallar,

kendi özel yönetmelikleri yapılıncaya dek, ilgili Bakanlıklar tarafından çağdaş

uluslararası standartlar gözönünde tutularak saptanacak ve projeleri bu esaslara göre

düzenlenecektir.

1.2. GENEL İLKELER

1.2.1 – Bu Yönetmeliğe göre yeni yapılacak binaların depreme dayanıklı tasarımının

ana ilkesi; hafif şiddetteki depremlerde binalardaki yapısal ve yapısal olmayan sistem

elemanlarının herhangi bir hasar görmemesi, orta şiddetteki depremlerde yapısal ve

yapısal olmayan elemanlarda oluşabilecek hasarın sınırlı ve onarılabilir düzeyde

kalması, şiddetli depremlerde ise can güvenliğinin sağlanması amacı ile kalıcı yapısal

hasar oluşumunun sınırlanmasıdır. Mevcut binaların değerlendirmesi ve

güçlendirilmesinde esas alınan performans kriterleri Bölüm 7’de tanımlanmıştır.

1.2.2 – Bu Yönetmeliğe göre yeni binaların tasarımında esas alınacak tasarım depremi,

1.2.1’de tanımlanan şiddetli depreme karşı gelmektedir. Bölüm 2, Tablo 2.3’te

tanımlanan Bina Önem Katsayısı I = 1 olan binalar için, tasarım depreminin 50 yıllık

bir süre içinde aşılma olasılığı %10’dur. Farklı aşılma olasılıklı depremler, mevcut

binaların değerlendirmesi ve güçlendirilmesinde gözönüne alınmak üzere Bölüm 7’de

tanımlanmıştır.

1.2.3 – Bu Yönetmelikte belirtilen deprem bölgeleri, Bayındırlık ve İskan Bakanlığı’nca

hazırlanan ve 18/04/1996 tarihli ve 96/8109 sayılı Bakanlar Kurulu kararı ile yürürlüğe

konulan Türkiye Deprem Bölgeleri Haritası’ndaki birinci, ikinci, üçüncü ve dördüncü

derece deprem bölgeleridir.

1.2.4 – Bu Yönetmeliğe göre deprem bölgelerinde yapılacak binalar, malzeme ve işçilik

koşulları bakımından Türk Standartları’na ve Bayındırlık ve İskan Bakanlığı “Genel

Teknik Şartnamesi” kurallarına uygun olacaktır.

BÖLÜM 2 - DEPREME DAYANIKLI BİNALAR İÇİN HESAP KURALLARI

2.0. SİMGELER

A(T) = Spektral İvme Katsayısı

Ao = Etkin Yer İvmesi Katsayısı

Ba = Taşıyıcı sistem elemanının a asal ekseni doğrultusunda tasarıma esas iç

kuvvet büyüklüğü

Bax = Taşıyıcı sistem elemanının a asal ekseni doğrultusunda, x doğrultusundaki

depremden oluşan iç kuvvet büyüklüğü

Bay = Taşıyıcı sistem elemanının a asal ekseni doğrultusunda, x’e dik y

doğrultusundaki depremden oluşan iç kuvvet büyüklüğü

Bb = Taşıyıcı sistem elemanının b asal ekseni doğrultusunda tasarıma esas iç

kuvvet büyüklüğü

Bbx = Taşıyıcı sistem elemanının b asal ekseni doğrultusunda, x doğrultusundaki

depremden oluşan iç kuvvet büyüklüğü

Bby = Taşıyıcı sistem elemanının b asal ekseni doğrultusunda, x’e dik y

doğrultusundaki depremden oluşan iç kuvvet büyüklüğü

BB = Mod Birleştirme Yöntemi’nde mod katkılarının birleştirilmesi ile bulunan

herhangi bir büyüklük

BD = BB büyüklüğüne ait büyütülmüş değer

Di = Eşdeğer Deprem Yükü Yöntemi’nde burulma düzensizliği olan binalar için

i’inci katta ± %5 ek dışmerkezliğe uygulanan büyütme katsayısı

dfi = Binanın i’inci katında Ffi fiktif yüklerine göre hesaplanan yerdeğiştirme

di = Binanın i’inci katında azaltılmış deprem yüklerine göre hesaplanan

yerdeğiştirme

Ffi = Birinci doğal titreşim periyodunun hesabında i’inci kata etkiyen fiktif yük

Fi = Eşdeğer Deprem Yükü Yöntemi’nde i’inci kata etkiyen eşdeğer deprem yükü

fe = Yapısal çıkıntının, mimari elemanın, mekanik ve elektrik donanımın ağırlık

merkezine etkiyen eşdeğer deprem yükü

g = Yerçekimi ivmesi (9.81 m/s2)

gi = Binanın i’inci katındaki toplam sabit yük

Hi = Binanın i’inci katının temel üstünden itibaren ölçülen yüksekliği (Bodrum

katlarında rijit çevre perdelerinin bulunduğu binalarda i’inci katın zemin kat

döşemesi üstünden itibaren ölçülen yüksekliği)

HN = Binanın temel üstünden itibaren ölçülen toplam yüksekliği (Bodrum

katlarında rijit çevre perdelerinin bulunduğu binalarda zemin kat döşemesi

üstünden itibaren ölçülen toplam yükseklik)

Hw = Temel üstünden veya zemin kat döşemesinden itibaren ölçülen toplam perde

yüksekliği

hi = Binanın i’inci katının kat yüksekliği

I = Bina Önem Katsayısı

ℓw = Perdenin veya bağ kirişli perde parçasının plandaki uzunluğu

Mn = n’inci doğal titreşim moduna ait modal kütle

Mxn = Gözönüne alınan x deprem doğrultusunda binanın n’inci doğal titreşim

modundaki etkin kütle

Myn = Gözönüne alınan y deprem doğrultusunda binanın n’inci doğal titreşim

modundaki etkin kütle

mi = Binanın i’inci katının kütlesi (mi = wi / g)

mθi = Kat döşemelerinin rijit diyafram olarak çalışması durumunda, binanın i’inci

katının kaydırılmamış kütle merkezinden geçen düşey eksene göre kütle

eylemsizlik momenti

N = Binanın temel üstünden itibaren toplam kat sayısı (Bodrum katlarında rijit

çevre perdelerinin bulunduğu binalarda zemin kat döşemesi üstünden itibaren

toplam kat sayısı)

n = Hareketli Yük Katılım Katsayısı

qi = Binanın i’inci katındaki toplam hareketli yük

R = Taşıyıcı Sistem Davranış Katsayısı

Ralt,Rüst= Kolonları üstten mafsallı tek katlı çerçevelerin, yerinde dökme betonarme,

prefabrike veya çelik binaların en üst (çatı) katı olarak kullanılması

durumunda, sırası ile, alttaki katlar ve en üst kat için tanımlanan R katsayıları

RNÇ = Tablo 2.5’te deprem yüklerinin tamamının süneklik düzeyi normal çerçeveler

tarafından taşındığı durum için tanımlanan Taşıyıcı Sistem Davranış Katsayısı

RYP = Tablo 2.5’te deprem yüklerinin tamamının süneklik düzeyi yüksek perdeler

tarafından taşındığı durum için tanımlanan Taşıyıcı Sistem Davranış Katsayısı

Ra(T) = Deprem Yükü Azaltma Katsayısı

S(T) = Spektrum Katsayısı

Sae(T) = Elastik spektral ivme [m /s2]

SaR(Tr) = r’inci doğal titreşim modu için azaltılmış spektral ivme [m /s2]

T = Bina doğal titreşim periyodu [s]

T1 = Binanın birinci doğal titreşim periyodu [s]

TA ,TB = Spektrum Karakteristik Periyotları [s]

Tm , Tn = Binanın m’inci ve n’inci doğal titreşim periyotları [s]

Vi = Gözönüne alınan deprem doğrultusunda binanın i’inci katına etki eden kat

kesme kuvveti

Vt = Eşdeğer Deprem Yükü Yöntemi’nde gözönüne alınan deprem doğrultusunda

binaya etkiyen toplam eşdeğer deprem yükü (taban kesme kuvveti)

VtB = Mod Birleştirme Yöntemi’nde, gözönüne alınan deprem doğrultusunda

modlara ait katkıların birleştirilmesi ile bulunan bina toplam deprem yükü

(taban kesme kuvveti)

W = Binanın, hareketli yük katılım katsayısı kullanılarak bulunan toplam ağırlığı

we = Yapısal çıkıntının, mimari elemanın, mekanik veya elektrik donanımın ağırlığı

wi = Binanın i’inci katının, hareketli yük katılım katsayısı kullanılarak hesaplanan

ağırlığı

Y = Mod Birleştirme Yöntemi’nde hesaba katılan yeterli doğal titreşim modu

sayısı

α = Deprem derzi boşluklarının hesabında kullanılan katsayı

αS = Süneklik düzeyi yüksek perdelerin tabanında elde edilen kesme kuvvetleri

toplamının, binanın tümü için tabanda meydana gelen toplam kesme

kuvvetine oranı

β = Mod Birleştirme Yöntemi ile hesaplanan büyüklüklerin alt sınırlarının

belirlenmesi için kullanılan katsayı

Δi = Binanın i’inci katındaki azaltılmış göreli kat ötelemesi

(Δi)ort = Binanın i’inci katındaki ortalama azaltılmış göreli kat ötelemesi

ΔFN = Binanın N’inci katına (tepesine) etkiyen ek eşdeğer deprem yükü

δi = Binanın i’inci katındaki etkin göreli kat ötelemesi

(δi)max = Binanın i’inci katındaki maksimum etkin göreli kat ötelemesi

ηbi = i’inci katta tanımlanan Burulma Düzensizliği Katsayısı

ηci = i’inci katta tanımlanan Dayanım Düzensizliği Katsayısı

ηki = i’inci katta tanımlanan Rijitlik Düzensizliği Katsayısı

Φxin = Kat döşemelerinin rijit diyafram olarak çalıştığı binalarda, n’inci mod şeklinin

i’inci katta x ekseni doğrultusundaki yatay bileşeni

Φyin = Kat döşemelerinin rijit diyafram olarak çalıştığı binalarda, n’inci mod şeklinin

i’inci katta y ekseni doğrultusundaki yatay bileşeni

Φθin = Kat döşemelerinin rijit diyafram olarak çalıştığı binalarda, n’inci mod şeklinin

i’inci katta düşey eksen etrafındaki dönme bileşeni

θi = i’inci katta tanımlanan İkinci Mertebe Gösterge Değeri

2.1. KAPSAM

2.1.1 – 1.2.3’de tanımlanan deprem bölgelerinde yeni yapılacak tüm yerinde dökme ve

prefabrike betonarme binalar ile çelik binalar ve bina türü yapıların depreme dayanıklı

olarak hesaplanmasında esas alınacak deprem yükleri ve uygulanacak hesap kuralları bu

bölümde tanımlanmıştır. Yığma binalara ilişkin kurallar ise Bölüm 5’de verilmiştir.

2.1.2 – Bina temellerinin ve zemin dayanma (istinat) yapılarının hesabına ilişkin

kurallar Bölüm 6’da verilmiştir.

2.1.3 – Bina türünde olmayan, ancak bu bölümde verilen kurallara göre hesaplanmasına

izin verilen yapılar, 2.12’de belirtilenlerle sınırlıdır.

2.1.4 – Mevcut binaların deprem performanslarının değerlendirilmesi ve güçlendirilmesi

için uygulanacak hesap kuralları Bölüm 7’de verilmiştir.

2.2. GENEL İLKE VE KURALLAR

2.2.1. Bina Taşıyıcı Sistemlerine İlişkin Genel İlkeler

2.2.1.1 – Bir bütün olarak deprem yüklerini taşıyan bina taşıyıcı sisteminde ve aynı

zamanda taşıyıcı sistemi oluşturan elemanların her birinde, deprem yüklerinin temel

zeminine kadar sürekli bir şekilde ve güvenli olarak aktarılmasını sağlayacak yeterlikte

rijitlik, kararlılık ve dayanım bulunmalıdır.

2.2.1.2 – Döşeme sistemleri, deprem kuvvetlerinin taşıyıcı sistem elemanları arasında

güvenle aktarılmasını sağlayacak düzeyde rijitlik ve dayanıma sahip olmalıdır. Yeterli

olmayan durumlarda, döşemelerde uygun aktarma elemanları düzenlenmelidir.

2.2.1.3 – Binaya aktarılan deprem enerjisinin önemli bir bölümünün taşıyıcı sistemin

sünek davranışı ile tüketilmesi için, bu Yönetmelikte Bölüm 3 ve Bölüm 4’de belirtilen

sünek tasarım ilkelerine titizlikle uyulmalıdır.

2.2.1.4 – 2.3.1’de tanımlanan düzensiz binaların tasarımından ve yapımından

kaçınılmalıdır. Taşıyıcı sistem planda simetrik veya simetriğe yakın düzenlenmeli ve

Tablo 2.1’de A1 başlığı ile tanımlanan burulma düzensizliğine olabildiğince yer

verilmemelidir. Bu bağlamda, perde vb rijit taşıyıcı sistem elemanlarının binanın

burulma rijitliğini arttıracak biçimde yerleştirilmesine özen gösterilmelidir. Düşey

doğrultuda ise özellikle Tablo 2.1’de B1 ve B2 başlıkları ile tanımlanan ve herhangi bir

katta zayıf kat veya yumuşak kat durumu oluşturan düzensizliklerden kaçınılmalıdır.

2.2.1.5 – Bölüm 6, Tablo 6.1’de tanımlanan (C) ve (D) gruplarına giren zeminlere

oturan kolon ve özellikle perde temellerindeki dönmelerin taşıyıcı sistem hesabına

etkileri, uygun idealleştirme yöntemleri ile gözönüne alınmalıdır.

2.2.2. Deprem Yüklerine İlişkin Genel Kurallar

2.2.2.1 – Binalara etkiyen deprem yüklerinin belirlenmesi için, bu bölümde aksi

belirtilmedikçe, 2.4’te tanımlanan Spektral İvme Katsayısı ve 2.5’te tanımlanan Deprem

Yükü Azaltma Katsayısı esas alınacaktır.

2.2.2.2 – Bu Yönetmelikte aksi belirtilmedikçe, deprem yüklerinin sadece yatay

düzlemde ve birbirine dik iki eksen doğrultusunda etkidikleri varsayılacaktır. Gözönüne

alınan doğrultulardaki depremlerin ortak etkisine ilişkin hükümler 2.7.5’te verilmiştir.

2.2.2.3 – Deprem yükleri ile diğer yüklerin ortak etkisi altında binanın taşıyıcı sistem

elemanlarında oluşacak tasarım iç kuvvetlerinin taşıma gücü ilkesine göre hesabında

kullanılacak yük katsayıları, bu Yönetmelikte aksi belirtilmedikçe, ilgili yapı

yönetmeliklerinden alınacaktır.

2.2.2.4 – Deprem yükleri ile rüzgar yüklerinin binaya aynı zamanda etkimediği

varsayılacak ve her bir yapı elemanının boyutlandırılmasında, deprem ya da rüzgar

etkisi için hesaplanan büyüklüklerin elverişsiz olanı gözönüne alınacaktır. Ancak,

rüzgardan oluşan büyüklüklerin daha elverişsiz olması durumunda bile; elemanların

boyutlandırılması, detaylandırılması ve birleşim noktalarının düzenlenmesinde, bu

Yönetmelikte belirtilen koşullara uyulması zorunludur.

2.3. DÜZENSİZ BİNALAR

2.3.1. Düzensiz Binaların Tanımı

Depreme karşı davranışlarındaki olumsuzluklar nedeni ile tasarımından ve yapımından

kaçınılması gereken düzensiz binalar’ın tanımlanması ile ilgili olarak, planda ve düşey

doğrultuda düzensizlik meydana getiren durumlar Tablo 2.1’de, bunlarla ilgili koşullar

ise 2.3.2’de verilmiştir.

2.3.2. Düzensiz Binalara İlişkin Koşullar

Tablo 2.1’de tanımlanan düzensizlik durumlarına ilişkin koşullar aşağıda belirtilmiştir:

2.3.2.1 – A1 ve B2 türü düzensizlikler, 2.6’da belirtildiği üzere, deprem hesap

yönteminin seçiminde etken olan düzensizliklerdir.

2.3.2.2 – A2 ve A3 türü düzensizliklerin bulunduğu binalarda, birinci ve ikinci derece

deprem bölgelerinde, kat döşemelerinin kendi düzlemleri içinde deprem kuvvetlerini

düşey taşıyıcı sistem elemanları arasında güvenle aktarabildiği hesapla doğrulanacaktır.

2.3.2.3 – B1 türü düzensizliğinin bulunduğu binalarda, gözönüne alınan i’inci kattaki

dolgu duvarı alanlarının toplamı bir üst kattakine göre fazla ise, ηci’nin hesabında dolgu

duvarları gözönüne alınmayacaktır. 0.60 ≤ (ηci)min < 0.80 aralığında Tablo 2.5’te verilen

taşıyıcı sistem davranış katsayısı, 1.25 (ηci)min değeri ile çarpılarak her iki deprem

doğrultusunda da binanın tümüne uygulanacaktır. Ancak hiçbir zaman ηci < 0.60

olmayacaktır. Aksi durumda, zayıf katın dayanımı ve rijitliği arttırılarak deprem hesabı

tekrarlanacaktır.

2.3.2.4 – B3 türü düzensizliğin bulunduğu binalara ilişkin koşullar, bütün deprem

bölgelerinde uygulanmak üzere, aşağıda belirtilmiştir:

(a) Kolonların binanın herhangi bir katında konsol kirişlerin veya alttaki kolonlarda

oluşturulan guselerin üstüne veya ucuna oturtulmasına hiçbir zaman izin verilmez.

TABLO 2.1 – DÜZENSİZ BİNALAR

A – PLANDA DÜZENSİZLİK DURUMLARI İlgili

Maddeler

A1 – Burulma Düzensizliği :

Birbirine dik iki deprem doğrultusunun herhangi biri için,

herhangi bir katta en büyük göreli kat ötelemesinin o katta aynı

doğrultudaki ortalama göreli ötelemeye oranını ifade eden

Burulma Düzensizliği Katsayısı ηbi ’nin 1.2’den büyük olması

durumu (Şekil 2.1). [ηbi = (Δi)max / (Δi)ort > 1.2]

Göreli kat ötelemelerinin hesabı, ± %5 ek dışmerkezlik etkileri de

gözönüne alınarak, 2.7’ye göre yapılacaktır.

2.3.2.1

A2 – Döşeme Süreksizlikleri :

Herhangi bir kattaki döşemede (Şekil 2.2);

I – Merdiven ve asansör boşlukları dahil, boşluk alanları

toplamının kat brüt alanının 1/3’ünden fazla olması durumu,

II – Deprem yüklerinin düşey taşıyıcı sistem elemanlarına güvenle

aktarılabilmesini güçleştiren yerel döşeme boşluklarının

bulunması durumu,

III – Döşemenin düzlem içi rijitlik ve dayanımında ani

azalmaların olması durumu

2.3.2.2

A3 – Planda Çıkıntılar Bulunması :

Bina kat planlarında çıkıntı yapan kısımların birbirine dik iki

doğrultudaki boyutlarının her ikisinin de, binanın o katının aynı

doğrultulardaki toplam plan boyutlarının %20'sinden daha büyük

olması durumu (Şekil 2.3).

2.3.2.2

B – DÜŞEY DOĞRULTUDA DÜZENSİZLİK DURUMLARI İlgili

Maddeler

B1 – Komşu Katlar Arası Dayanım Düzensizliği (Zayıf Kat) :

Betonarme binalarda, birbirine dik iki deprem doğrultusunun

herhangi birinde, herhangi bir kattaki etkili kesme alanı’nın, bir

üst kattaki etkili kesme alanı’na oranı olarak tanımlanan

Dayanım Düzensizliği Katsayısı ηci’nin 0.80’den küçük olması

durumu. [ηci = (∑Ae)i / (∑Ae)i+1 < 0.80]

Herhangi bir katta etkili kesme alanının tanımı:

∑Ae = ∑Aw + ∑Ag + 0.15 ∑Ak (Simgeler için Bkz. 3.0)

2.3.2.3

B2 – Komşu Katlar Arası Rijitlik Düzensizliği (Yumuşak Kat) :

Birbirine dik iki deprem doğrultusunun herhangi biri için,

herhangi bir i’inci kattaki ortalama göreli kat ötelemesi oranının

bir üst veya bir alt kattaki ortalama göreli kat ötelemesi oranına

bölünmesi ile tanımlanan Rijitlik Düzensizliği Katsayısı ηki ’nin

2.0’den fazla olması durumu. [ηki = (Δi /hi)ort / (Δi+1 /hi+1)ort > 2.0

veya ηki = (Δi /hi)ort / (Δi−1/hi−1)ort > 2.0]

Göreli kat ötelemelerinin hesabı, ± %5 ek dışmerkezlik etkileri de

gözönüne alınarak 2.7’ye göre yapılacaktır.

2.3.2.1

B3 – Taşıyıcı Sistemin Düşey Elemanlarının Süreksizliği :

Taşıyıcı sistemin düşey elemanlarının (kolon veya perdelerin) bazı

katlarda kaldırılarak kirişlerin veya guseli kolonların üstüne veya

ucuna oturtulması, ya da üst kattaki perdelerin altta kolonlara

oturtulması durumu (Şekil 2.4).

2.3.2.4

Şekil 2.1

Şekil 2.2

A A

Ab1 Ab Ab2

A2 türü düzensizlik durumu – I

Ab / A > 1/3

Ab : Boşluk alanları toplamı

A : Brüt kat alanı

Ab = Ab1 + Ab2

A2 türü düzensizlik durumu – II

Kesit A-A

A2 türü düzensizlik durumu – II ve III

i +1’ inci kat

döşemesi

Döşemelerin kendi düzlemleri içinde rijit diyafram olarak çalışmaları durumunda

(Δi)ort = 1/2 [(Δi)max + (Δi)min]

Burulma düzensizliği katsayısı :

ηbi = (Δi)max / (Δi)ort

Burulma düzensizliği durumu : ηbi > 1.2

i’ inci kat

döşemesi

Deprem

doğrultusu

(Δi)max

(Δi)min

Şekil 2.3

Şekil 2.4

(b) Kolonun iki ucundan mesnetli bir kirişe oturması durumunda, kirişin bütün

kesitlerinde ve ayrıca gözönüne alınan deprem doğrultusunda bu kirişin bağlandığı

düğüm noktalarına birleşen diğer kiriş ve kolonların bütün kesitlerinde, düşey yükler ve

depremin ortak etkisinden oluşan tüm iç kuvvet değerleri %50 oranında arttırılacaktır.

(c) Üst katlardaki perdenin altta kolonlara oturtulmasına hiçbir zaman izin verilmez.

(d) Perdelerin binanın herhangi bir katında, kendi düzlemleri içinde kirişlerin üstüne

açıklık ortasında oturtulmasına hiçbir zaman izin verilmez.

Bkz. 2.3.2.4 (b) Bkz. 2.3.2.4 (a)

Bkz. 2.3.2.4 (d) Bkz. 2.3.2.4 (c)

Lx Lx

ax ax ax ax

ay ay

Ly Ly Ly

A3 türü düzensizlik durumu:

ax > 0.2 Lx ve aynı zamanda ay > 0.2 Ly

2.4. ELASTİK DEPREM YÜKLERİNİN TANIMLANMASI : SPEKTRAL

İVME KATSAYISI

Deprem yüklerinin belirlenmesi için esas alınacak olan Spektral İvme Katsayısı, A(T),

Denk.(2.1) ile verilmiştir. %5 sönüm oranı için tanımlanan Elastik İvme Spektrumu’nun

ordinatı olan Elastik Spektral İvme, Sae(T), Spektral İvme Katsayısı ile yerçekimi ivmesi

g’nin çarpımına karşı gelmektedir.

( ) = ( )

A T A I S T

S T AT g

(2.1)

2.4.1. Etkin Yer İvmesi Katsayısı

Denk.(2.1)’de yer alan Etkin Yer İvmesi Katsayısı, Ao , Tablo 2.2’de tanımlanmıştır.

TABLO 2.2 – ETKİN YER İVMESİ KATSAYISI (Ao)

Deprem Bölgesi Ao

1 0.40

2 0.30

3 0.20

4 0.10

2.4.2. Bina Önem Katsayısı

Denk.(2.1)’de yer alan Bina Önem Katsayısı, I , Tablo 2.3’te tanımlanmıştır.

TABLO 2.3 – BİNA ÖNEM KATSAYISI (I)

Binanın Kullanım Amacı

veya Türü

Bina Önem

Katsayısı (I)

1. Deprem sonrası kullanımı gereken binalar ve tehlikeli madde

içeren binalar

a) Deprem sonrasında hemen kullanılması gerekli binalar

(Hastaneler, dispanserler, sağlık ocakları, itfaiye bina ve tesisleri,

PTT ve diğer haberleşme tesisleri, ulaşım istasyonları ve terminalleri,

enerji üretim ve dağıtım tesisleri; vilayet, kaymakamlık ve belediye

yönetim binaları, ilk yardım ve afet planlama istasyonları)

b) Toksik, patlayıcı, parlayıcı, vb özellikleri olan maddelerin

bulunduğu veya depolandığı binalar

1.5

2. İnsanların uzun süreli ve yoğun olarak bulunduğu ve değerli

eşyanın saklandığı binalar

a) Okullar, diğer eğitim bina ve tesisleri, yurt ve yatakhaneler, askeri

kışlalar, cezaevleri, vb.

b) Müzeler

1.4

3. İnsanların kısa süreli ve yoğun olarak bulunduğu binalar

Spor tesisleri, sinema, tiyatro ve konser salonları, vb.

1.2

4. Diğer binalar

Yukarıdaki tanımlara girmeyen diğer binalar

(Konutlar, işyerleri, oteller, bina türü endüstri yapıları, vb)

1.0

2.4.3. Spektrum Katsayısı

2.4.3.1 – Denk.(2.1)’de yer alan Spektrum Katsayısı, S(T), yerel zemin koşullarına ve

bina doğal periyodu T’ye bağlı olarak Denk.(2.2) ile hesaplanacaktır (Şekil 2.5).

A B

0.8

( ) = 1 + 1.5 (0 )

( ) = 2.5 ( )

T S T T T

S T T T T

T S T T T

≤ ≤

< ≤

⎛ ⎞ < ⎜ ⎟

⎝ ⎠

(2.2)

Denk.(2.2)’deki Spektrum Karakteristik Periyotları, TA ve TB , Bölüm 6’da Tablo 6.2

ile tanımlanan Yerel Zemin Sınıfları’na bağlı olarak Tablo 2.4’te verilmiştir.

TABLO 2.4 – SPEKTRUM KARAKTERİSTİK PERİYOTLARI (TA , TB)

Tablo 6.2'ye göre

Yerel Zemin Sınıfı

(saniye)

Z1 0.10 0.30

Z2 0.15 0.40

Z3 0.15 0.60

Z4 0.20 0.90

2.4.3.2 – Bölüm 6’da 6.2.1.2 ve 6.2.1.3’te belirtilen koşulların yerine getirilmemesi

durumunda, Tablo 2.4’te Z4 yerel zemin sınıfı için tanımlanan spektrum karakteristik

periyotları kullanılacaktır.

2.4.4. Özel Tasarım İvme Spektrumları

Gerekli durumlarda elastik tasarım ivme spektrumu, yerel deprem ve zemin koşulları

gözönüne alınarak yapılacak özel araştırmalarla da belirlenebilir. Ancak, bu şekilde

belirlenecek ivme spektrumu ordinatlarına karşı gelen spektral ivme katsayıları, tüm

periyotlar için, Tablo 2.4’teki ilgili karakteristik periyotlar gözönüne alınarak Denk.

(2.1)’den bulunacak değerlerden hiçbir zaman daha küçük olmayacaktır.

Şekil 2.5

T TB TA

2.5

1.0

S(T) = 2.5 (TB / T )0.8

S(T)

2.5. ELASTİK DEPREM YÜKLERİNİN AZALTILMASI: DEPREM YÜKÜ

AZALTMA KATSAYISI

Depremde taşıyıcı sistemin kendine özgü doğrusal elastik olmayan davranışını

gözönüne almak üzere, 2.4’te verilen spektral ivme katsayısına göre bulunacak elastik

deprem yükleri, aşağıda tanımlanan Deprem Yükü Azaltma Katsayısı’na bölünecektir.

Deprem Yükü Azaltma Katsayısı, çeşitli taşıyıcı sistemler için Tablo 2.5’te tanımlanan

Taşıyıcı Sistem Davranış Katsayısı, R’ye ve doğal titreşim periyodu, T’ye bağlı olarak

Denk.(2.3) ile belirlenecektir.

a A

( ) = 1.5 + ( 1.5) (0 )

( ) = ( )

T R T R T T

R T R T T

− ≤ ≤

(2.3)

2.5.1. Taşıyıcı Sistemlerin Süneklik Düzeylerine İlişkin Genel Koşullar

2.5.1.1 – Taşıyıcı Sistem Davranış Katsayıları Tablo 2.5’te verilen süneklik düzeyi

yüksek taşıyıcı sistemler ve süneklik düzeyi normal taşıyıcı sistemler’e ilişkin tanımlar

ve uyulması gerekli koşullar, betonarme binalar için Bölüm 3’te, çelik binalar için ise

Bölüm 4’te verilmiştir.

2.5.1.2 – Tablo 2.5’te süneklik düzeyi yüksek olarak gözönüne alınacak taşıyıcı

sistemlerde, süneklik düzeyinin her iki yatay deprem doğrultusunda da yüksek olması

zorunludur. Süneklik düzeyi bir deprem doğrultusunda yüksek veya karma, buna dik

diğer deprem doğrultusunda ise normal olan sistemler, her iki doğrultuda da süneklik

düzeyi normal sistemler olarak sayılacaktır.

2.5.1.3 – Süneklik düzeyleri her iki doğrultuda aynı olan veya bir doğrultuda yüksek,

diğer doğrultuda karma olan sistemlerde, farklı doğrultularda birbirinden farklı R

katsayıları kullanılabilir.

2.5.1.4 – Perde içermeyen kirişsiz döşemeli betonarme sistemler ile, kolon ve kirişleri

3.3, 3.4 ve 3.5’te verilen koşullardan herhangi birini sağlamayan dolgulu veya dolgusuz

dişli ve kaset döşemeli betonarme sistemler, süneklik düzeyi normal sistemler olarak

gözönüne alınacaktır.

2.5.1.5 – Birinci ve ikinci derece deprem bölgelerinde;

(a) Aşağıdaki (b) paragrafı dışında, taşıyıcı sistemi sadece çerçevelerden oluşan

binalarda süneklik düzeyi yüksek taşıyıcı sistemler’in kullanılması zorunludur.

(b) Tablo 2.3’e göre Bina Önem Katsayısı I = 1.2 ve I = 1.0 olan çelik binalarda,

HN ≤ 16 m olmak koşulu ile, sadece süneklik düzeyi normal çerçevelerden oluşan

taşıyıcı sistemler kullanılabilir.

(c) Tablo 2.3’e göre Bina Önem Katsayısı I = 1.5 ve I = 1.4 olan tüm binalarda süneklik

düzeyi yüksek taşıyıcı sistemler veya 2.5.4.1’de tanımlanan süneklik düzeyi bakımından

karma taşıyıcı sistemler kullanılacaktır.

2.5.1.6 – Perde içermeyen süneklik düzeyi normal taşıyıcı sistemler’e, sadece üçüncü ve

dördüncü derece deprem bölgelerinde, aşağıdaki koşullarla izin verilebilir:

(a) 2.5.1.4’te tanımlanan betonarme binalar, HN ≤ 13 m olmak koşulu ile yapılabilir.

(b) 2.5.1.4’te tanımlananların dışında, taşıyıcı sistemi sadece süneklik düzeyi normal

çerçevelerden oluşan betonarme ve çelik binalar, HN ≤ 25 m olmak koşulu ile

yapılabilir.

TABLO 2.5 – TAŞIYICI SİSTEM DAVRANIŞ KATSAYISI (R)

BİNA TAŞIYICI SİSTEMİ

Süneklik

Düzeyi

Normal

Sistemler

Süneklik

Düzeyi

Yüksek

Sistemler

(1) YERİNDE DÖKME BETONARME BİNALAR

(1.1) Deprem yüklerinin tamamının çerçevelerle taşındığı

binalar ..................................................................................….

(1.2) Deprem yüklerinin tamamının bağ kirişli (boşluklu)

perdelerle taşındığı binalar..................................................…..

(1.3) Deprem yüklerinin tamamının boşluksuz perdelerle

taşındığı binalar....................................................................….

(1.4) Deprem yüklerinin çerçeveler ile boşluksuz ve/veya bağ

kirişli (boşluklu) perdeler tarafından birlikte taşındığı binalar..

(2) PREFABRİKE BETONARME BİNALAR

(2.1) Deprem yüklerinin tamamının bağlantıları tersinir

momentleri aktarabilen çerçevelerle taşındığı binalar .......…..

(2.2) Deprem yüklerinin tamamının, üstteki bağlantıları

mafsallı olan kolonlar tarafından taşındığı tek katlı binalar.....

(2.3) Deprem yüklerinin tamamının prefabrike veya yerinde

dökme boşluksuz ve/veya bağ kirişli (boşluklu) perdelerle

taşındığı, çerçeve bağlantıları mafsallı olan prefabrike binalar..

(2.4) Deprem yüklerinin, bağlantıları tersinir momentleri

aktarabilen prefabrike çerçeveler ile yerinde dökme boşluksuz

ve/veya bağ kirişli (boşluklu) perdeler tarafından birlikte

taşındığı binalar………………………………………………

──

(3) ÇELİK BİNALAR

(3.1) Deprem yüklerinin tamamının çerçevelerle taşındığı

binalar..................................................................................….

(3.2) Deprem yüklerinin tamamının, üstteki bağlantıları

mafsallı olan kolonlar tarafından taşındığı tek katlı binalar.....

(3.3) Deprem yüklerinin tamamının çaprazlı perdeler veya

yerinde dökme betonarme perdeler tarafından taşındığı binalar

(a) Çaprazların merkezi olması durumu...............................…

(b) Çaprazların dışmerkez olması durumu..........................….

(c) Betonarme perdelerin kullanılması durumu........................

(3.4) Deprem yüklerinin çerçeveler ile birlikte çaprazlı çelik

perdeler veya yerinde dökme betonarme perdeler tarafından

birlikte taşındığı binalar

(a) Çaprazların merkezi olması durumu...............................…

(b) Çaprazların dışmerkez olması durumu...........................…

(c) Betonarme perdelerin kullanılması durumu........................

──

2.5.2. Süneklik Düzeyi Yüksek Betonarme Boşluksuz Perdeli-Çerçeveli Sistemlere

İlişkin Koşullar

Deprem yüklerinin süneklik düzeyi yüksek boşluksuz (bağ kirişsiz) betonarme perdeler

ile süneklik düzeyi yüksek betonarme veya çelik çerçeveler tarafından birlikte taşındığı

binalara ilişkin koşullar aşağıda verilmiştir:

2.5.2.1 – Bu tür sistemlerde, Tablo 2.5’te yerinde dökme betonarme ve çelik çerçeve

durumu için verilen R = 7’nin veya prefabrike betonarme çerçeve durumu için verilen

R = 6’nın kullanılabilmesi için, boşluksuz perdelerin tabanında deprem yüklerinden

meydana gelen kesme kuvvetlerinin toplamı, binanın tümü için tabanda meydana

gelen toplam kesme kuvvetinin %75’inden daha fazla olmayacaktır (αS ≤ 0.75).

2.5.2.2 – 2.5.2.1’deki koşulun sağlanamaması durumunda, 0.75 < αS ≤ 1.0 aralığında

kullanılacak R katsayısı, yerinde dökme betonarme ve çelik çerçeve durumu için

R = 10 − 4 αS bağıntısı ile, prefabrike betonarme çerçeve durumu için ise R = 9 − 4 αS

bağıntısı ile belirlenecektir.

2.5.2.3 – Hw / ℓw ≤ 2.0 olan perdelerde, yukarıda tanımlanan R katsayılarına göre

hesaplanan iç kuvvetler, [3 / (1 + Hw / ℓw)] katsayısı ile çarpılarak büyültülecektir.

Ancak bu katsayı, 2’den büyük alınmayacaktır.

2.5.3. Süneklik Düzeyi Normal Bazı Sistemlerde Perde Kullanım Zorunluluğuna

İlişkin Koşullar

2.5.1.6’nın (a) ve (b) paragraflarında tanımlanan süneklik düzeyi normal sistemler,

bütün deprem bölgelerinde ve aynı paragraflarda tanımlanan yükseklik sınırlarının

üzerinde de yapılabilir. Ancak bu durumda, betonarme binalarda tüm yükseklik boyunca

devam eden ve aşağıdaki koşulları sağlayan süneklik düzeyi normal veya yüksek

betonarme boşluksuz ya da bağ kirişli (boşluklu) perdelerin, çelik binalarda ise süneklik

düzeyi normal veya yüksek merkezi veya dışmerkez çaprazlı perdelerin kullanılması

zorunludur.

2.5.3.1 – Taşıyıcı sistemde süneklik düzeyi normal perdelerin kullanılması durumunda,

her bir deprem doğrultusunda, deprem yüklerine göre perdelerin tabanında elde edilen

kesme kuvvetlerinin toplamı, binanın tümü için tabanda meydana gelen toplam kesme

kuvvetinin %75’inden daha fazla olacaktır.

2.5.3.2 – Taşıyıcı sistemde süneklik düzeyi yüksek perdelerin kullanılması durumunda,

aşağıda karma taşıyıcı sistemler için verilen 2.5.4.1 uygulanacaktır.

2.5.4. Süneklik Düzeyi Bakımından Karma Taşıyıcı Sistemlere İlişkin Koşullar

2.5.4.1 – 2.5.1.6’nın (a) ve (b) paragraflarında tanımlanan süneklik düzeyi normal

sistemlerin, süneklik düzeyi yüksek perdelerle birarada kullanılması mümkündür. Bu

şekilde oluşturulan süneklik düzeyi bakımından karma sistemler’de, aşağıda belirtilen

koşullara uyulmak kaydı ile, süneklik düzeyi yüksek boşluksuz, bağ kirişli (boşluklu)

betonarme perdeler veya çelik binalar için merkezi veya dışmerkez çaprazlı çelik

perdeler kullanılabilir.

(a) Bu tür karma sistemlerin deprem hesabında çerçeveler ve perdeler birarada

gözönüne alınacak, ancak her bir deprem doğrultusunda mutlaka αS ≥ 0.40 olacaktır.

(b) Her iki deprem doğrultusunda da αS ≥ 2/3 olması durumunda, Tablo 2.5’de deprem

yüklerinin tamamının süneklik düzeyi yüksek perde tarafından taşındığı durum için

verilen R katsayısı (R = RYP), taşıyıcı sistemin tümü için kullanılabilir.

(c) 0.40 < αS < 2/3 aralığı__________nda ise, her iki deprem doğrultusunda da taşıyıcı sistemin

tümü için R = RNÇ + 1.5 αS (RYP − RNÇ) bağıntısı uygulanacaktır.

2.5.4.2 – Binaların bodrum katlarının çevresinde kullanılan rijit betonarme perde

duvarları, Tablo 2.5’te yer alan perdeli veya perdeli-çerçeveli sistemlerin bir parçası

olarak gözönüne alınmayacaktır. Bu tür binaların hesabında izlenecek kurallar 2.7.2.4

ve 2.8.3.2’de verilmiştir.

2.5.5. Kolonları Üstten Mafsallı Binalara İlişkin Koşullar

2.5.5.1 – Kolonları üstten mafsallı tek katlı çerçevelerden oluşan betonarme binalarda;

(a) Yerinde dökme betonarme kolonların kullanılması durumunda, prefabrike binalar

için Tablo 2.5’te (2.2)’de tanımlanan R katsayısı kullanılacaktır.

(b) R katsayıları Tablo 2.5’te (2.2) ve (3.2)’de verilen betonarme prefabrike ve çelik

binalara ilişkin koşullar 2.5.5.2’de verilmiştir. Bu tür çerçevelerin, yerinde dökme

betonarme, prefabrike veya çelik binalarda en üst kat (çatı katı) olarak kullanılması

durumuna ilişkin koşullar ise 2.5.5.3’de tanımlanmıştır.

2.5.5.2 – Bu tür tek katlı binaların içinde planda, binanın oturma alanının %25’inden

fazla olmamak kaydı ile, kısmi tek bir ara kat yapılabilir. Deprem hesabında ara katın

taşıyıcı sistemi, ana taşıyıcı çerçevelerle birlikte gözönüne alınabilir. Bu durumda, ortak

sistem betonarme prefabrike binalarda süneklik düzeyi yüksek sistem olarak

düzenlenecektir. Ortak sistemde, Tablo 2.1’de tanımlanan burulma düzensizliğinin

bulunup bulunmadığı mutlaka kontrol edilecek ve varsa hesapta gözönüne alınacaktır.

Ara katın ana taşıyıcı çerçevelere bağlantıları mafsallı veya monolitik olabilir.

2.5.5.3 – Kolonları üstten mafsallı tek katlı çerçevelerin, yerinde dökme betonarme,

prefabrike veya çelik binalarda en üst kat (çatı katı) olarak kullanılması durumunda, en

üst kat için Tablo 2.5’te (2.2) veya (3.2)’de tanımlanan R katsayısı (Rüst) ile alttaki

katlar için farklı olarak tanımlanabilen R katsayısı (Ralt), aşağıdaki koşullara uyulmak

kaydı ile, birarada kullanılabilir.

(a) Başlangıçta deprem hesabı, binanın tümü için R = Ralt alınarak 2.7 veya 2.8’e göre

yapılacaktır. 2.10.1’de tanımlanan azaltılmış ve etkin göreli kat ötelemeleri, binanın

tümü için bu hesaptan elde edilecektir.

(b) En üst katın iç kuvvetleri, (a)’da hesaplanan iç kuvvetlerin (Ralt / Rüst) oranı ile

çarpımından elde edilecektir.

(c) Alttaki katların iç kuvvetleri ise iki kısmın toplamından oluşacaktır. Birinci kısım,

(a)’da hesaplanan iç kuvvetlerdir. İkinci kısım ise, (b)’de en üst kat kolonlarının mesnet

reaksiyonları olarak hesaplanan kuvvetlerin (1 – Rüst / Ralt) ile çarpılarak alttaki katların

taşıyıcı sistemine etki ettirilmesi ile ayrıca hesaplanacaktır.

2.6. HESAP YÖNTEMİNİN SEÇİLMESİ

2.6.1. Hesap Yöntemleri

Binaların ve bina türü yapıların deprem hesabında kullanılacak yöntemler; 2.7’de

verilen Eşdeğer Deprem Yükü Yöntemi, 2.8’de verilen Mod Birleştirme Yöntemi ve

2.9’da verilen Zaman Tanım Alanında Hesap Yöntemleri’dir. 2.8 ve 2.9’da verilen

yöntemler, tüm binaların ve bina türü yapıların deprem hesabında kullanılabilir.

2.6.2. Eşdeğer Deprem Yükü Yönteminin Uygulama Sınırları

2.7’de verilen Eşdeğer Deprem Yükü Yöntemi’nin uygulanabileceği binalar Tablo

2.6’da özetlenmiştir. Tablo 2.6’nın kapsamına girmeyen binaların deprem hesabında,

2.8 veya 2.9’da verilen yöntemler kullanılacaktır.

TABLO 2.6 – EŞDEĞER DEPREM YÜKÜ YÖNTEMİ’NİN

UYGULANABİLECEĞİ BİNALAR

Deprem

Bölgesi

Bina Türü Toplam Yükseklik

Sınırı

1, 2 Her bir katta burulma düzensizliği katsayısının

ηbi ≤ 2.0 koşulunu sağladığı binalar

HN ≤ 25 m

1, 2

Her bir katta burulma düzensizliği katsayısının

ηbi ≤ 2.0 koşulunu sağladığı ve ayrıca B2 türü

düzensizliğinin olmadığı binalar

HN ≤ 40 m

3, 4 Tüm binalar HN ≤ 40 m

2.7. EŞDEĞER DEPREM YÜKÜ YÖNTEMİ

2.7.1. Toplam Eşdeğer Deprem Yükünün Belirlenmesi

2.7.1.1 – Gözönüne alınan deprem doğrultusunda, binanın tümüne etkiyen Toplam

Eşdeğer Deprem Yükü (taban kesme kuvveti), Vt , Denk.(2.4) ile belirlenecektir.

t o

a 1

( ) = 0.10

( )

WA T V AI W

R T

≥ (2.4)

Binanın birinci doğal titreşim periyodu T1 , 2.7.4’e göre hesaplanacaktır.

2.7.1.2 – Denk.(2.4)’te yer alan ve binanın deprem yüklerinin hesaplanmasında

kullanılacak toplam ağırlığı, W, Denk.(2.5) ile belirlenecektir.

i=1

= W w ∑ (2.5)

Denk.(2.5)’deki wi kat ağırlıkları ise Denk.(2.6) ile hesaplanacaktır.

wi = gi + n qi (2.6)

Denk.(2.6)’da yer alan Hareketli Yük Katılım Katsayısı, n , Tablo 2.7’de verilmiştir.

Endüstri binalarında sabit ekipman ağırlıkları için n = 1 alınacak, ancak vinç kaldırma

yükleri kat ağırlıklarının hesabında gözönüne alınmayacaktır. Deprem yüklerinin

belirlenmesinde kullanılacak çatı katı ağırlığının hesabında kar yüklerinin %30’u

gözönüne alınacaktır.

TABLO 2.7 – HAREKETLİ YÜK KATILIM KATSAYISI (n)

Binanın Kullanım Amacı n

Depo, antrepo, vb. 0.80

Okul, öğrenci yurdu, spor tesisi, sinema, tiyatro, konser salonu, garaj,

lokanta, mağaza, vb.

0.60

Konut, işyeri, otel, hastane, vb. 0.30

2.7.2. Katlara Etkiyen Eşdeğer Deprem Yüklerinin Belirlenmesi

2.7.2.1 – Denk.(2.4) ile hesaplanan toplam eşdeğer deprem yükü, bina katlarına etkiyen

eşdeğer deprem yüklerinin toplamı olarak Denk.(2.7) ile ifade edilir (Şekil 2.6a):

t N i

i=1

= + V F F Δ ∑ (2.7)

2.7.2.2 – Binanın N’inci katına (tepesine) etkiyen ek eşdeğer deprem yükü ΔFN’in

değeri Denk.(2.8) ile belirlenecektir.

N t = 0.0075 F NV Δ (2.8)

2.7.2.3 – Toplam eşdeğer deprem yükünün ΔFN dışında geri kalan kısmı, N’inci kat

dahil olmak üzere, bina katlarına Denk.(2.9) ile dağıtılacaktır.

i i

i t NN

j j

j=1

= ( ) w H F V F

w H

− Δ

∑

(2.9)

2.7.2.4 – Bodrum katlarında rijitliği üst katlara oranla çok büyük olan betonarme çevre

perdelerinin bulunduğu ve bodrum kat döşemelerinin yatay düzlemde rijit diyafram

olarak çalıştığı binalarda, bodrum katlarına ve üstteki katlara etkiyen eşdeğer deprem

yükleri, aşağıda belirtildiği üzere, ayrı ayrı hesaplanacaktır. Bu yükler, üst ve alt katların

birleşiminden oluşan taşıyıcı sisteme birlikte uygulanacaktır.

(a) Üstteki katlara etkiyen toplam eşdeğer deprem yükünün ve eşdeğer kat deprem

yüklerinin 2.7.1.1, 2.7.2.2 ve 2.7.2.3’e göre belirlenmesinde, bodrumdaki rijit çevre

perdeleri gözönüne alınmaksızın Tablo 2.5’ten seçilen R katsayısı kullanılacak ve

sadece üstteki katların ağırlıkları hesaba katılacaktır. Bu durumda ilgili bütün tanım ve

bağıntılarda temel üst kotu yerine zemin katın kotu gözönüne alınacaktır. 2.7.4.1’e göre

birinci doğal titreşim periyodunun hesabında da, fiktif yüklerin belirlenmesi için sadece

üstteki katların ağırlıkları kullanılacaktır (Şekil 2.6b).

(b) Rijit bodrum katlarına etkiyen eşdeğer deprem yüklerinin hesabında, sadece bodrum

kat ağırlıkları gözönüne alınacak ve Spektrum Katsayısı olarak S(T) = 1 alınacaktır. Her

bir bodrum katına etkiyen eşdeğer deprem yükünün hesabında, Denk.(2.1)’den bulunan

spektral ivme değeri ile bu katın ağırlığı doğrudan çarpılacak ve elde edilen elastik

yükler, Ra(T) = 1.5 katsayısına bölünerek azaltılacaktır (Şekil 2.6c).

(c) Üstteki katlardan bodrum katlarına geçişte yer alan ve çok rijit bodrum perdeleri ile

çevrelenen zemin kat döşeme sisteminin kendi düzlemi içindeki dayanımı, bu hesapta

elde edilen iç kuvvetlere göre kontrol edilecektir.

Şekil 2.6

2.7.3. Gözönüne Alınacak Yerdeğiştirme Bileşenleri ve Deprem Yüklerinin

Etkime Noktaları

2.7.3.1 – Döşemelerin yatay düzlemde rijit diyafram olarak çalıştığı binalarda, her katta

iki yatay yerdeğiştirme bileşeni ile düşey eksen etrafındaki dönme, bağımsız

yerdeğiştirme bileşenleri olarak gözönüne alınacaktır. Her katta 2.7.2’ye göre belirlenen

eşdeğer deprem yükleri, ek dışmerkezlik etkisi’nin hesaba katılabilmesi amacı ile,

gözönüne alınan deprem doğrultusuna dik doğrultudaki kat boyutunun +%5’i ve −%5’i

kadar kaydırılması ile belirlenen noktalara ve ayrıca kat kütle merkezine uygulanacaktır

(Şekil 2.7).

2.7.3.2 – Tablo 2.1’de tanımlanan A2 türü düzensizliğin bulunduğu ve döşemelerin

yatay düzlemde rijit diyafram olarak çalışmadığı binalarda, döşemelerin yatay

düzlemdeki şekildeğiştirmelerinin gözönüne alınmasını sağlayacak yeterlikte bağımsız

statik yerdeğiştirme bileşeni hesapta gözönüne alınacaktır. Ek dışmerkezlik etkisinin

hesaba katılabilmesi için, her katta çeşitli noktalarda dağılı bulunan tekil kütlelere

etkiyen eşdeğer deprem yüklerinin her biri, deprem doğrultusuna dik doğrultudaki kat

boyutunun +%5’i ve −%5’i kadar kaydırılacaktır (Şekil 2.8).

2.7.3.3 – Binanın herhangi bir i’inci katında Tablo 2.1’de tanımlanan A1 türü

düzensizliğin bulunması durumunda, 1.2 < ηbi ≤ 2.0 olmak koşulu ile, 2.7.3.1 ve/veya

2.7.3.2’ye göre bu katta uygulanan ±%5 ek dışmerkezlik, her iki deprem doğrultusu için

Denk.(2.10)’da verilen Di katsayısı ile çarpılarak büyütülecektir.

i =

1.2

η ⎛ ⎞

⎜ ⎟

⎝ ⎠

(2.10)

wN FN + ΔFN wN FN + ΔFN

wbk

Fbk = Ao I wbk / 1.5

Fbk

wi Fi

(c) (b) (a)

Şekil 2.7

Şekil 2.8

2.7.4. Binanın Birinci Doğal Titreşim Periyodunun Belirlenmesi

2.7.4.1 – Eşdeğer Deprem Yükü Yöntemi’nin uygulanması durumunda, binanın deprem

doğrultusundaki hakim doğal periyodu, Denk.(2.11) ile hesaplanan değerden daha

büyük alınmayacaktır.

1 2 N 2

i fi

i=1

1 N

fi fi

i=1

= 2

m d

F d

⎛ ⎞ ∑ ⎜ ⎟

π⎜ ⎟

⎜ ⎟ ∑

⎝ ⎠

(2.11)

i’inci kata etkiyen fiktif yükü gösteren Ffi , Denk.(2.9)’da (Vt − ΔFN) yerine herhangi bir

değer (örneğin birim değer) konularak elde edilecektir (Şekil 2.9).

2.7.4.2 – Denk.(2.11) ile hesaplanan değerden bağımsız olarak, bodrum kat(lar) hariç

kat sayısı N > 13 olan binalarda doğal periyod, 0.1N’den daha büyük alınmayacaktır.

ey = 0.05By ex = 0.05Bx

ex ex

y deprem

doğrultusu

x deprem

doğrultusu

ejx = 0.05Bx

ejx ejx

Şekil 2.9

2.7.5. Eleman Asal Eksen Doğrultularındaki İç Kuvvetler

Taşıyıcı sisteme ayrı ayrı etki ettirilen x ve y doğrultularındaki depremlerin ortak etkisi

altında, taşıyıcı sistem elemanlarının a ve b asal eksen doğrultularındaki iç kuvvetler, en

elverişsiz sonucu verecek şekilde Denk.(2.12) ile elde edilecektir (Şekil 2.10).

a ax ay a ax ay

b bx by b bx by

= ± ± 0.30 veya = ± 0.30 ±

B B B B B B

(2.12)

Şekil 2.10

2.8. MOD BİRLEŞTİRME YÖNTEMİ

Bu yöntemde maksimum iç kuvvetler ve yerdeğiştirmeler, binada yeterli sayıda doğal

titreşim modunun her biri için hesaplanan maksimum katkıların istatistiksel olarak

birleştirilmesi ile elde edilir.

2.8.1. İvme Spektrumu

Herhangi bir n’inci titreşim modunda gözönüne alınacak azaltılmış ivme spektrumu

ordinatı Denk.(2.13) ile belirlenecektir.

dfi

i i

fi N

j j

j=1

= w H F

w H ∑

Ffi

y deprem

doğrultusu

x deprem

doğrultusu

ae n

aR n

a n

( ) ( ) =

( )

S T S T

R T

(2.13)

Elastik tasarım ivme spektrumunun 2.4.4’e göre özel olarak belirlenmesi durumunda,

Denk.(2.13)’te Sae(Tn) yerine, ilgili özel spektrum ordinatı gözönüne alınacaktır.

2.8.2. Gözönüne Alınacak Dinamik Serbestlik Dereceleri

2.8.2.1 – Döşemelerin yatay düzlemde rijit diyafram olarak çalıştığı binalarda, her bir

katta, birbirine dik doğrultularda iki yatay serbestlik derecesi ile kütle merkezinden

geçen düşey eksen etrafındaki dönme serbestlik derecesi gözönüne alınacaktır. Her katta

modal deprem yükleri bu serbestlik dereceleri için hesaplanacak, ancak ek dışmerkezlik

etkisi’nin hesaba katılabilmesi amacı ile, deprem doğrultusuna dik doğrultudaki kat

boyutunun +%5’i ve −%5’i kadar kaydırılması ile belirlenen noktalara ve ek bir

yükleme olarak kat kütle merkezine uygulanacaktır (Şekil 2.7).

2.8.2.2 – Tablo 2.1’de A2 başlığı altında tanımlanan döşeme süreksizliğinin bulunduğu

ve döşemelerin yatay düzlemde rijit diyafram olarak çalışmadığı binalarda, döşemelerin

kendi düzlemleri içindeki şekildeğiştirmelerinin gözönüne alınmasını sağlayacak

yeterlikte dinamik serbestlik derecesi gözönüne alınacaktır. Ek dışmerkezlik etkisinin

hesaba katılabilmesi için, her katta çeşitli noktalarda dağılı bulunan tekil kütlelere

etkiyen modal deprem yüklerinin her biri, deprem doğrultusuna dik doğrultudaki kat

boyutunun +%5’i ve −%5’i kadar kaydırılacaktır (Şekil 2.8). Bu tür binalarda, sadece ek

dışmerkezlik etkilerinden oluşan iç kuvvet ve yerdeğiştirme büyüklükleri 2.7’ye göre de

hesaplanabilir. Bu büyüklükler, ek dışmerkezlik etkisi gözönüne alınmaksızın her bir

titreşim modu için hesaplanarak 2.8.4’e göre birleştirilen büyüklüklere doğrudan

eklenecektir.

2.8.3. Hesaba Katılacak Yeterli Titreşim Modu Sayısı

2.8.3.1 – Hesaba katılması gereken yeterli titreşim modu sayısı, Y, gözönüne alınan

birbirine dik x ve y yatay deprem doğrultularının her birinde, her bir mod için

hesaplanan etkin kütle’lerin toplamının hiçbir zaman bina toplam kütlesinin %90’ından

daha az olmaması kuralına göre belirlenecektir:

2 Y Y N

xn i

n=1 n=1 i=1 n

2 Y Y N yn

yn i

n=1 n=1 i=1 n

= 0.90

L M m

M m

≥ ∑ ∑ ∑

(2.14)

Denk.(2.14)’te yer alan Lxn ve Lyn ile modal kütle Mn’nin ifadeleri, kat döşemelerinin

rijit diyafram olarak çalıştığı binalar için aşağıda verilmiştir:

N N

xn i xin yn i yin

i=1 i=1

N 2 2 2

n i xin i yin i in

i=1

= Φ ; = Φ

= ( Φ + Φ + Φ )

L m L m

M m m mθ θ

∑ ∑

∑

(2.15)

2.8.3.2 – Bodrum katlarında rijitliği üst katlara oranla çok büyük olan betonarme çevre

perdelerinin bulunduğu ve bodrum kat döşemelerinin yatay düzlemde rijit diyafram

olarak çalıştığı binaların hesabında, sadece bodrum katların üstündeki katlarda etkin

olan titreşim modlarının gözönüne alınması ile yetinilebilir. Bu durumda, Eşdeğer

Deprem Yükü Yöntemi için verilen 2.7.2.4’ün (a) paragrafının karşılığı olarak Mod

Birleştirme Yöntemi ile yapılacak hesapta, bodrumdaki rijit çevre perdeleri gözönüne

alınmaksızın Tablo 2.5’ten seçilen R katsayısı kullanılacak ve sadece üstteki katların

kütleleri gözönüne alınacaktır. 2.7.2.4’ün (b) ve (c) paragrafları ise aynen

uygulanacaktır.

2.8.4. Mod Katkılarının Birleştirilmesi

Binaya etkiyen toplam deprem yükü, kat kesme kuvveti, iç kuvvet bileşenleri,

yerdeğiştirme ve göreli kat ötelemesi gibi büyüklüklerin her biri için ayrı ayrı

uygulanmak üzere, her titreşim modu için hesaplanan ve eşzamanlı olmayan maksimum

katkıların istatistiksel olarak birleştirilmesi için uygulanacak kurallar aşağıda

verilmiştir:

2.8.4.1 – Tm < Tn olmak üzere, gözönüne alınan herhangi iki titreşim moduna ait doğal

periyotların daima Tm / Tn < 0.80 koşulunu sağlaması durumunda, maksimum mod

katkılarının birleştirilmesi için Karelerin Toplamının Kare Kökü Kuralı uygulanabilir.

2.8.4.2 – Yukarıda belirtilen koşulun sağlanamaması durumunda, maksimum mod

katkılarının birleştirilmesi için Tam Karesel Birleştirme (CQC) Kuralı uygulanacaktır.

Bu kuralın uygulanmasında kullanılacak çapraz korelasyon katsayıları’nın hesabında,

modal sönüm oranları bütün titreşim modları için %5 olarak alınacaktır.

2.8.5. Hesaplanan Büyüklüklere İlişkin Altsınır Değerleri

Gözönüne alınan deprem doğrultusunda, 2.8.4’e göre birleştirilerek elde edilen bina

toplam deprem yükü VtB’nin, Eşdeğer Deprem Yükü Yöntemi’nde Denk.2.4’ten

hesaplanan bina toplam deprem yükü Vt’ye oranının aşağıda tanımlanan β değerinden

küçük olması durumunda (VtB < βVt), Mod Birleştirme Yöntemi’ne göre bulunan tüm iç

kuvvet ve yerdeğiştirme büyüklükleri, Denk.(2.16)’ya göre büyütülecektir.

D B

= V B B

(2.16)

Tablo 2.1’de tanımlanan A1, B2 veya B3 türü düzensizliklerden en az birinin binada

bulunması durumunda Denk.(2.16)’da β=0.90, bu düzensizliklerden hiçbirinin

bulunmaması durumunda ise β=0.80 alınacaktır.

2.8.6. Eleman Asal Eksen Doğrultularındaki İç Kuvvetler

Taşıyıcı sisteme ayrı ayrı etki ettirilen x ve y doğrultularındaki depremlerin ortak etkisi

altında, taşıyıcı sistem elemanlarının a ve b asal eksen doğrultularında 2.8.4’e göre

birleştirilerek elde edilen iç kuvvetler için 2.7.5’te verilen birleştirme kuralı ayrıca

uygulanacaktır (Şekil 2.10).

2.9. ZAMAN TANIM ALANINDA HESAP YÖNTEMLERİ

Bina ve bina türü yapıların zaman tanım alanında doğrusal elastik ya da doğrusal elastik

olmayan deprem hesabı için, yapay yollarla üretilen, daha önce kaydedilmiş veya

benzeştirilmiş deprem yer hareketleri kullanılabilir.

2.9.1. Yapay Deprem Yer Hareketleri

Yapay yer hareketlerinin kullanılması durumunda, aşağıdaki özellikleri taşıyan en az üç

deprem yer hareketi üretilecektir.

(a) Kuvvetli yer hareketi kısmının süresi, binanın birinci doğal titreşim periyodunun 5

katından ve 15 saniyeden daha kısa olmayacaktır.

(b) Üretilen deprem yer hareketinin sıfır periyoda karşı gelen spektral ivme değerlerinin

ortalaması Aog’den daha küçük olmayacaktır.

(c) Yapay olarak üretilen her bir ivme kaydına göre %5 sönüm oranı için yeniden

bulunacak spektral ivme değerlerinin ortalaması, gözönüne alınan deprem

doğrultusundaki birinci (hakim) periyod T1’e göre 0.2T1 ile 2T1 arasındaki periyodlar

için, 2.4’te tanımlanan Sae(T) elastik spektral ivmelerinin %90’ından daha az

olmayacaktır. Zaman tanım alanında doğrusal elastik analiz yapılması durumunda,

azaltılmış deprem yer hareketinin elde edilmesi için esas alınacak spektral ivme

değerleri Denk.(2.13) ile hesaplanacaktır.

2.9.2. Kaydedilmiş veya Benzeştirilmiş Deprem Yer Hareketleri

Zaman tanım alanında yapılacak deprem hesabı için kaydedilmiş depremler veya

kaynak ve dalga yayılımı özellikleri fiziksel olarak benzeştirilmiş yer hareketleri

kullanılabilir. Bu tür yer hareketleri üretilirken yerel zemin koşulları da uygun biçimde

gözönüne alınmalıdır. Kaydedilmiş veya benzeştirilmiş yer hareketlerinin kullanılması

durumunda en az üç deprem yer hareketi üretilecek ve bunlar 2.9.1’de verilen tüm

koşulları sağlayacaktır.

2.9.3. Zaman Tanım Alanında Hesap

Zaman tanım alanında doğrusal elastik olmayan hesap yapılması durumunda, taşıyıcı

sistem elemanlarının tekrarlı yükler altındaki dinamik davranışını temsil eden iç kuvvetşekildeğiştirme

bağıntıları, teorik ve deneysel geçerlilikleri kanıtlanmış olmak kaydı ile,

ilgili literatürden yararlanılarak tanımlanacaktır. Doğrusal veya doğrusal olmayan

hesapta, üç yer hareketi kullanılması durumunda sonuçların maksimumu, en az yedi yer

hareketi kullanılması durumunda ise sonuçların ortalaması tasarım için esas alınacaktır.

2.10. GÖRELİ KAT ÖTELEMELERİNİN SINIRLANDIRILMASI, İKİNCİ

MERTEBE ETKİLERİ VE DEPREM DERZLERİ

2.10.1. Etkin Göreli Kat Ötelemelerinin Hesaplanması ve Sınırlandırılması

2.10.1.1 – Herhangi bir kolon veya perde için, ardışık iki kat arasındaki yerdeğiştirme

farkını ifade eden azaltılmış göreli kat ötelemesi, Δi , Denk.(2.17) ile elde edilecektir.

i i i1 = d d− Δ − (2.17)

Denk.(2.17)’de di ve di−1 , her bir deprem doğrultusu için binanın i’inci ve (i–1)’inci

katlarında herhangi bir kolon veya perdenin uçlarında azaltılmış deprem yüklerine göre

hesaplanan yatay yerdeğiştirmeleri göstermektedir. Ancak 2.7.4.2’deki koşul ve ayrıca

Denk.(2.4)’te tanımlanan minimum eşdeğer deprem yükü koşulu di’nin ve Δi’nin

hesabında gözönüne alınmayabilir.

2.10.1.2 – Her bir deprem doğrultusu için, binanın i’inci katındaki kolon veya perdeler

için etkin göreli kat ötelemesi, δi , Denk.(2.18) ile elde edilecektir.

i i = R δ Δ (2.18)

2.10.1.3 – Her bir deprem doğrultusu için, binanın herhangi bir i’inci katındaki kolon

veya perdelerde, Denk.(2.18) ile hesaplanan δi etkin göreli kat ötelemelerinin kat

içindeki en büyük değeri (δi)max, Denk.(2.19)’da verilen koşulu sağlayacaktır:

i max

( ) 0 02

≤ . (2.19)

Deprem yüklerinin tamamının bağlantıları tersinir momentleri aktarabilen çelik

çerçevelerle taşındığı tek katlı binalarda bu sınır en çok %50 arttırılabilir.

2.10.1.4 – Denk.(2.19)’de verilen koşulun binanın herhani bir katında sağlanamaması

durumunda, taşıyıcı sistemin rijitliği arttırılarak deprem hesabı tekrarlanacaktır. Ancak

verilen koşul sağlansa bile, yapısal olmayan gevrek elemanların (cephe elemanları vb)

etkin göreli kat ötelemeleri altında kullanılabilirliği hesapla doğrulanacaktır.

2.10.2. İkinci Mertebe Etkileri

Taşıyıcı sistem elemanlarının doğrusal elastik olmayan davranışını esas alan daha kesin

bir hesap yapılmadıkça, ikinci mertebe etkileri yaklaşık olarak aşağıdaki şekilde

gözönüne alınabilir:

2.10.2.1 – Gözönüne alınan deprem doğrultusunda her bir katta, İkinci Mertebe

Gösterge Değeri, θi’nin Denk.(2.20) ile verilen koşulu sağlaması durumunda, ikinci

mertebe etkileri yürürlükteki betonarme ve çelik yapı yönetmeliklerine göre

değerlendirilecektir.

i ort j

j=i

i i

( )

= 0.12

V h

Δ ∑

θ ≤ (2.20)

Burada (Δi)ort , i’inci kattaki kolon ve perdelerde hesaplanan azaltılmış göreli kat

ötelemelerinin kat içindeki ortalama değeri olarak 2.10.1.1’e göre bulunacaktır.

2.10.2.2 - Denk.(2.20)’deki koşulun herhangi bir katta sağlanamaması durumunda,

taşıyıcı sistemin rijitliği yeterli ölçüde arttırılarak deprem hesabı tekrarlanacaktır.

2.10.3. Deprem Derzleri

Farklı zemin oturmalarına bağlı temel öteleme ve dönmeleri ile sıcaklık değişmelerinin

etkisi dışında, bina blokları veya mevcut eski binalarla yeni yapılacak binalar arasında,

sadece deprem etkisi için bırakılacak derz boşluklarına ilişkin koşullar aşağıda

belirtilmiştir:

2.10.3.1 – 2.10.3.2’ye göre daha elverişsiz bir sonuç elde edilmedikçe derz boşlukları,

her bir kat için komşu blok veya binalarda elde edilen yerdeğiştirmelerin karelerinin

toplamının karekökü ile aşağıda tanımlanan α katsayısının çarpımı sonucunda bulunan

değerden az olmayacaktır. Gözönüne alınacak kat yerdeğiştirmeleri, kolon veya

perdelerin bağlandığı düğüm noktalarında hesaplanan azaltılmış di yerdeğiştirmelerinin

kat içindeki ortalamaları olacaktır. Mevcut eski bina için hesap yapılmasının mümkün

olmaması durumunda eski binanın yerdeğiştirmeleri, yeni bina için aynı katlarda

hesaplanan değerlerden daha küçük alınmayacaktır.

(a) Komşu binaların veya bina bloklarının kat döşemelerinin bütün katlarda aynı

seviyede olmaları durumunda α = R / 4 alınacaktır.

(b) Komşu binaların veya bina bloklarının kat döşemelerinin, bazı katlarda olsa bile,

farklı seviyelerde olmaları durumunda, tüm bina için α = R / 2 alınacaktır.

2.10.3.2 – Bırakılacak minimum derz boşluğu, 6 m yüksekliğe kadar en az 30 mm

olacak ve bu değere 6 m’den sonraki her 3 m’lik yükseklik için en az 10 mm

eklenecektir.

2.10.3.3 – Bina blokları arasındaki derzler, depremde blokların bütün doğrultularda

birbirlerinden bağımsız olarak çalışmasına olanak verecek şekilde düzenlenecektir.

2.11. YAPISAL ÇIKINTILARA, MİMARİ ELEMANLARA, MEKANİK VE

ELEKTRİK DONANIMA ETKİYEN DEPREM YÜKLERİ

2.11.1 – Binalarda balkon, parapet, baca, vb konsol olarak binanın taşıyıcı sistemine

bağlı, ancak bağımsız çalışan yapısal çıkıntılar ile cephe, ara bölme panoları, vb yapısal

olmayan tüm mimari elemanlara uygulanacak; mekanik ve elektrik donanımlar ile

bunların bina taşıyıcı sistem elemanlarına bağlantılarının hesabında kullanılacak eşdeğer

deprem yükleri Denk.(2.21) ile verilmiştir.

e o e

= 0.5 1 + 2 H f AIw

⎛ ⎞

⎜ ⎟

⎝ ⎠

(2.21)

Hesaplanan deprem yükü, yatay doğrultuda en elverişsiz iç kuvvetleri verecek yönde

ilgili elemanın ağırlık merkezine etki ettirilecektir. Düşey konumda olmayan

elemanlara, Denk.(2.21) ile hesaplanan eşdeğer deprem yükünün yarısı düşey

doğrultuda etki ettirilecektir.

2.11.2 – Denk.(2.21)’de we ile gösterilen mekanik veya elektrik donanım ağırlıklarının

binanın herhangi bir i’inci katındaki toplamının 0.2wi’den büyük olması durumunda,

donanımların ağırlıklarının ve binaya bağlantılarının rijitlik özellikleri, bina taşıyıcı

sisteminin deprem hesabında gözönüne alınacaktır.

2.11.3 – Mekanik veya elektrik donanımın bulunduğu kattaki en büyük ivmeyi

tanımlayan kat ivme spektrumu’nun uygun yöntemlerle belirlenmesi durumunda,

Denk.(2.21) uygulanmayabilir.

2.11.4 – Yangın söndürme sistemleri ve acil yedek elektrik sistemleri ile dolgu

duvarlarına bağlanan donanımlar ve bunların bağlantılarında Denk.(2.21) ile hesaplanan

veya 2.11.3’e göre elde edilen deprem yükünün iki katı alınacaktır.

2.12. BİNA TÜRÜ OLMAYAN YAPILAR

Bina türü olmadığı halde, deprem hesabının bu bölümde verilen kurallara göre

yapılmasına izin verilen yapılar ve bu yapılara uygulanacak Taşıyıcı Sistem Davranış

Katsayıları (R), Tablo 2.8’de tanımlanmıştır. Deprem yükü azaltma katsayıları ise

Denk.(2.3)’e göre belirlenecektir. Gerekli durumlarda, Tablo 2.3’de verilen Bina Önem

Katsayıları bu yapılar için de kullanılacaktır. Ancak Tablo 2.7’de verilen Hareketli Yük

Katılım Katsayıları geçerli değildir. Kar yükleri ve vinç kaldırma yükleri dışında,

depolanan her türlü katı ve sıvı maddeler ile mekanik gereçlerin ağırlıklarının

azaltılmamış değerleri kullanılacaktır.

TABLO 2.8 – BİNA TÜRÜ OLMAYAN YAPILAR İÇİN

TAŞIYICI SİSTEM DAVRANIŞ KATSAYILARI

YAPI TÜRÜ

Süneklik düzeyi yüksek çerçeveler veya dışmerkez çaprazlı çelik perdeler

tarafından taşınan yükseltilmiş sıvı tankları, basınçlı tanklar, bunkerler,

hazneler

Süneklik düzeyi normal çerçeveler veya merkezi çaprazlı çelik perdeler

tarafından taşınan yükseltilmiş sıvı tankları, basınçlı tanklar, bunkerler,

hazneler

Kütlesi yüksekliği boyunca yayılı, yerinde dökülmüş betonarme silo,

endüstri bacaları ve benzeri taşıyıcı sistemler (*)

Betonarme soğutma kuleleri (*) 3

Kütlesi yüksekliği boyunca yayılı uzay kafes kirişli çelik kuleler, çelik silo

ve endüstri bacaları (*)

Gergili yüksek çelik direk ve gergili çelik bacalar 2

Kütlesi tepede yığılı, bağımsız tek bir düşey taşıyıcı eleman tarafından

taşınan ters sarkaç türü yapılar

Endüstri tipi çelik depolama ve istif rafları 4

(*) Bu tür yapıların deprem hesabı, taşıyıcı sistemi yeterince tanımlayan ayrık dinamik

serbestlik dereceleri gözönüne alınarak, 2.8 veya 2.9’a göre yapılacaktır.

2.13. DEPREM HESAP RAPORLARINA İLİŞKİN KURALLAR

Binaların deprem hesaplarını içeren hesap raporlarının hazırlanmasında aşağıda

belirtilen kurallara uyulacaktır:

2.13.1 – Tasarımı yapılan bina için, Tablo 2.1’de tanımlanan düzensizlik türleri ayrıntılı

olarak irdelenecek, eğer varsa, binada hangi tür düzensizliklerin bulunduğu açık olarak

belirtilecektir.

2.13.2 – Seçilen süneklik düzeyi yüksek veya normal taşıyıcı sistemin Bölüm 3 veya

Bölüm 4’teki koşullara göre tanımı açık olarak yapılacak ve Tablo 2.5’ten R

katsayısının seçim nedeni belirtilecektir.

2.13.3 – Binanın bulunduğu deprem bölgesi, bina yüksekliği ve taşıyıcı sistem

düzensizlikleri gözönüne alınarak, 2.6’ya göre uygulanacak hesap yönteminin seçim

nedeni açık olarak belirtilecektir.

2.13.4 – Bilgisayarla hesap yapılması durumunda, aşağıdaki kurallar uygulanacaktır:

(a) Düğüm noktalarının ve elemanların numaralarını gösteren üç boyutlu taşıyıcı sistem

şeması hesap raporunda yer alacaktır.

(b) Tüm giriş bilgileri ile iç kuvvetleri ve yerdeğiştirmeleri de içeren çıkış bilgileri,

kolayca anlaşılır biçimde mutlaka hesap raporunda yer alacaktır. Proje kontrol

makamının talep etmesi durumunda, tüm bilgisayar dosyaları elektronik ortamda teslim

edilecektir.

(c) Hesapta kullanılan bilgisayar yazılımının adı, müellifi ve versiyonu hesap raporunda

açık olarak belirtilecektir.

(d) Proje kontrol makamının talep etmesi durumunda, bilgisayar yazılımının teorik

açıklama kılavuzu ve kullanma kılavuzu hesap raporuna eklenecektir.

2.14. BİNALARA İVME KAYITÇILARININ YERLEŞTİRİLMESİ

Bayındırlık ve İskan Bakanlığı tarafından uygun görülmesi durumunda, bakanlık veya

üniversite kuruluşlarınca kuvvetli deprem hareketinin ölçülmesi amacı ile kamuya veya

özel ve tüzel kişilere ait binalara ve diğer yapılara ivme kayıtçılarının yerleştirilmesine

izin verilecek, bina veya yapı sahipleri ya da işletmecileri bunların korunmasından

sorumlu olacaktır.

BÖLÜM 3 – BETONARME BİNALAR İÇİN DEPREME DAYANIKLI

TASARIM KURALLARI

3.0. SİMGELER

Bu bölümde aşağıdaki simgelerin kullanıldığı boyutlu ifadelerde, kuvvetler Newton [N],

uzunluklar milimetre [mm] ve gerilmeler MegaPascal [MPa] = [N/mm2] birimindedir.

Ac = Kolonun veya perde uç bölgesinin brüt enkesit alanı

Ach = Boşluksuz perdenin, bağ kirişli perdede her bir perde parçasının, döşemenin

veya boşluklu döşemede her bir döşeme parçasının brüt enkesit alanı

Ack = Sargı donatısının dışından dışına alınan ölçü içinde kalan çekirdek beton alanı

ΣAe = Herhangi bir katta, gözönüne alınan deprem doğrultusunda etkili kesme alanı

ΣAg = Herhangi bir katta, gözönüne alınan deprem doğrultusuna paralel doğrultuda

perde olarak çalışan taşıyıcı sistem elemanlarının enkesit alanlarının toplamı

ΣAk = Herhangi bir katta, gözönüne alınan deprem doğrultusuna paralel kargir

dolgu duvar alanlarının (kapı ve pencere boşlukları hariç) toplamı

Aos = Spiral donatının enkesit alanı

ΣAp = Binanın tüm katlarının plan alanlarının toplamı

As1 = Kolon-kiriş düğüm noktasının bir tarafında, kirişin negatif momentini

karşılamak için üste konulan çekme donatısının toplam alanı

As2 = Kolon-kiriş düğüm noktasının As1’e göre öbür tarafında, kirişin pozitif

momentini karşılamak için alta konulan çekme donatısının toplam alanı

Asd = Bağ kirişinde çapraz donatı demetinin her birinin toplam alanı

Ash = s enine donatı aralığına karşı gelen yükseklik boyunca, kolonda veya perde

uç bölgesindeki tüm etriye kollarının ve çirozların enkesit alanı değerlerinin

gözönüne alınan bk’ya dik doğrultudaki izdüşümlerinin toplamı

Aw = Kolon enkesiti etkin gövde alanı (depreme dik doğrultudaki kolon

çıkıntılarının alanı hariç)

ΣAw = Herhangi bir katta, kolon enkesiti etkin gövde alanları Aw’ların toplamı

a = Kolonda veya perde uç bölgesinde etriye kollarının ve/veya çirozların

arasındaki yatay uzaklık

bj = Gözönüne alınan deprem doğrultusunda, birleşim bölgesine saplanan kirişin

kolonla aynı genişlikte olması veya kolonun her iki yanından da taşması

durumunda kolon genişliği, aksi durumda kirişin düşey orta ekseninden

itibaren kolon kenarlarına olan uzaklıklardan küçük olanının iki katı (Kiriş

genişliği ile birleşimin derinliğinin toplamını aşamaz)

bk = Birbirine dik yatay doğrultuların her biri için, kolon veya perde uç bölgesi

çekirdeğinin enkesit boyutu (en dıştaki enine donatı eksenleri arasındaki

uzaklık)

bw = Kirişin gövde genişliği, perdenin gövde kalınlığı

D = Dairesel kolonun göbek çapı (spiral donatı eksenleri arasındaki uzaklık)

d = Kirişin faydalı yüksekliği

fcd = Betonun tasarım basınç dayanımı

fck = Betonun karakteristik silindir basınç dayanımı

fctd = Betonun tasarım çekme dayanımı

fyd = Boyuna donatının tasarım akma dayanımı

fyk = Boyuna donatının karakteristik akma dayanımı

fywd = Enine donatının tasarım akma dayanımı

fywk = Enine donatının karakteristik akma dayanımı

Hcr = Kritik perde yüksekliği

Hw = Temel üstünden veya zemin kat döşemesinden itibaren ölçülen toplam perde

yüksekliği

h = Kolonun gözönüne alınan deprem doğrultusundaki enkesit boyutu

hk = Kiriş yüksekliği

ℓb = TS-500’de çekme donatısı için verilen kenetlenme boyu

ℓn = Kolonun kirişler arasında arasında kalan serbest yüksekliği, kirişin kolon veya

perde yüzleri arasında kalan serbest açıklığı

ℓw = Perdenin veya bağ kirişli perde parçasının plandaki uzunluğu

Ma = Kolonun serbest yüksekliğinin alt ucunda, kolon kesme kuvvetinin

hesabında esas alınan moment

(Md)t = Perdenin taban kesitinde yük katsayıları ile çarpılmış düşey yükler ve deprem

yüklerinin ortak etkisi altında hesaplanan moment

Mpa = Kolonun serbest yüksekliğinin alt ucunda fck , fyk ve çeliğin pekleşmesi

gözönüne alınarak hesaplanan moment kapasitesi

Mpi = Kirişin sol ucu i’deki kolon yüzünde fck , fyk ve çeliğin pekleşmesi gözönüne

alınarak hesaplanan pozitif veya negatif moment kapasitesi

Mpj = Kirişin sağ ucu j’deki kolon yüzünde fck , fyk ve çeliğin pekleşmesi gözönüne

alınarak hesaplanan negatif veya pozitif moment kapasitesi

ΣMp = Düğüm noktasına birleşen kirişlerin moment kapasitelerinin toplamı

Mpü = Kolonun serbest yüksekliğinin üst ucunda fck , fyk ve çeliğin pekleşmesi

gözönüne alınarak hesaplanan moment kapasitesi

(Mp)t = Perdenin taban kesitinde fck , fyk ve çeliğin pekleşmesi gözönüne alınarak

hesaplanan moment kapasitesi

Mra = Kolonun veya perdenin serbest yüksekliğinin alt ucunda fcd ve fyd’ye göre

hesaplanan taşıma gücü momenti

Mri = Kirişin sol ucu i’deki kolon veya perde yüzünde fcd ve fyd’ye göre hesaplanan

pozitif veya negatif taşıma gücü momenti

Mrj = Kirişin sağ ucu j’deki kolon veya perde yüzünde fcd ve fyd’ye göre hesaplanan

negatif veya pozitif taşıma gücü momenti

(Mr)t = Perdenin taban kesitinde fcd ve fyd’ye göre hesaplanan taşıma gücü momenti

Mrü = Kolonun veya perdenin serbest yüksekliğinin üst ucunda fcd ve fyd’ye göre

hesaplanan taşıma gücü momenti

Mü = Kolonun serbest yüksekliğinin üst ucunda, kolon kesme kuvvetinin

hesabında esas alınan moment

Nd = Yük katsayıları ile çarpılmış düşey yükler ve deprem yüklerinin ortak etkisi

altında hesaplanan eksenel kuvvet

Ndm = Düşey yükler ve deprem yüklerinin ortak etkisi altında hesaplanan eksenel

basınç kuvvetlerinin en büyüğü

s = Enine donatı aralığı, spiral donatı adımı

Vc = Betonun kesme dayanımına katkısı

Vd = Yük katsayıları ile çarpılmış düşey yükler ve deprem yüklerinin ortak etkisi

altında hesaplanan kesme kuvveti

Vdy = Kirişin herhangi bir kesitinde düşey yüklerden meydana gelen

basit kiriş kesme kuvveti

Ve = Kolon, kiriş ve perdede enine donatı hesabında esas alınan kesme kuvveti

Vik = Binanın i’inci katındaki tüm kolonlarda gözönüne alınan deprem

doğrultusunda Bölüm 2’ye göre hesaplanan kesme kuvvetlerinin toplamı

Vis = Binanın i’inci katında, Denk.3.3’ün hem alttaki hem de üstteki düğüm

noktalarında sağlandığı kolonlarda, gözönüne alınan deprem doğrultusunda

Bölüm 2’ye göre hesaplanan kesme kuvvetlerinin toplamı

Vkol = Düğüm noktasının üstünde ve altında Bölüm 2’ye göre hesaplanan kolon

kesme kuvvetlerinin küçük olanı

Vr = Kolon, kiriş veya perde kesitinin kesme dayanımı

Vt = Bölüm 2’ye göre binaya etkiyen toplam deprem yükü (taban kesme kuvveti)

αi = Herhangi bir i’inci katta hesaplanan Vis / Vik oranı

βv = Perdede kesme kuvveti dinamik büyütme katsayısı

Ø = Donatı çapı

γ = Bağ kirişinde kullanılan çapraz donatı demetinin yatayla yaptığı açı

ρ = Kiriş mesnedinde üstteki veya alttaki çekme donatısı oranı

ρs = Kolonda spiral donatının hacımsal oranı [s os = 4 ( ) A D s ρ ]

ρsh = Perdede yatay gövde donatılarının hacımsal oranı [(ρsh)min = 0.0025]

3.1. KAPSAM

3.1.1 – Deprem bölgelerinde yapılacak tüm betonarme binaların taşıyıcı sistem

elemanlarının boyutlandırılması ve donatılması, bu konuda yürürlükte olan ilgili

standart ve yönetmeliklerle birlikte, öncelikle bu bölümde belirtilen kurallara göre

yapılacaktır. Betonarme bina temelleri ile ilgili kurallar Bölüm 6’da verilmiştir.

3.1.2 – Bu bölümde belirtilen kural ve koşullar, yerinde dökme monolitik betonarme

binalar ile, aksi belirtilmedikçe, taşıyıcı sistemi betonarme ve/veya öngerilmeli beton

elemanlardan oluşan prefabrike binalar için geçerlidir.

3.1.3 – Bu bölümün kapsamı içindeki betonarme binaların yatay yük taşıyıcı sistemleri;

sadece çerçevelerden, sadece perdelerden veya çerçeve ve perdelerin birleşiminden

oluşabilir.

3.1.4 – Beton dayanımının C50’den daha yüksek olduğu betonarme binalar ile taşıyıcı

sistem elemanlarında donatı olarak çelik profillerin kullanıldığı binalar bu bölümün

kapsamı dışındadır.

3.2. GENEL KURALLAR

3.2.1. Betonarme Taşıyıcı Sistemlerin Sınıflandırılması

Depreme karşı davranışları bakımından, betonarme binaların yatay yük taşıyıcı

sistemleri, aşağıda tanımlanan iki sınıfa ayrılmıştır. Bu iki sınıfa giren sistemlerin karma

olarak kullanılmasına ilişkin özel durum ve koşullar, Bölüm 2’deki 2.5.4’te verilmiştir.

3.2.1.1 – Aşağıda belirtilen betonarme taşıyıcı sistemler, Süneklik Düzeyi Yüksek

Sistemler olarak tanımlanmıştır:

(a) 3.3, 3.4 ve 3.5’te belirtilen kurallara göre boyutlandırılarak donatılan kolon ve

kirişlerin oluşturduğu çerçeve türü taşıyıcı sistemler,

(b) 3.6’ya göre boyutlandırılarak donatılmış boşluksuz veya boşluklu (bağ kirişli)

perdelerden oluşan taşıyıcı sistemler,

(c) Yukarıdaki iki tür sistemin birleşiminden oluşturulan perdeli-çerçeveli taşıyıcı

sistemler.

3.2.1.2 – Aşağıda belirtilen betonarme taşıyıcı sistemler, Süneklik Düzeyi Normal

Sistemler olarak tanımlanmıştır:

(a) 3.7, 3.8 ve 3.9’da belirtilen kurallara göre boyutlandırılarak donatılan kolon ve

kirişlerin oluşturduğu çerçeve türü taşıyıcı sistemler,

(b) 3.10’a göre boyutlandırılarak donatılmış boşluksuz veya boşluklu (bağ kirişli)

perdelerden oluşan taşıyıcı sistemler,

(c) Yukarıdaki iki tür sistemin birleşiminden oluşturulan perdeli-çerçeveli taşıyıcı

sistemler.

3.2.2. İlgili Standartlar

Yerinde dökme ve prefabrike betonarme taşıyıcı sistemler, bu bölümde belirtilen

kurallar ile birlikte, Bölüm 2’de verilen deprem yükleri ve hesap kuralları, TS-498 ve

TS-9967’de öngörülen diğer yükler, TS-500, TS-708, TS-3233 ve TS-9967’deki

kurallar ile malzeme ve yük katsayıları kullanılarak projelendirileceklerdir. İlgili

standartlarda verilen kuralların farklı olduğu özel durumlarda, bu bölümdeki kurallar

esas alınacaktır.

3.2.3. Taşıyıcı Sistem Hesabında Kullanılacak Kesit Rijitlikleri

Bölüm 2’de verilen yöntemlerle yapılacak taşıyıcı sistem hesabında çatlamamış kesite

ait kesit rijitlikleri kullanılacaktır. Ancak, kendi düzlemleri içindeki perdelere saplanan

kirişlerde ve bağ kirişli (boşluklu) perdelerin bağ kirişlerinde çatlamış kesite ait değerler

kullanılabilir.

3.2.4. Kesit Hesaplarında Kullanılacak Yöntem

Bütün deprem bölgelerinde, betonarme elemanların depreme dayanıklı olarak

boyutlandırılmasında ve donatı hesaplarında TS-500’de verilen Taşıma Gücü

Yöntemi’nin kullanılması zorunludur.

3.2.5. Malzeme

3.2.5.1 – Deprem bölgelerinde yapılacak tüm betonarme binalarda C20’den daha düşük

dayanımlı beton kullanılamaz.

3.2.5.2 – Tüm deprem bölgelerinde, TS-500’deki tanıma göre kalite denetimli, bakımı

yapılmış ve vibratörle yerleştirilmiş beton kullanılması zorunludur. Ancak, kendinden

yerleşen beton kullanıldığı durumlarda, vibratörle beton yerleştirilmesine gerek yoktur.

3.2.5.3 – Etriye ve çiroz donatısı ile döşeme donatısı dışında, nervürsüz donatı çeliği

kullanılamaz. Ayrıca, 3.2.5.4’te belirtilen elemanlar hariç olmak üzere, betonarme

taşıyıcı sistem elemanlarında S420’den daha yüksek dayanımlı donatı çeliği

kullanılmayacaktır. Kullanılan donatının kopma birim uzaması %10’dan az

olmayacaktır. Donatı çeliğinin deneysel olarak bulunan ortalama akma dayanımı, ilgili

çelik standardında öngörülen karakteristik akma dayanımının 1.3 katından daha fazla

olmayacaktır. Ayrıca, deneysel olarak bulunan ortalama kopma dayanımı, yine deneysel

olarak bulunan ortalama akma dayanımının 1.15 katından daha az olmayacaktır.

3.2.5.4 – Kirişli sistemlerin döşemelerinde, kirişsiz döşemelerde, dişli döşeme

tablalarında, etriyelerde, bodrum katların çevresindeki dış perde duvarlarının

gövdelerinde, deprem yüklerinin tümünün bina yüksekliği boyunca perdeler tarafından

taşındığı ve 3.6.1.2’de Denk.(3.14) ile verilen koşulların her ikisinin de sağlandığı

binaların perde gövdelerinde S420’den daha yüksek dayanımlı donatı çeliği

kullanılabilir.

3.2.6. Çekme Donatılarının Kenetlenme Boyu

Bu bölümde aksi belirtilmedikçe, kancalı ve kancasız çekme donatısı çubukları için

gerekli kenetlenme boyları TS-500’de verilen kurallara göre saptanacaktır.

3.2.7. Kaynaklı ve Manşonlu Ek ve Bağlantılar

3.2.7.1 – Boyuna donatıların bindirmeli kaynaklı eklerinin sertifikalı kaynakçılar

tarafından yapılması zorunludur. Küt kaynak ekleri yapılmayacaktır. Kaynak yapılacak

donatı çeliğinin karbon eşdeğeri TS-500’de verilen sınır değeri aşmayacaktır.

3.2.7.2 – Kaynaklı ve manşonlu boyuna donatı eklerinin en az %2’si için, 5 adetten az

olmamak üzere, çekme deneyi yapılacaktır. Ekin deneyle bulunan kopma dayanımı,

eklenen donatı çubuklarının TS-500’de verilen kopma dayanımından daha az

olmayacaktır.

3.2.7.3 – Enine donatıların boyuna donatılara kaynakla bağlanmasına izin verilmez.

3.2.7.4 – Çelik pencere ve kapı kasalarının, dübellerin, bağlantı plakalarının, tesisat

elemanlarının, makina ve teçhizatın boyuna ve enine donatılara kaynakla bağlanmasına

izin verilmez.

3.2.8. Özel Deprem Etriyeleri ve Çirozları

Bütün deprem bölgelerinde, süneklik düzeyi yüksek veya süneklik düzeyi normal olan

tüm betonarme sistemlerin kolonlarında, kolon-kiriş birleşim bölgelerinde, perde uç

bölgelerinde ve kiriş sarılma bölgelerinde kullanılan etriyeler özel deprem etriyesi,

çirozlar ise özel deprem çirozu olarak düzenlenecektir. Özel deprem etriye ve

çirozlarının sağlaması gerekli koşullar aşağıda verilmiştir (Şekil 3.1):

Şekil 3.1

3.2.8.1 – Özel deprem etriyelerinin her iki ucunda mutlaka 135 derece kıvrımlı kancalar

bulunacaktır. Özel deprem çirozlarında ise bir uçta 90 derece kıvrımlı kanca yapılabilir.

Bu durumda kolonun veya perdenin bir yüzünde, kanca kıvrımları 135 derece ve 90

derece olan çirozlar hem yatay hem de düşey doğrultuda şaşırtmalı olarak

düzenlenecektir. 135 derece kıvrımlı kancalar, ∅ enine donatı çapını göstermek üzere,

≥ 6φ(10φ)

≥ 80 mm (100 mm)

135°

Çap ≥ 5φetr

en az 5∅ çaplı daire etrafında bükülecektir. Kancaların boyu kıvrımdaki en son teğet

noktasından itibaren, düz yüzeyli çubuklarda 10∅ ve 100 mm’den, nervürlü çubuklarda

ise 6∅ ve 80 mm’den az olmayacaktır.

3.2.8.2 – Özel deprem etriyeleri boyuna donatıyı dıştan kavrayacak ve kancaları aynı

boyuna donatı etrafında kapanacaktır. Özel deprem çirozlarının çapı ve aralığı,

etriyelerin çap ve aralığı ile aynı olacaktır. Çirozlar, her iki uçlarında mutlaka boyuna

donatıları saracaktır. Etriyeler ve çirozlar beton dökülürken oynamayacak biçimde

sıkıca bağlanacaktır.

3.3. SÜNEKLİK DÜZEYİ YÜKSEK KOLONLAR

3.3.1. Enkesit Koşulları

3.3.1.1 – Dikdörtgen kesitli kolonların en küçük boyutu 250 mm’den ve enkesit alanı

75000 mm2 den daha az olmayacaktır. Dairesel kolonların çapı en az 300 mm olacaktır.

3.3.1.2 – Kolonun brüt enkesit alanı, Ndm düşey yükler ve deprem yüklerinin ortak

etkisi altında hesaplanan eksenel basınç kuvvetlerinin en büyüğü olmak üzere,

Ac ≥ Ndm / (0.50 fck) koşulunu sağlayacaktır.

3.3.2. Boyuna Donatı Koşulları

3.3.2.1 – Kolonlarda boyuna donatı brüt alanı kesitin %1’inden az, %4’ünden fazla

olmayacaktır. En az donatı, dikdörtgen kesitli kolonlarda 4∅16 veya 6∅14, dairesel

kolonlarda ise 6∅14 olacaktır.

3.3.2.2 – Bindirmeli ek yapılan kesitlerde boyuna donatı oranı %6’yı geçmeyecektir.

3.3.3. Boyuna Donatının Düzenlenmesi

3.3.3.1 – Kolon boyuna donatılarının bindirmeli ekleri, mümkün olabildiğince

3.3.4.2’de tanımlanan kolon orta bölgesinde yapılmalıdır. Bu durumda bindirmeli

ek boyu, TS-500’de çekme donatısı için verilen kenetlenme boyu ℓb’ye eşit olacaktır.

3.3.3.2 – Boyuna donatıların bindirmeli eklerinin kolon alt ucunda yapılması

durumunda ise, aşağıdaki koşullara uyulacaktır:

(a) Boyuna donatıların %50’sinin veya daha azının kolon alt ucunda eklenmesi

durumunda bindirmeli ek boyu, ℓb’nin en az 1.25 katı olacaktır.

(b) Boyuna donatıların %50’den fazlasının kolon alt ucunda eklenmesi durumunda

bindirmeli ek boyu, ℓb’nin en az 1.5 katı olacaktır. Temelden çıkan kolon filizlerinde de

bu koşula uyulacaktır.

(c) Yukarıdaki her iki durumda da, bindirmeli ek boyunca 3.3.4.1’de tanımlanan

minimum enine donatı kullanılacaktır.

3.3.3.3 – Katlar arasında kolon kesitinin değişmesi durumunda, boyuna donatının

kolon-kiriş birleşim bölgesi içinde düşeye göre eğimi 1/6’dan daha fazla olmayacaktır.

Kesit değişiminin daha fazla olması durumunda veya en üst kat kolonlarında; alttaki

kolonun boyuna donatısının karşı taraftaki kirişin içindeki kenetlenme boyu, TS-500’de

çekme donatısı için verilen kenetlenme boyu ℓb’nin 1.5 katından ve 40∅’den daha az

olmayacaktır. Karşı tarafta kiriş bulunmadığı durumlarda kenetlenme, gerekirse kolonun

karşı yüzünde aşağıya doğru kıvrım yapılarak sağlanacaktır. 90 derecelik yatay

kancanın veya aşağıya kıvrılan düşey kancanın boyu en az 12∅ olacaktır (Şekil 3.2).

3.3.3.4 – Yanyana boyuna donatılarda yapılan manşonlu veya kaynaklı eklerin

arasındaki boyuna uzaklık 600 mm’den az olmayacaktır.

Şekil 3.2

3.3.4. Enine Donatı Koşulları

3.3.7.6’ya göre daha elverişsiz bir durum elde edilmedikçe, kolonlarda kullanılacak

minimum enine donatıya ilişkin koşullar, kolon sarılma bölgeleri için 3.3.4.1’de ve

kolon orta bölgesi için 3.3.4.2’de verilmiştir (Şekil 3.3). Tüm kolon boyunca, 3.2.8’de

tanımlanan özel deprem etriyeleri ve özel deprem çirozları kullanılacaktır.

3.3.4.1 – Her bir kolonun alt ve üst uçlarında özel sarılma bölgeleri oluşturulacaktır.

Sarılma bölgelerinin her birinin uzunluğu, döşeme üst kotundan yukarıya doğru veya

kolona bağlanan en derin kirişin alt yüzünden başlayarak aşağıya doğru ölçülmek üzere,

kolon kesitinin büyük boyutundan (dairesel kesitlerde kolon çapından), kolon serbest

yüksekliğinin 1/6’sından ve 500 mm’den az olmayacaktır. Konsol kolonlarda sarılma

bölgesi kolon alt ucunda oluşturulacak ve uzunluğu kolon büyük boyutunun 2 katından

az olmayacaktır. Sarılma bölgelerinde kullanılacak enine donatıya ilişkin koşullar

aşağıda verilmiştir. Bu donatılar temelin içinde de, 300 mm’ den ve en büyük

boyuna donatı çapının 25 katından az olmayan bir yükseklik boyunca devam

ettirilecektir. Ancak, çanak temellere mesnetlenen kolonlarda, sarılma bölgesindeki

enine donatı çanak yüksekliği boyunca devam ettirilecektir.

(a) Sarılma bölgelerinde ∅8’den küçük çaplı enine donatı kullanılmayacaktır. Bu

bölgede, boyuna doğrultudaki etriye ve çiroz aralığı en küçük enkesit boyutunun

1/3’ünden ve 100 mm’den daha fazla, 50 mm’den daha az olmayacaktır. Etriye

kollarının ve/veya çirozların arasındaki yatay uzaklık, a, etriye çapının 25 katından

b c

≥6

(a+b+c) ≥ 1.5 ℓb

(a+b+c) ≥ 40 φ

c ≥ 12 φ

(a+b) ≥ 1.5 ℓb

(a+b) ≥ 40 φ

b ≥ 12 φ

e ≥ 1.5 ℓb

e ≥ 40 φ

fazla olmayacaktır. Sürekli dairesel spirallerin adımı, göbek çapının 1/5’inden ve 80

mm’den fazla olmayacaktır.

(b) Etriyeli kolonlarda Nd > 0.20 Ac fck olması durumunda sarılma bölgelerindeki

minimum toplam enine donatı alanı, Denk.(3.1)’de verilen koşulların elverişsiz olanını

sağlayacak şekilde hesaplanacaktır. Bu hesapta kolonun çekirdek boyutu bk , her iki

doğrultu için ayrı ayrı gözönüne alınacaktır (Şekil 3.3).

sh k c ck ck ywk

sh k ck ywk

0.30 [( / ) 1]( / )

0.075 ( / )

A sbAA f f

A sbf f

≥ −

≥

(3.1)

(c) Spiral donatılı kolonlarda Nd > 0.20 Ac fck olması durumunda sarılma bölgelerindeki

enine donatının minimum hacımsal oranı, Denk.(3.2)’deki koşulların elverişsiz olanını

sağlayacak şekilde hesaplanacaktır.

s c ck ck ywk

s ck ywk

0.45 [( / ) 1]( / )

0.12( / )

A A f f

f f

ρ ≥ −

ρ ≥

(3.2)

(d) Nd ≤ 0.20 Ac fck olması durumunda, kolon sarılma bölgelerinde Denk.(3.1) ve

Denk.(3.2) ile verilen enine donatıların en az 2/3’ü, minimum enine donatı olarak

kullanılacaktır.

3.3.4.2 – Kolon orta bölgesi, kolonun alt ve üst uçlarında tanımlanan sarılma bölgeleri

arasında kalan bölgedir (Şekil 3.3). Kolon orta bölgesinde ∅8’den küçük çaplı enine

donatı kullanılmayacaktır. Kolon boyunca etriye, çiroz veya spiral aralığı, en küçük

enkesit boyutunun yarısından ve 200 mm’den daha fazla olmayacaktır. Etriye

kollarının ve/veya çirozların arasındaki yatay uzaklık, a, etriye çapının 25 katından daha

fazla olmayacaktır.

3.3.5. Kolonların Kirişlerden Daha Güçlü Olması Koşulu

3.3.5.1 – Sadece çerçevelerden veya perde ve çerçevelerin birleşiminden oluşan taşıyıcı

sistemlerde, her bir kolon - kiriş düğüm noktasına birleşen kolonların taşıma gücü

momentlerinin toplamı, o düğüm noktasına birleşen kirişlerin kolon yüzündeki

kesitlerindeki taşıma gücü momentleri toplamından en az %20 daha büyük olacaktır

(Şekil 3.4):

ra rü ri rj ( + ) 12( + ) . M M M M ≥ (3.3)

3.3.5.2 – Denk.(3.3)’ün uygulanabilmesi için, düğüm noktasına birleşen kirişlerin

3.4.1.1’de verilen boyut koşullarını sağlaması zorunludur.

3.3.5.3 – Denk.(3.3), her bir deprem doğrultusunda ve depremin her iki yönü için

elverişsiz sonuç verecek şekilde ayrı ayrı uygulanacaktır (Şekil 3.4). Kolon taşıma gücü

momentlerinin hesabında, depremin yönü ile uyumlu olarak bu momentleri en küçük

yapan Nd eksenel kuvvetleri gözönüne alınacaktır.

Şekil 3.3

3.3.5.4 – Denk.(3.3)’ün uygulanmasına ilişkin özel durumlar aşağıda belirtilmiştir:

(a) Düğüm noktasına birleşen kolonların her ikisinde de Nd ≤ 0.10 Ac fck olması

durumunda, Denk.(3.3)’ün sağlanması zorunlu değildir.

(b) Tek katlı binalarda ve çok katlı binaların kolonları üst kata devam etmeyen düğüm

noktalarında Denk.(3.3)’ün sağlanıp sağlanmadığına bakılmayacaktır.

(c) Kirişlerin saplandığı perdenin zayıf doğrultuda kolon gibi çalışması durumunda,

Denk.(3.3)’ün sağlanıp sağlanmadığına bakılmayacaktır.

Şekil 3.4

3.3.6. Kolonların Kirişlerden Daha Güçlü Olması Koşulunun Bazı Kolonlarda

Sağlanamaması Durumu

3.3.6.1 – Sadece çerçevelerden veya perde ve çerçevelerin birleşiminden oluşan taşıyıcı

sistemlerde, gözönüne alınan deprem doğrultusunda binanın herhangi bir i’inci katında,

Denk.(3.4)’ün sağlanması koşulu ile, ilgili katın alt ve/veya üstündeki bazı düğüm

noktalarında Denk.(3.3)’ün sağlanamamış olmasına izin verilebilir.

i is ik /V 0.70 V α = ≥ (3.4)

Nd ≤ 0.10 Ac fck koşulunu sağlayan kolonlar, Denk. (3.3)’ü sağlamasalar bile, Vis’nin

hesabında gözönüne alınabilir.

3.3.6.2 – Denk.(3.4)’ün sağlanması durumunda, 0.70 ≤ αi ≤ 1.00 aralığında, Denk.

(3.3)’ün hem alttaki, hem de üstteki düğüm noktalarında sağlandığı kolonlara etkiyen

eğilme momentleri ve kesme kuvvetleri (1/αi) oranı ile çarpılarak arttırılacaktır.

Denk. (3.3)’ü sağlamayan kolonlar, kesitlerinde oluşan düşey yük ve deprem etkileri

altında donatılacaktır.

3.3.6.3 – Herhangi bir katta Denk.(3.4)’ün sağlanamaması durumunda, sadece

çerçevelerden veya perde ve çerçevelerin birleşiminden oluşan taşıyıcı sistemlerdeki

tüm çerçeveler süneklik düzeyi normal çerçeve olarak gözönüne alınacak ve Tablo 2.5’e

göre taşıyıcı sistem davranış katsayısı değiştirilerek hesap tekrarlanacaktır. Bölüm 2’

deki 2.5.4.1’de belirtildiği üzere süneklik düzeyi normal çerçevelerin, süneklik düzeyi

yüksek perdelerle birarada kullanılması da mümkündür.

Mrj

Mrü

Mri

Mra

Mri

Mra

Mrj

Mrü

Deprem

yönü

Deprem

yönü

3.3.7. Kolonların Kesme Güvenliği

3.3.7.1 – Kolonlarda enine donatı hesabına esas alınacak kesme kuvveti, Ve , Denk.

(3.5) ile hesaplanacaktır.

e a ü n = ( +M )/ V M l (3.5)

Denk.(3.5)’teki Ma ve Mü’nün hesaplanması için, kolonun alt ve/veya üst uçlarında

Denk.(3.3)’ün sağlanması durumunda 3.3.7.2, sağlanamaması durumunda ise 3.3.7.3

uygulanacaktır (Şekil 3.5).

3.3.7.2 – Denk.(3.3)’ün sağlandığı düğüm noktasına birleşen kirişlerin uçlarındaki

moment kapasitelerinin toplamı olan ∑Mp momenti hesaplanacaktır:

p pi pj M M M ∑ + = (3.6)

Daha kesin hesap yapılmadığı durumlarda, Mpi ≅ 1.4 Mri ve Mpj ≅ 1.4 Mrj olarak

alınabilir. ∑Mp momenti, kolonların düğüm noktasına birleşen uçlarında Bölüm 2’ye

göre elde edilmiş bulunan momentler oranında kolonlara dağıtılacak ve dağıtım

sonucunda ilgili kolonun alt veya üst ucunda elde edilen moment, Denk.(3.5)’te Ma

veya Mü olarak gözönüne alınacaktır.Depremin her iki yönü için Denk.(3.6) ayrı ayrı

uygulanacak ve elde edilen en büyük ∑Mp değeri dağıtımda esas alınacaktır.

Denk.(3.3)’ün sağlanmış olmasına karşın Denk.(3.5)’teki Ma veya Mü’nün hesabı,

güvenli tarafta kalmak üzere, 3.3.7.3’e göre de yapılabilir.

3.3.7.3 – Denk.(3.3)’ün sağlanamadığı düğüm noktasına birleşen kolonların uçlarındaki

momentler, kolonların moment kapasiteleri olarak hesaplanacak ve Denk. (3.5)’te Ma

ve/veya Mü olarak kullanılacaktır. Moment kapasiteleri, daha kesin hesap yapılmadığı

durumlarda, Mpa ≅ 1.4 Mra ve Mpü ≅ 1.4 Mrü olarak alınabilir. Mpa ve Mpü momentlerinin

hesabında, depremin yönü ile uyumlu olarak bu momentleri en büyük yapan Nd eksenel

kuvvetleri gözönüne alınacaktır.

3.3.7.4 – Temele bağlanan kolonların alt ucundaki Ma momenti de, 3.3.7.3’e göre

moment kapasiteleri olarak hesaplanacaktır.

3.3.7.5 – Denk.(3.5) ile hesaplanan kesme kuvveti, Ve, yük katsayıları ile çarpılmış

düşey yükler ve deprem yüklerinin ortak etkisi altında hesaplanan kesme kuvveti Vd’den

daha küçük olmayacak ve ayrıca Denk.(3.7) ile verilen koşulları sağlayacaktır.

Denk.(3.7)’deki ikinci koşulun sağlanamaması durumunda, kesit boyutları gereği kadar

büyültülerek deprem hesabı tekrarlanacaktır.

e r

e w cd 0.22

V V

V Af

≤

(3.7)

3.3.7.6 – Kolon enine donatısının Ve kesme kuvvetine göre hesabında, betonun kesme

dayanımına katkısı, Vc , TS-500’e göre belirlenecektir. Ancak, 3.3.4.1’de tanımlanan

kolon sarılma bölgelerindeki enine donatının hesabında, sadece deprem yüklerinden

oluşan kesme kuvvetinin depremli durumdaki toplam kesme kuvvetinin yarısından daha

büyük olması ve aynı zamanda Nd ≤ 0.05Ac fck koşulunun sağlanması halinde, betonun

kesme dayanımına katkısı Vc = 0 alınacaktır.

Şekil 3.5

3.3.8. Kısa Kolonlara İlişkin Koşullar

Kısa kolonlar, taşıyıcı sistem nedeni ile veya dolgu duvarlarında kolonlar arasında

bırakılan boşluklar nedeni ile oluşabilirler (Şekil 3.6). Kısa kolon oluşumunun

engellenemediği durumlarda, enine donatı hesabına esas alınacak kesme kuvveti

Denk.(3.5) ile hesaplanacaktır. Denk.(3.5)’teki momentler, kısa kolonun alt ve üst

uçlarında Ma ≅1.4 Mra ve Mü ≅1.4 Mrü olarak hesaplanacak, ℓn ise kısa kolonun boyu

olarak alınacaktır. Ancak hesaplanan kesme kuvveti Denk.(3.7)’de verilen koşulları

sağlayacaktır. Kısa kolon boyunca, 3.3.4.1’de kolonların sarılma bölgeleri için

tanımlanan minimum enine donatı ve yerleştirme koşulları uygulanacaktır. Dolgu

duvarları arasında kalarak kısa kolon durumuna dönüşen kolonlarda, enine donatılar

tüm kat yüksekliğince devam ettirilecektir (Şekil 3.6).

Şekil 3.6

3.4. SÜNEKLİK DÜZEYİ YÜKSEK KİRİŞLER

3.4.1. Enkesit Koşulları

3.4.1.1 – Kolonlarla birlikte çerçeve oluşturan veya perdelere kendi düzlemleri içinde

bağlanan kirişlerin enkesit boyutlarına ilişkin koşullar aşağıda verilmiştir:

(a) Kiriş gövde genişliği en az 250 mm olacaktır. Gövde genişliği, kiriş yüksekliği ile

kirişin birleştiği kolonun kirişe dik genişliğinin toplamını geçmeyecektir.

(b) Kiriş yüksekliği, döşeme kalınlığının 3 katından ve 300 mm’den daha az, kiriş

gövde genişliğinin 3.5 katından daha fazla olmayacaktır.

(c) Kiriş yüksekliği, serbest açıklığın 1/4’ünden daha fazla olmamalıdır. Aksi durumda

3.4.2.5 uygulanacaktır.

(d) Kiriş genişliği ve yüksekliği ile ilgili olarak yukarıda belirtilen sınırlamalar,

kolonlara mafsallı olarak bağlanan betonarme ya da öngerilmeli prefabrike kirişler, bağ

kirişli (boşluklu) perdelerin bağ kirişleri ve çerçeve kirişlerine kolon-kiriş düğüm

noktaları dışında saplanan ikincil kirişler için geçerli değildir.

3.4.1.2 – Kiriş olarak boyutlandırılıp donatılacak taşıyıcı sistem elemanlarında, tasarım

eksenel basınç kuvvetinin Nd ≤ 0.1Ac fck koşulunu sağlaması zorunludur. Aksi durumda,

bu elemanlar 3.3’e göre kolon olarak boyutlandırılıp donatılacaktır.

3.4.2. Boyuna Donatı Koşulları

3.4.2.1 – Kiriş mesnetlerinde çekme donatılarının minimum oranı için Denk.(3.8) ile

verilen koşula uyulacaktır.

ctd yd 0 8 f f ρ ≥ . / (3.8)

1.4 Mra

1.4 Mrü

ℓn

Yüksek kiriş

veya

dolgu duvar

3.4.2.2 – Boyuna donatıların çapı 12 mm’den az olmayacaktır. Kirişin alt ve üstünde en

az iki donatı çubuğu, kiriş açıklığı boyunca sürekli olarak bulunacaktır.

3.4.2.3 – Birinci ve ikinci derece deprem bölgelerindeki taşıyıcı sistemlerde, kiriş

mesnedindeki alt donatı, aynı mesnetteki üst donatının %50’sinden daha az olamaz.

Ancak, üçüncü ve dördüncü derece deprem bölgelerinde bu oran %30’a indirilebilir.

3.4.2.4 – Açıklık ve mesnetlerdeki çekme donatısı oranı TS-500’de verilen maksimum

değerden ve %2’den fazla olmayacaktır.

3.4.2.5 – 3.4.1.1’in (c) paragrafında tanımlanan koşulun sağlanamadığı özel

durumlarda, kiriş gövdesinin her iki yüzüne, kiriş yüksekliği boyunca gövde donatısı

konulacaktır. Toplam gövde donatısı alanı, sağ veya sol mesnet kesitlerinde üst ve alt

boyuna donatı alanları toplamının en büyüğünün %30’undan daha az olmayacaktır.

Gövde donatısı çapı 12 mm’den az, aralığı ise 300 mm’den fazla olmayacaktır. Boyuna

donatıların kenetlenmesine benzer biçimde, gövde donatılarının kenetlenmesi için de

3.4.3.1’in (b) ve (c) paragrafları uygulanacaktır.

3.4.3. Boyuna Donatının Düzenlenmesi

3.4.3.1 – Boyuna donatıların yerleştirilmesi ve kenetlenmesine ilişkin koşullar aşağıda

verilmiştir (Şekil 3.7):

(a) Kirişin iki ucundaki mesnet üst donatılarının büyük olanının en az 1/4’ü tüm kiriş

boyunca sürekli olarak devam ettirilecektir. Mesnet üst donatısının geri kalan kısmı,

TS-500’e göre düzenlenecektir.

(b) Kolona birleşen kirişlerin kolonun öbür yüzünde devam etmediği durumlarda

kirişlerdeki alt ve üst donatı, kolonun etriyelerle sarılmış çekirdeğinin karşı taraftaki

yüzeyine kadar uzatılıp etriyelerin iç tarafından 90 derece bükülecektir. Bu durumda

boyuna donatının kolon içinde kalan yatay kısmı ile 90 derece kıvrılan düşey kısmının

toplam uzunluğu, TS-500’de öngörülen düz kenetlenme boyu ℓb’den az olmayacaktır.

90 derecelik kancanın yatay kısmı 0.4ℓb’den, düşey kısmı ise 12∅’den az olmayacaktır.

Perdelerde ve a ölçüsünün düz kenetlenme boyu ℓb’den ve 50∅’den daha fazla olduğu

kolonlarda, boyuna donatının kenetlenmesi, 90 derecelik kanca yapılmaksızın düz

olarak sağlanabilir.

(c) Her iki taraftan kirişlerin kolonlara birleşmesi durumunda kiriş alt donatıları,

açıklığa komşu olan kolon yüzünden itibaren, 50∅’ den az olmamak üzere, en az

TS-500'de verilen kenetlenme boyu ℓb kadar uzatılacaktır. Kirişlerdeki derinlik farkı

gibi nedenlerle bu olanağın bulunmadığı durumlarda kenetlenme, yukarıdaki (b)

paragrafına göre kirişin kolonun öbür yüzünde devam etmediği durumlar için

tanımlanan biçimde yapılacaktır.

Şekil 3.7

3.4.3.2 – Boyuna donatıların eklenmesine ilişkin koşullar aşağıda verilmiştir:

(a) 3.4.4.’te tanımlanan kiriş sarılma bölgeleri, kolon-kiriş birleşim bölgeleri ve açıklık

ortasında alt donatı bölgeleri gibi, donatının akma durumuna ulaşma olasılığı bulunan

kritik bölgelerde bindirmeli ek yapılmayacaktır. Bu bölgeler dışında bindirmeli eklerin

yapılabileceği yerlerde, ek boyunca 3.2.8’de tanımlanan özel deprem etriyeleri

kullanılacaktır. Bu etriyelerin aralıkları kiriş derinliğinin 1/4’ünü ve 100 mm’yi

aşmayacaktır. Üst montaj donatısının açıklık ortasındaki eklerinde özel deprem

etriyeleri kullanılmasına gerek yoktur.

(b) Manşonlu ekler veya bindirmeli kaynak ekleri, bir kesitte ancak birer donatı

atlayarak uygulanacak ve birbirine komşu iki ekin merkezleri arasındaki boyuna uzaklık

600 mm’den daha az olmayacaktır.

3.4.4. Enine Donatı Koşulları

Kiriş mesnetlerinde kolon yüzünden itibaren kiriş derinliğinin iki katı kadar uzunluktaki

bölge, Sarılma Bölgesi olarak tanımlanacak ve bu bölge boyunca 3.2.8’de tanımlanan

özel deprem etriyeleri kullanılacaktır. Sarılma bölgesinde, ilk etriyenin kolon yüzüne

uzaklığı en çok 50 mm olacaktır. 3.4.5.3’e göre daha elverişsiz bir değer elde

edilmedikçe, etriye aralıkları kiriş yüksekliğinin 1/4’ünü, en küçük boyuna donatı

çapının 8 katını ve 150 mm’yi aşmayacaktır (Şekil 3.8). Sarılma bölgesi dışında,

TS-500’de verilen minimum enine donatı koşullarına uyulacaktır.

Şekil 3.8

3.4.5. Kirişlerin Kesme Güvenliği

3.4.5.1 – Kirişlerde enine donatı hesabına esas alınacak kesme kuvveti, Ve , depremin

soldan sağa veya sağdan sola etkimesi durumları için ayrı ayrı ve elverişsiz sonuç

verecek şekilde, Denk.(3.9) ile bulunacaktır (Şekil 3.9).

e dy pi pj n = ± ( + ) / V V M M l (3.9)

Kiriş uçlarındaki moment kapasiteleri, daha kesin hesap yapılmadığı durumlarda,

Mpi ≅ 1.4 Mri ve Mpj ≅ 1.4 Mrj olarak alınabilir.

3.4.5.2 – Denk.(3.9) ile hesaplanan kesme kuvveti, Ve, Denk.(3.10) ile verilen koşulları

sağlayacaktır. Denk.(3.10)’daki ikinci koşulun sağlanamaması durumunda, kesit

boyutları gereği kadar büyültülerek deprem hesabı tekrarlanacaktır.

e r

e w cd 0.22

V V

V bdf

≤

(3.10)

Şekil 3.9

sk ≤ 50 mm

sk ≤ hk / 4

sk ≤ 8φ (φ = en küçük boyuna donatı çapı)

sk ≤ 150 mm

Kiriş orta bölgesi

(minimum enine donatı

TS-500’ e göre)

Kiriş

sarılma

bölgesi

= 2 hk

Kiriş

sarılma

bölgesi

= 2 hk

Vdyj Vdyi

j i

Mpj ≈1.4 Mrj Mpi ≈1.4 Mri

(Mpi + Mpj) / ℓn

ℓn

3.4.5.3 – Kiriş enine donatısının Ve kesme kuvvetine göre hesabında, betonun kesme

dayanımına katkısı, Vc, TS-500’e göre belirlenecektir. Ancak, 3.4.4’te tanımlanan kiriş

sarılma bölgelerindeki enine donatının hesabında, sadece deprem yüklerinden oluşan

kesme kuvvetinin depremli durumdaki toplam kesme kuvvetinin yarısından daha büyük

olması halinde, betonun kesme dayanımına katkısı Vc = 0 alınacaktır. Hiçbir durumda

pliyelerin kesme dayanımına katkıları gözönüne alınmayacaktır.

3.5. SÜNEKLİK DÜZEYİ YÜKSEK ÇERÇEVE SİSTEMLERİNDE

KOLON - KİRİŞ BİRLEŞİM BÖLGELERİ

3.5.1. Kuşatılmış ve Kuşatılmamış Birleşimler

Süneklik düzeyi yüksek kolon ve kirişlerin oluşturduğu çerçeve sistemlerinde kolonkiriş

birleşimleri, aşağıda tanımlandığı üzere, iki sınıfa ayrılacaktır.

(a) Kirişlerin kolona dört taraftan birleşmesi ve her bir kirişin genişliğinin birleştiği

kolon genişliğinin 3/4’ünden daha az olmaması durumunda, kolon-kiriş birleşimi

kuşatılmış birleşim olarak tanımlanacaktır.

(b) Yukarıdaki koşulları sağlamayan tüm birleşimler, kuşatılmamış birleşim olarak

tanımlanacaktır.

3.5.2. Kolon-Kiriş Birleşim Bölgelerinin Kesme Güvenliği

3.5.2.1 – Gözönüne alınan deprem doğrultusunda kolon-kiriş birleşim bölgelerindeki

kesme kuvveti, Denk.(3.11) ile hesaplanacaktır (Şekil 3.10).

e yk s1 s2 kol = 1.25 ( ) V f A A V + − (3.11)

Kirişin kolona sadece bir taraftan saplandığı ve öbür tarafta devam etmediği durumlar

için As2 = 0 alınacaktır.

3.5.2.2 – Herhangi bir birleşim bölgesinde Denk.(3.11) ile hesaplanan kesme kuvveti,

gözönüne alınan deprem doğrultusunda hiçbir zaman aşağıda verilen sınırları

aşmayacaktır (Şekil 3.10). Bu sınırların aşılması durumunda, kolon ve/veya kiriş kesit

boyutları büyültülerek deprem hesabı tekrarlanacaktır.

(a) Kuşatılmış birleşimlerde: Ve ≤ 0.60 bj h fcd (3.12)

(b) Kuşatılmamış birleşimlerde: Ve ≤ 0.45 bj h fcd (3.13)

3.5.2.3 – Kolon-kiriş birleşim bölgesindeki minimum enine donatı koşulları aşağıda

verilmiştir (Şekil 3.3):

(a) Kuşatılmış birleşimlerde, alttaki kolonun sarılma bölgesi için bulunan enine donatı

miktarının en az %40’ı, birleşim bölgesi boyunca kullanılacaktır. Ancak, enine

donatının çapı 8 mm’den az olmayacak ve aralığı 150 mm’yi aşmayacaktır.

(b) Kuşatılmamış birleşimlerde, alttaki kolonun sarılma bölgesi için bulunan enine

donatı miktarının en az %60’ı, birleşim bölgesi boyunca kullanılacaktır. Ancak bu

durumda, enine donatının çapı 8 mm’den az olmayacak ve aralığı 100 mm’yi

aşmayacaktır.

Şekil 3.10

3.6. SÜNEKLİK DÜZEYİ YÜKSEK PERDELER

3.6.1. Enkesit Koşulları

3.6.1.1 – Perdeler, planda uzun kenarının kalınlığına oranı en az yedi olan düşey taşıyıcı

sistem elemanlarıdır. 3.6.1.2 ve 3.6.1.3’te belirtilen özel durumlar dışında, gövde

bölgesindeki perde kalınlığı kat yüksekliğinin 1/20’sinden ve 200 mm’den az

olmayacaktır. Bu perdelerde, uç bölgesindeki perde kalınlığı sınırları 3.6.2.1’de

verilmiştir.

3.6.1.2 – Taşıyıcı sistemi sadece perdelerden oluşan binalarda, Denk.(3.14) ile verilen

koşulların her ikisinin de sağlanması durumunda perde kalınlığı, binadaki en yüksek

katın yüksekliğinin 1/20’sinden ve 150 mm’den az olmayacaktır.

g p

t g ctd

/ 0.002

/ 0.5

A A

V A f

Σ Σ ≥

Σ ≤

(3.14)

Denk.(3.14), bodrum katlarının çevresinde çok rijit betonarme perdelerin bulunduğu

binalarda zemin kat düzeyinde, diğer binalarda ise temel üst kotu düzeyinde

uygulanacaktır.

3.6.1.3 – Kat yüksekliği 6 m’den daha büyük olan ve kat yüksekliğinin en az 1/5’ine

eşit uzunluktaki elemanlarla yanal doğrultuda tutulan perdelerde, gövde bölgesindeki

As1

As2

Vkol = min (Va , Vü)

(Bkz. 3.5.2.1)

Vü

1.25As2fyk

1.25As1fyk

bw1 ve bw2 ≥ b olması durumunda bj = b

bw1 ve bw2 < b olması durumunda

bj = 2 min (b1, b2)

bj ≤ (bw1 + h) (bw1 < bw2 için)

bw1

bw2

bw3

bw4

Deprem

doğrultusu

Kuşatılmış birleşim koşulları

bw1 ve bw2 ≥ 3/4 b

bw3 ve bw4 ≥ 3/4 h

(Bkz. 3.5.1)

perde kalınlığı, yanal doğrultuda tutulduğu noktalar arasındaki yatay uzunluğun en az

1/20’sine eşit olabilir. Ancak bu kalınlık 300 mm’den az olamaz.

3.6.2. Perde Uç Bölgeleri ve Kritik Perde Yüksekliği

3.6.2.1 – Hw / ℓw > 2.0 olan perdelerin planda her iki ucunda perde uç bölgeleri

oluşturulacaktır (Şekil 3.11). 3.6.1.2’de tanımlanan binalar dışında, perde uç

bölgelerindeki perde kalınlığı kat yüksekliğinin 1/15’inden ve 200 mm’den az

olmayacaktır. Perde uç bölgelerinin, kat yüksekliğinin en az 1/5’ine eşit uzunluktaki

elemanlarla yanal doğrultuda tutulduğu durumlarda, uç bölgesindeki perde kalınlığı,

yanal doğrultuda tutulan noktalar arasındaki yatay uzunluğun en az 1/20’sine eşit

olabilir. Ancak, bu kalınlık kat yüksekliğinin 1/20’sinden veya 300 mm’den az olamaz.

Perde uç bölgeleri, perde uç bölgesinin kendi kalınlığı içinde oluşturulabileceği gibi,

perdeye birleşen diğer bir perdenin içinde de düzenlenebilir.

3.6.2.2 – Temel üstünden veya perdenin plandaki uzunluğunun %20 den daha fazla

küçüldüğü seviyeden itibaren kritik perde yüksekliği, 2ℓw değerini aşmamak üzere,

Denk.(3.15)’de verilen koşulların elverişsiz olanını sağlayacak biçimde belirlenecektir.

cr w

cr w / 6

H H

≥

(3.15)

Burada Hw , temel üstünden veya perdenin plandaki uzunluğunun %20’den daha fazla

küçüldüğü seviyeden itibaren ölçülen perde yüksekliğidir. Bodrum katlarında rijitliği

üst katlara oranla çok büyük olan betonarme çevre perdelerinin bulunduğu ve bodrum

kat döşemelerinin yatay düzlemde rijit diyafram olarak çalıştığı binalarda, Hw ve Hcr

büyüklükleri zemin kat döşemesinden itibaren yukarıya doğru gözönüne alınacaktır. Bu

tür binalarda kritik perde yüksekliği, en az zemin katın altındaki ilk bodrum katının

yüksekliği boyunca aşağıya doğru ayrıca uzatılacaktır.

3.6.2.3 – Dikdörtgen kesitli perdelerde, yukarıda tanımlanan kritik perde yüksekliği

boyunca uç bölgelerinin her birinin plandaki uzunluğu, perdenin plandaki toplam

uzunluğunun %20’sinden ve perde kalınlığının iki katından daha az olmayacaktır. Kritik

perde yüksekliğinin üstünde kalan perde kesimi boyunca ise, perde uç bölgelerinin her

birinin plandaki uzunluğu, perdenin plandaki toplam uzunluğunun %10’undan ve perde

kalınlığından az olmayacaktır (Şekil 3.11).

3.6.2.4 – Perde uç bölgelerinin, perdeye birleşen diğer bir perdenin veya perdenin

ucunda genişletilmiş bir kesitin içinde düzenlenmesi durumunda; her bir perde uç

bölgesinin enkesit alanı, en az dikdörtgen kesitli perdeler için 3.6.2.3’te tanımlanan

alana eşit olacaktır.

3.6.3. Gövde Donatısı Koşulları

3.6.3.1 – Perdenin her iki yüzündeki gövde donatılarının toplam enkesit alanı, düşey ve

yatay donatıların her biri için, perde uç bölgelerinin arasında kalan perde gövdesi brüt

enkesit alanının 0.0025’inden az olmayacaktır. Hw / ℓw ≤ 2.0 olması durumunda perde

gövdesi, perdenin tüm kesiti olarak gözönüne alınacaktır. Perde gövdesinde boyuna ve

enine donatı aralığı 250 mm’den fazla olmayacaktır (Şekil 3.11).

3.6.3.2 – 3.6.1.2’de Denk.(3.14) ile verilen koşulların her ikisinin de sağlandığı

binalarda, düşey ve yatay toplam gövde donatısı oranlarının herbiri 0.0015’e

indirilebilir. Ancak bu durumda donatı aralığı 300 mm’yi geçmeyecektir.

3.6.3.3 – Uç bölgeleri dışında, perde gövdelerinin her iki yüzündeki donatı ağları, beher

metrekare perde yüzünde en az 4 adet özel deprem çirozu ile karşılıklı olarak

bağlanacaktır. Ancak 3.6.2.2’de tanımlanan kritik perde yüksekliği boyunca, uç

bölgeleri dışındaki beher metrekare perde yüzünde en az 10 adet özel deprem çirozu

kullanılacaktır. Çirozların çapı, en az yatay donatının çapı kadar olacaktır.

3.6.4. Gövde Donatılarının Düzenlenmesi

Perdelerin yatay gövde donatıları, 3.6.4.1’de veya 3.6.4.2’de belirtildiği şekilde

düzenlenebilir (Şekil 3.11). Bu şekilde düzenlenen yatay gövde donatıları, kritik perde

yüksekliği boyunca 3.6.5.2’ye göre perde uç bölgelerine konulacak sargı donatısının

belirlenmesinde hesaba katılabilir.

3.6.4.1 – Yatay gövde donatıları etriyelerle sarılı perde uç bölgesinin sonunda 90 derece

kıvrılarak karşı yüzde köşedeki düşey donatıya 135 derecelik kanca ile bağlanacaktır.

3.6.4.2 – Yatay gövde donatılarının perde ucunda 90 derece kıvrım yapılmaksızın

bitirilmesi durumunda, perdenin her iki ucuna gövde donatısı ile aynı çapta olan ⊃

biçiminde yatay donatılar yerleştirilecektir. Bu donatılar, perde uç bölgesinin iç

sınırından itibaren perde gövdesine doğru en az kenetlenme boyu kadar uzatılacaklardır.

Ancak, gövde donatısının kenetlenme boyunun perde uç bölgesi uzunluğundan daha

küçük veya eşit olması durumunda ⊃ biçimindeki donatılar konmayabilir. Bu durumda

perde uç bölgelerindeki enine donatının birim boydaki toplam alanı, perde gövdesindeki

yatay donatının birim boydaki toplam alanından az olmayacaktır.

3.6.5. Perde Uç Bölgelerinde Donatı Koşulları

3.6.5.1 – Perde uç bölgelerinin her birinde, düşey donatı toplam alanının perde brüt

enkesit alanına oranı 0.001’den az olmayacaktır. Ancak, 3.6.2.2’de tanımlanan kritik

perde yüksekliği boyunca bu oran 0.002’ye çıkarılacaktır. Perde uç bölgelerinin her

birinde düşey donatı miktarı 4∅14’ten az olmayacaktır (Şekil 3.11).

3.6.5.2 – Perde uç bölgelerindeki düşey donatılar, aşağıdaki kurallara uyularak,

kolonlarda olduğu gibi etriyeler ve/veya çirozlardan oluşan enine donatılarla

sarılacaktır.

(a) Uç bölgelerinde kullanılacak enine donatının çapı 8 mm’den az olmayacaktır. Etriye

kollarının ve/veya çirozların arasındaki yatay uzaklık, a, etriye ve çiroz çapının 25

katından fazla olmayacaktır.

(b) 3.6.2.2’de tanımlanan kritik perde yüksekliği boyunca perde uç bölgelerine,

kolonların sarılma bölgeleri için 3.3.4.1’de Denk.(3.1)’in ikinci koşulu ile belirlenen

enine donatının en az 2/3’ü konulacaktır. Düşey doğrultuda etriye ve/veya çiroz aralığı

perde kalınlığının yarısından ve 100 mm’den daha fazla, 50 mm’den daha az

olmayacaktır (Şekil 3.11). Bu donatılar, temelin içinde de en az perde kalınlığının iki

katı kadar bir yükseklik boyunca devam ettirilecektir.

Şekil 3.11

(c) Kritik perde yüksekliğinin dışında kalan perde uç bölgelerinde düşey doğrultudaki

etriye ve/veya çiroz aralığı, perde duvar kalınlığından ve 200 mm’den daha fazla

olmayacaktır (Şekil 3.11).

3.6.6. Tasarım Eğilme Momentleri ve Kesme Kuvvetleri

3.6.6.1 – Hw / ℓw > 2.0 koşulunu sağlayan perdelerde tasarıma esas eğilme momentleri,

3.6.2.2’ye göre belirlenen kritik perde yüksekliği boyunca sabit bir değer olarak, perde

tabanında Bölüm 2’ye göre hesaplanan eğilme momentine eşit alınacaktır. Kritik perde

yüksekliğinin sona erdiği kesidin üstünde ise, Bölüm 2’ye göre perdenin tabanında ve

tepesinde hesaplanan momentleri birleştiren doğruya paralel olan doğrusal moment

diyagramı uygulanacaktır (Şekil 3.12). Çevresinde rijit perdeler bulunan bodrumlu

binalarda sabit perde momenti, 3.6.2.2’de tanımlanan kritik perde yüksekliği boyunca

gözönüne alınacaktır. Hw / ℓw ≤ 2.0 olan perdelerin bütün kesitlerinde tasarım eğilme

momentleri, Bölüm 2’ye göre hesaplanan eğilme momentlerine eşit alınacaktır.

Şekil 3.12

3.6.6.2 – Hw / ℓw > 2.0 olması durumunda, her bir katta perde kesitlerinin taşıma gücü

momentlerinin, perdenin güçlü doğrultusunda kolonlar için Denk.(3.3) ile verilen

koşulu sağlaması zorunludur. Aksi durumda perde boyutları ve/veya donatıları

arttırılarak deprem hesabı tekrarlanacaktır.

3.6.6.3 – Hw / ℓw > 2.0 koşulunu sağlayan perdelerde, gözönüne alınan herhangi bir

kesitte enine donatı hesabında esas alınacak tasarım kesme kuvveti, Ve , Denk.(3.16) ile

hesaplanacaktır.

p t

e v d

d t

( )

V V

β (3.16)

Bu bağıntıda yer alan kesme kuvveti dinamik büyütme katsayısı βv = 1.5 alınacaktır.

Daha kesin hesap yapılmadığı durumlarda, perde tabanındaki pekleşmeli moment

kapasitesi olarak (Mp)t ≅ 1.4 (Mr)t alınabilir. Hw / ℓw ≤ 2.0 olan perdelerin bütün

kesitlerinde tasarım kesme kuvvetleri, Bölüm 2’ye göre hesaplanan kesme kuvvetlerine

eşit alınacaktır.

3.6.7. Perdelerin Kesme Güvenliği

3.6.7.1 – Perde kesitlerinin kesme dayanımı, Vr , Denk.(3.17) ile hesaplanacaktır.

r ch ctd sh ywd = (0.65 + ) V A f f ρ (3.17)

3.6.6.3’te tanımlanan Ve tasarım kesme kuvveti aşağıdaki koşulları sağlayacaktır:

Hesap

eğilme

momenti

Tasarım

eğilme

momenti

Perdeli - çerçeveli sistem Perdeli sistem

Hw Hw

Hcr Hcr

Hesap

eğilme

momenti

Tasarım

eğilme

momenti

e r

e ch cd 0.22

V V

V A f

≤

(3.18)

Aksi durumda, perde enine donatısı ve/veya perde kesit boyutları bu koşullar sağlanmak

üzere arttırılacaktır.

3.6.7.2 – Temele bağlantı düzeyinde ve üst katlarda yapılacak yatay inşaat derzlerindeki

düşey donatı, o kesitte aktarılan kesme kuvveti gözönüne alınarak, TS-500’de

tanımlanan kesme sürtünmesi yöntemi ile kontrol edilecektir.

3.6.8. Bağ Kirişli (Boşluklu) Perdelere İlişkin Kural ve Koşullar

3.6.8.1 – Perdeler için yukarıda verilen tüm kural ve koşullar, bağ kirişli perdeleri

oluşturan perde parçalarının her biri için de geçerlidir.

3.6.8.2 – Gözönüne alınan deprem doğrultusunda, herhangi bir bağ kirişli perde

sistemini oluşturan perde parçalarında deprem yüklerinden oluşan taban momentlerinin

toplamı, bağ kirişli perde sisteminde deprem yüklerinden oluşan toplam devrilme

momentinin 2/3’ünden fazla olmayacaktır (Şekil 3.13). Bu koşulun sağlanamaması

durumunda, bağ kirişli perdeyi oluşturan perde parçalarının her biri boşluksuz perde

olarak sayılacak ve Bölüm 2, Tablo 2.5’ten alınan R katsayısı değiştirilecektir.

Şekil 3.13

Msağ Msol

Fwi

Fwi : i’ inci katta bağ kirişli

perde sistemine etkiyen

deprem yükü

(Msol + Msağ) ≤ 2/3 ∑ (Fwi Hi)

3.6.8.3 – Bağ kirişli perdeyi oluşturan perde parçalarının düşey donatı hesabında, düşey

yükler ve depremin ortak etkisinde çekmeye çalışan perde parçasındaki eğilme

momentinin en fazla %30’unun, basınca çalışan perde parçasına aktarılmasına (yeniden

dağılım) izin verilebilir.

3.6.8.4 – Bağ kirişlerinin kesme donatısına ilişkin kurallar aşağıda verilmiştir:

(a) Aşağıdaki koşulların herhangi birinin sağlanması durumunda, bağ kirişlerinin kesme

donatısı hesabı 3.4.5’e göre yapılacaktır.

n k

d w ctd

1.5

V bdf

≤

(3.19)

(b) Denk.(3.19) ile verilen koşulların her ikisinin de sağlanamaması durumunda, bağ

kirişine konulacak özel kesme donatısı, geçerliliği deneylerle kanıtlanmış yöntemlerle

belirlenecek veya bağ kirişindeki kesme kuvvetini ve onun oluşturduğu eğilme

momentini karşılamak üzere çapraz donatılar kullanılacaktır (Şekil 3.14). Her bir çapraz

donatı demetindeki toplam donatı alanı Denk.(3.20) ile belirlenecektir.

sd d yd = /(2 sin ) A V f γ (3.20)

Çapraz donatı demetlerinde en az dört adet donatı bulunacak ve bu donatılar perde

parçalarının içine doğru en az 1.5ℓb kadar uzatılacaktır. Donatı demetleri özel deprem

etriyeleri ile sarılacak ve kullanılacak etriyelerin çapı 8 mm’den, aralığı ise çapraz

donatı çapının 8 katından ve 100 mm’den daha fazla olmayacaktır. Çapraz donatılara

ek olarak, bağ kirişine TS-500’de öngörülen minimum miktarda etriye ve yatay donatı

konulacaktır (Şekil 3.14).

Şekil 3.14

3.7. SÜNEKLİK DÜZEYİ NORMAL KOLONLAR

3.7.1. Enkesit Koşulları

Enkesit boyutlarına ilişkin olarak süneklik düzeyi yüksek kolonlar için 3.3.1’de

belirtilen koşullar, süneklik düzeyi normal olan kolonlar için de geçerlidir.

3.7.2. Boyuna Donatı Koşulları

Boyuna donatıya ilişkin olarak süneklik düzeyi yüksek kolonlar için 3.3.2’de belirtilen

koşullar, süneklik düzeyi normal olan kolonlar için de geçerlidir.

3.7.3. Boyuna Donatının Düzenlenmesi

Boyuna donatının düzenlenmesine ilişkin olarak süneklik düzeyi yüksek kolonlar için

3.3.3’te belirtilen koşullar süneklik düzeyi normal olan kolonlar için de geçerlidir.

Boyuna donatı bindirmeli eklerinin kolon alt ucunda yapılması durumunda, ek boyunca

3.7.4.1’de tanımlanan minimum enine donatı kullanılacaktır.

3.7.4. Enine Donatı Koşulları

Kolonlarda kullanılacak minimum enine donatıya ilişkin koşullar, kolon sarılma

bölgeleri için 3.7.4.1’de ve kolon orta bölgesi için 3.7.4.2’de verilmiştir. Tüm kolon

bölgelerinde, 3.2.8’de tanımlanan özel deprem etriyeleri ve özel deprem çirozları

kullanılacaktır.

3.7.4.1 – Kolon sarılma bölgelerinin her birinin uzunluğu için 3.3.4.1’de verilen tanım,

süneklik düzeyi normal olan kolonlar için de geçerlidir. Süneklik düzeyi normal olan

kolonlarda sarılma bölgesindeki enine donatı aralığı, en küçük enkesit boyutunun 1/3’

ünden, en küçük boyuna donatı çapının 8 katından ve 150 mm’den daha fazla

olmayacaktır.

3.7.4.2 – Kolon orta bölgesine ilişkin olarak süneklik düzeyi yüksek kolonlar için

3.3.4.2’de verilen tanım ve minimum enine donatı koşulları ile 3.3.4.3’te verilen

koşullar, süneklik düzeyi normal olan kolonlar için de geçerlidir. Kolon orta

bölgesindeki enine donatı, 3.7.5.3’e göre belirlenecektir.

3.7.5. Kolonların Kesme Güvenliği

3.7.5.1 – Süneklik düzeyi normal kolonlarda, düşey yükler ve Bölüm 2’de belirlenen

deprem yüklerinin ortak etkisi altında elde edilen kesme kuvveti, Vd, enine donatı

hesabında esas alınacaktır.

3.7.5.2 – Kesme kuvvetinin üst sınırına ilişkin olarak süneklik düzeyi yüksek

kolonlar için Denk.(3.7)’de verilen koşul, Ve yerine Vd alınmak üzere, süneklik düzeyi

normal olan kolonlar için de geçerlidir.

3.7.5.3 – Kolon enine donatısının 3.7.5.1’de tanımlanan kesme kuvvetine göre

hesabında betonun kesme dayanımına katkısı, Vc , düşey yükler ile birlikte deprem

yüklerine göre hesaplanan en küçük Nd eksenel kuvveti gözönüne alınarak TS-500’e

göre belirlenecektir.

3.7.6. Kısa Kolonlara İlişkin Koşullar

Kısa kolonlara ilişkin olarak süneklik düzeyi yüksek kolonlar için 3.3.8’de belirtilen

koşullar, süneklik düzeyi normal olan kolonlar için de geçerlidir.

3.8. SÜNEKLİK DÜZEYİ NORMAL KİRİŞLER

3.8.1. Enkesit Koşulları

Enkesit boyutlarına ilişkin olarak süneklik düzeyi yüksek kirişler için 3.4.1.1’de

belirtilen koşullar, süneklik düzeyi normal olan kirişler için de geçerlidir.

3.8.2. Boyuna Donatı Koşulları

Boyuna donatıya ilişkin olarak süneklik düzeyi yüksek kirişler için 3.4.2’de belirtilen

koşullar, süneklik düzeyi normal olan kirişler için de geçerlidir.

3.8.3. Boyuna Donatının Düzenlenmesi

Boyuna donatının düzenlenmesine ilişkin olarak süneklik düzeyi yüksek kirişler için

3.4.3’te belirtilen koşullar, süneklik düzeyi normal olan kirişler için de geçerlidir.

3.8.4. Enine Donatı Koşulları

Kiriş mesnetlerinde kolon yüzünden itibaren kiriş derinliğinin iki katı kadar uzunluktaki

bölge, sarılma bölgesi olarak tanımlanacak ve bu bölge boyunca 3.2.8’de tanımlanan

özel deprem etriyeleri kullanılacaktır. Sarılma bölgesinde, ilk etriyenin kolon yüzüne

uzaklığı en çok 50 mm olacaktır. 3.8.5’e göre daha elverişsiz bir değer elde

edilmedikçe, etriye aralıkları kiriş yüksekliğinin 1/3’ünü, en küçük boyuna donatı

çapının 10 katını ve 200 mm’yi aşmayacaktır. Sarılma bölgesi dışında, TS-500’de

verilen enine donatı koşullarına uyulacaktır.

3.8.5. Kirişlerin Kesme Güvenliği

3.8.5.1 – Süneklik düzeyi normal kirişlerde, düşey yükler ve Bölüm 2’de belirlenen

deprem yüklerinin ortak etkisi altında elde edilen kesme kuvveti, Vd, enine donatı

hesabında esas alınacaktır.

3.8.5.2 – Kesme kuvvetinin üst sınırına ilişkin olarak süneklik düzeyi yüksek kirişler

için Denk.(3.10)’da verilen koşul, Ve yerine Vd alınmak üzere, süneklik düzeyi normal

olan kirişler için de geçerlidir.

3.8.5.3 – Kiriş enine donatısının 3.8.5.1’de tanımlanan kesme kuvvetine göre hesabında

betonun kesme dayanımına katkısı, Vc , TS-500’e göre belirlenecektir. Hiçbir durumda

pliyelerin kesme dayanımına katkıları gözönüne alınmayacaktır.

3.9. SÜNEKLİK DÜZEYİ NORMAL ÇERÇEVE SİSTEMLERINDE

KOLON - KİRİŞ BİRLEŞİM BÖLGELERİ

Süneklik düzeyi yüksek kolon ve kirişlerin oluşturduğu çerçeve sistemlerinin kolonkiriş

birleşimleri ilgili olarak 3.5’de verilen kural ve koşullar, 3.5.2.1 ve 3.5.2.2 hariç

olmak üzere, süneklik düzeyi normal olan sistemlerin kolon-kiriş birleşimleri için de

geçerlidir.

3.10. SÜNEKLİK DÜZEYİ NORMAL PERDELER

Süneklik düzeyi normal perdeler, düşey yükler ve depremin ortak etkisinden oluşan iç

kuvvetlere göre boyutlandırılarak donatılacaktır. Süneklik düzeyi yüksek perdeler için

3.6.6, 3.6.8.2 ve 3.6.8.3’de verilen kural ve koşullar hariç olmak üzere, 3.6’da verilen

diğer tüm kural ve koşullar, süneklik düzeyi normal olan perdeler için de geçerlidir.

Ancak 3.6.7.1’de Ve yerine 1.5Vd alınacaktır.

3.11. DÖŞEMELER

3.11.1 – Döşemeler, katlardaki kütlelere etkiyen deprem yüklerinin düşey taşıyıcı sistem

elemanlarına güvenle dağıtılmasını sağlayacak rijitlik ve dayanıma sahip olacaklardır.

3.11.2 – Bütün deprem bölgelerinde, dolgulu ya da dolgusuz yerinde dökme veya

prefabrike dişli döşemeli sistemlerde plak kalınlığı 50 mm’den az olmayacaktır. Ancak,

düşey yüklerden oluşan kesme kuvvetleri ile birlikte plak düzlemindeki deprem

kuvvetlerinin güvenle aktarılmasını sağlamak üzere, dişlerle plak arasında kesme kuvveti

bağlantılarının yapılması ve bu bağlantıların yeterli olduğunun hesapla gösterilmesi

zorunludur. Diğer döşeme plaklarının kalınlıkları için TS-500’de verilen koşullar

geçerlidir.

3.11.3 – Bütün döşeme sistemlerinin kesme dayanımlarına ilişkin olarak, 3.6.7’de

süneklik düzeyi yüksek perdelerin kesme dayanımları için verilen koşullara, 3.6.7.1

hariç olmak üzere, aynen uyulacaktır.

3.12. PREFABRİKE BİNALARA İLİŞKİN ÖZEL KOŞULLAR

Fabrika koşullarında üretilen taşıyıcı sistem elemanlarının şantiyede birleştirilmesi ile

oluşturulan prefabrike binalarda, bu Yönetmelikte verilen diğer koşullar ile birlikte

aşağıdaki özel koşullara da uyulacaktır.

3.12.1. Mafsallı Bağlantılar

Kaynaklı olarak yapılan mafsallı bağlantılar, Bölüm 2’ye göre depremden oluşacak

bağlantı kuvvetlerinin en az 2 katını, diğer mafsallı bağlantılar ise en az 1.5 katını

taşıyacak yeterli dayanıma sahip olacaklardır. Birleşim hesaplarında, emniyet

gerilmeleri en fazla %15 arttırılacaktır.

3.12.2. Moment Aktarabilen Çerçeveler

3.12.2.1 – Prefabrike bina çerçevelerinde moment aktarabilen tüm bağlantıların deprem

etkisi ile oluşan tersinir ve yinelenir yükler altında monolitik davranışa benzer dayanım

ve sünekliğe sahip oldukları, literatürden kaynak verilerek analitik yöntemlerle veya

deneylerle kanıtlanmış olacaktır.

3.12.2.2 – Bağlantılar, bağlanan elemanlardan aktarılan iç kuvvetleri, dayanım ve

süneklikte herhangi bir azalma olmaksızın aktarabilecek dayanıma sahip olacaktır.

Kaynaklı bağlantılarda Bölüm 2’ye göre depremden ötürü bağlantıya etkiyen iç

kuvvetlerin en az 2 katı, diğer tür bağlantılarda ise en az 1.5 katı gözönüne

alı__________nacaktır. Birleşim hesaplarında, emniyet gerilmeleri en çok %15 arttırılacaktır.

3.12.2.3 – Bağlantılar, bağlanan elemanlarda plastik mafsal oluşma olasılığı yüksek

olan yerlerden olabildiğince uzakta düzenlenmelidir.

3.12.3. Öngerilmeli Elemanlar İle İlgili Koşullar

Döşeme elemanları ve kolonlara mafsallı olarak bağlanan kiriş türü elemanlar dışında,

deprem bölgelerinde kullanılacak prefabrike yapı elemanlarında tam öngerilme

uygulanmasına izin verilmez. Sınırlı öngerilme uygulaması, öngerme çeliğine ek olarak,

elemanlarda yeterli sünekliği sağlayabilecek düzeyde öngerilmesiz donatı kullanılması

veya öngerme çeliğinin düşük bir çekme kuvvetiyle gerilmesi suretiyle sağlanabilir.

Deprem etkileri altında öngerme çeliğinin gerilmesi, elastik sınırın malzeme güvenlik

katsayısına bölünmesi ile hesaplanan değeri aşmayacaktır.

3.13. BETONARME UYGULAMA PROJESİ ÇİZİMLERİNE İLİŞKİN

KURALLAR

3.13.1. Genel Kurallar

3.13.1.1 – Binada uygulanacak beton kalitesi ile donatı çeliği kalitesi, bütün çizim

paftalarında belirtilecektir.

3.13.1.2 – Tasarımda gözönüne alınan Etkin Yer İvmesi Katsayısı, Bina Önem Katsayısı,

Tablo 6.2’ye göre seçilen Yerel Zemin Sınıfı ve Tablo 2.5’e göre belirlenen Taşıyıcı

Sistem Davranış Katsayısı, bütün kalıp planı paftalarında belirtilecektir.

3.13.1.3 – 3.2.8’de tanımlanan özel deprem etriyelerine ve özel deprem çirozlarına ait

kanca kıvrım detayları (Şekil 3.1) kolon, perde ve kiriş detay paftalarının her birinde

gösterilecektir.

3.13.2. Kolon ve Perde Detayları

3.13.2.1 – Kolon yerleşim planlarında, düşey donatıların enkesit içindeki konum, çap ve

sayıları ayrıntılı olarak gösterilecektir. Ayrıca her bir kolon-kiriş düğüm noktasında,

alttaki kolondan yukarıya uzatılan donatıları ve kolona bağlanan tüm kirişlerin boyuna

donatılarını planda gösteren yatay kesitler alınacak, böylece kolon ve kiriş donatılarının

birleşim bölgesinde betonun uygun olarak yerleştirmesine engel olmayacak biçimde

düzenlendiği gösterilecektir. Temelden çıkan kolon ve perde filiz donatıları, bunlarla

ilişkili enine donatının sayı, çap ve aralıkları ile açılımları çizim üzerinde

gösterilecektir.

3.13.2.2 – Boyuna ve enine donatıları tümü ile aynı olan her bir kolon tipi için boyuna

kesitler alınarak donatıların düşey açılımları yapılacaktır. Kolonlarda boyuna kesit;

donatı ek bölgelerini, bindirme boylarını, kolonun üst ucundaki kolon-kiriş birleşim

bölgesini de içerecektir. Bu bağlamda, binadaki tüm kolon-kiriş birleşim bölgeleri için

geçerli standart detaylarla yetinilmesi kabul edilmeyecektir.

3.13.2.3 – Her bir kolon tipi için ayrı ayrı olmak üzere, sarılma bölgelerinin uzunlukları,

bu bölgelere, kolon orta bölgesine ve üstteki kolon-kiriş birleşim bölgesine konulan

enine donatıların çap, sayı ve aralıkları ile en kesitteki açılımları çizim üzerinde

gösterilecektir.

3.13.2.4 – Perde yerleşim planlarında düşey donatıların perde gövdesindeki ve perde uç

bölgelerindeki konum, çap ve sayılarının gösterilmesine ek olarak, her bir perde tipi için

boyuna kesitler alınarak donatıların düşey açılımları yapılacaktır. Perde boyuna

kesidinde kritik perde yüksekliği açık olarak belirtilecektir. Bu yükseklik boyunca ve

diğer perde kesimlerinde kullanılan enine donatıların çap, sayı ve aralıkları ile açılımları

çizim üzerinde gösterilecektir.

3.13.3. Kiriş Detayları

Kiriş detay çizimlerinde, her bir kiriş için ayrı ayrı olmak üzere, kiriş mesnetlerindeki

sarılma bölgelerinin uzunlukları, bu bölgelere ve kiriş orta bölgesine konulan enine

donatıların çap, sayı ve aralıkları ile açılımları çizim üzerinde gösterilecektir.

BÖLÜM 4 – ÇELİK BİNALAR İÇİN DEPREME DAYANIKLI TASARIM

KURALLARI

4.0. SİMGELER

Bu bölümde aşağıdaki simgelerin kullanıldığı boyutlu ifadelerde, kuvvetler Newton [N],

uzunluklar milimetre [mm], açılar radyan [rad] ve gerilmeler MegaPascal [MPa] =

[N/mm2] birimindedir.

A = Enkesit alanı

Ak = Kesme alanı

An = Faydalı enkesit alanı

b = Genişlik

bcf = Kolon kesitinin başlık genişliği

bbf = Kiriş kesitinin başlık genişliği

D = Dairesel halka kesitlerde dış çap

Da = Akma gerilmesi arttırma katsayısı

db = Kiriş enkesit yüksekliği

dc = Kolon enkesit yüksekliği

E = Deprem yükü simgesi

Es = Yapı çeliği elastisite modülü

e = Bağ kirişi boyu

G = Sabit yük simgesi

Hort = Düğüm noktasının üstündeki ve altındaki kat yüksekliklerinin ortalaması

h = Gövde levhası yüksekliği

hi = Binanın i’inci katının kat yüksekliği

ℓb = Kirişin yanal doğrultuda mesnetlendiği noktalar arasındaki uzaklık

ℓn = Kiriş uçlarındaki olası plastik mafsal noktaları arasındaki uzaklık

Md = Düşey yükler ve deprem yüklerinin ortak etkisi altında hesaplanan eğilme

momenti

Mp = Eğilme momenti kapasitesi

Mpa = Kolonun alt ucunda hesaplanan moment kapasitesi

Mpi = Kirişin sol ucu i’de hesaplanan pozitif veya negatif moment kapasitesi

Mpj = Kirişin sağ ucu j’de hesaplanan negatif veya pozitif moment kapasitesi

Mpn = İndirgenmiş moment kapasitesi

Mpü = Kolonun üst ucunda hesaplanan moment kapasitesi

Mvi = Kirişin sol ucu i’ deki olası plastik mafsaldaki kesme kuvvetinden dolayı

kolon yüzünde meydana gelen ek eğilme momenti

Mvj = Kirişin sağ ucu j’ deki olası plastik mafsaldaki kesme kuvvetinden dolayı

kolon yüzünde meydana gelen ek eğilme momenti

Nbp = Eksenel basınç kapasitesi

Nçp = Eksenel çekme kapasitesi

Nd = Düşey yükler ve deprem yüklerinin ortak etkisi altında hesaplanan eksenel

kuvvet

Q = Hareketli yük simgesi

R = Taşıyıcı sistem davranış katsayısı

ry = Kiriş başlığının ve gövdenin basınç gerilmeleri etkisindeki bölümünün

1/3’ünün yanal doğrultudaki atalet yarıçapı

t = Kalınlık

tbf = Kiriş kesitinin başlık kalınlığı

tcf = Kolon kesitinin başlık kalınlığı

tmin = Kayma bölgesindeki en küçük levha kalınlığı

tp = Takviye levhaları dahil olmak üzere, kayma bölgesindeki toplam levha

kalınlığı

tt = Takviye levhası kalınlığı

tw = Gövde kalınlığı

u = Kayma bölgesi çevresinin uzunluğu

Vd = Düşey yükler ve deprem yüklerinin ortak etkisi altında hesaplanan kesme

kuvveti

Vdy = Kirişin kolona birleşen yüzünde düşey yüklerden meydana gelen basit kiriş

kesme kuvveti

Ve = Kolon-kiriş birleşim bölgesinin gerekli kesme dayanımı

Vke = Kayma bölgesinin gerekli kesme dayanımı

Vik = Çerçeveli veya perdeli-çerçeveli sistemlerin çerçevelerinde, binanın i’inci

katındaki tüm kolonlarda, gözönüne alınan deprem doğrultusunda Bölüm 2’ye

göre hesaplanan kesme kuvvetlerinin toplamı

Vis = Çerçeveli veya perdeli-çerçeveli sistemlerin çerçevelerinde, binanın i’inci

katında Denk.4.3’ün hem alttaki hem de üstteki düğüm noktalarında

sağlandığı kolonlarda, gözönüne alınan deprem doğrultusunda Bölüm 2’ye

göre hesaplanan kesme kuvvetlerinin toplamı

Vp = Kesme kuvveti kapasitesi

Vpn = İndirgenmiş kesme kuvveti kapasitesi

Wp = Plastik mukavemet momenti

αi = Herhangi bir i’inci katta hesaplanan Vis / Vik oranı

Δi = Binanın i’inci katındaki göreli kat ötelemesi

γp = Bağ kirişi dönme açısı

Ωo = Büyütme katsayısı

σa = Yapı çeliğinin akma gerilmesi

σbem = Elemanın narinliğine bağlı olarak, TS-648’e göre hesaplanan basınç emniyet

gerilmesi

σem = Emniyet gerilmesi

p θ = Göreli kat ötelemesi açısı

4.1. KAPSAM

4.1.1 – Deprem bölgelerinde yapılacak tüm çelik binaların taşıyıcı sistem elemanlarının

boyutlandırılması ve birleşimlerinin düzenlenmesi, bu konuda yürürlükte olan ilgili

standart ve yönetmeliklerle birlikte, öncelikle bu bölümde belirtilen özel kurallara

uyularak yapılacaktır.

4.1.2 – Bu bölümün kapsamı içindeki çelik binaların yatay yük taşıyıcı sistemleri;

sadece çelik çerçevelerden, sadece merkezi veya dışmerkez çelik çaprazlı perdelerden

veya çerçevelerin, çelik çaprazlı perdeler ya da betonarme perdelerle birleşiminden

oluşabilir. Betonarme döşemelerin çelik kirişler ile kompozit olarak çalıştığı çelik

taşıyıcı sistemler de bu bölümün kapsamı içindedir.

4.1.3 – Çelik bina temelleri ile ilgili kurallar Bölüm 6’da verilmiştir.

4.2. GENEL KURALLAR

4.2.1. Çelik Taşıyıcı Sistemlerin Sınıflandırılması

Depreme karşı davranışları bakımından, çelik binaların yatay yük taşıyıcı sistemleri,

4.2.1.1 ve 4.2.1.2’de tanımlanan iki sınıfa ayrılmıştır. Bu iki sınıfa giren sistemlerin

karma olarak kullanılmasına ilişkin özel durum ve koşullar, 2.5.4’te ve aşağıda

4.2.1.3 ile 4.2.1.4’te verilmiştir. Taşıyıcı sistemde betonarme perdelerin kullanılması

durumunda 3.6 veya 3.10’da verilen kurallar uygulanacaktır.

4.2.1.1 – Aşağıda belirtilen çelik taşıyıcı sistemler, Süneklik Düzeyi Yüksek Sistemler

olarak tanımlanmıştır:

(a) 4.3’te belirtilen koşulları sağlayan çerçeve türü taşıyıcı sistemler.

(b) 4.6’da belirtilen koşulları sağlayan merkezi çaprazlı çelik perdelerden veya 4.8’de

belirtilen koşulları sağlayan dışmerkez çaprazlı çelik perdelerden meydana gelen yatay

yük taşıyıcı sistemler.

(c) (a) ve (b) paragraflarında belirtilen iki tür sistemin birleşiminden oluşan çaprazlı

çelik perdeli-çerçeveli sistemler.

4.2.1.2 – Aşağıda belirtilen çelik taşıyıcı sistemler, Süneklik Düzeyi Normal Sistemler

olarak tanımlanmıştır:

(a) 4.4’de belirtilen koşulları sağlayan çerçeve türü taşıyıcı sistemler.

(b) 4.7’de belirtilen koşulları sağlayan merkezi çaprazlı çelik perdelerden meydana

gelen yatay yük taşıyıcı sistemler.

(c) (a) ve (b) paragraflarında belirtilen iki tür sistemin birleşiminden oluşan çaprazlı

çelik perdeli-çerçeveli sistemler.

4.2.1.3 – Yukarıda belirtilen yatay yük taşıyıcı sistemlerin her iki yatay deprem

doğrultusunda birbirinden farklı olması durumunda uygulanacak R katsayılarına ilişkin

koşullar 2.5.1.2 ve 2.5.1.3’de, herhangi bir doğrultuda karma olarak kullanılması

durumunda uygulanacak R katsayılarına ilişkin koşullar ise 2.5.4’te verilmiştir.

4.2.1.4 – Düşey doğrultuda en çok iki farklı yatay yük taşıyıcı sistem içeren çelik veya

betonarme-çelik karma binalara ve bunlara uygulanacak R katsayılarına ilişkin koşullar

2.5.5.2’de verilmiştir.

4.2.2. İlgili Standartlar

4.2.2.1 – Bu bölümün kapsamı içinde bulunan çelik taşıyıcı sistemlerin tasarımı; bu

Yönetmelikte Bölüm 2’de verilen deprem yükleri ve hesap kuralları, TS-498’de

öngörülen diğer yükler, emniyet gerilmeleri yöntemine ilişkin olarak TS-648’de verilen

kurallara göre yapılacaktır. İlgili standartlarda verilen kuralların farklı olduğu özel

durumlarda, bu bölümdeki kurallar esas alınacaktır.

4.2.2.2 – Bu bölümde verilen kuralların dışında kalan diğer hususlar için TS-648 ve TS-

3357’deki kurallara uyulacaktır. Bu standartlarda ve Yönetmeliğin bu bölümünde yer

almayan hususlar için, uluslararası düzeyde kabul görmüş standart ve yönetmeliklerden

yararlanılabilir.

4.2.3. Malzeme Koşulları ve Emniyet Gerilmeleri

4.2.3.1 – Bu Yönetmelik kapsamında, TS-648’de veya uluslararası düzeyde kabul

görmüş diğer standartlarda tanımlanan ve kaynaklanabilme özelliğine sahip olan tüm

yapı çelikleri kullanılabilir. Başlıklarının et kalınlığı en az 40 mm olan hadde

profillerinde, kalınlığı en az 50 mm olan levhalar ve bu levhalar ile imal edilen yapma

profillerde, ASTM A673 veya eşdeğeri standartlar uyarınca yapılan testlerde minimum

Charpy-V-Notch (CVN) dayanımı (Çentik Dayanımı) değeri 218C’de 27 Nm (27 J)

olacaktır.

4.2.3.2 – Deprem yükleri etkisindeki elemanların birleşim ve eklerinde kullanılacak

bulonlar ISO 8.8, 10.9 veya daha yüksek kalitede olacaktır. Bu bulonlar, moment

aktaran birleşimlerde kendilerine uygulanabilecek öngerme kuvvetinin tümü ile, diğer

birleşimlerde ise en az yarısı ile öngerilecektir. Deprem yükleri etkisinde olmayan

elemanların birleşim ve ekleri ile temel bağlantı detaylarında ISO 4.6 ve 5.6 kalitesinde

bulonlar kullanılabilir.

4.2.3.3 – Kaynaklı birleşimlerde çelik malzemesine ve kaynaklama yöntemine uygun

elektrod kullanılacak ve elektrodun akma dayanımı birleştirilen malzemelerin akma

dayanımından daha az olmayacaktır. Moment aktaran çerçevelerin kaynaklı kolon-kiriş

birleşimlerinde tam penetrasyonlu küt kaynak veya köşe kaynağı dikişleri

kullanılacaktır. Bu kaynaklarda kullanılan elektrodun minimum Charpy-V-Notch

(CVN) dayanımı (Çentik Dayanımı) -298C’de 27 Nm (27 J) olacaktır.

4.2.3.4 – Deprem yükleri etkisindeki elemanlarda, aynı birleşim noktasında, kaynaklı ve

bulonlu birleşimler birarada kullanılamaz.

4.2.3.5 – Düşey yükler ve depremin ortak etkisi altında Emniyet Gerilmeleri Yöntemi’ne

göre yapılan kesit hesaplarında, emniyet gerilmeleri en fazla %33 arttırılacaktır.

Birleşim ve eklerin emniyet gerilmeleri esasına göre tasarımında ise, bu arttırım %15’i

aşmayacaktır. Birleşim ve ekler ayrıca, bu bölümün ilgili maddelerinde belirtildiği

şekilde, eleman kapasitelerine veya arttırılmış deprem etkilerine göre kontrol

edilecektir.

4.2.3.6 – Bu bölümün 4.3.2.1, 4.3.4.1, 4.8.6 ve 4.9.1 maddelerinde öngörüldüğü şekilde,

çelik yapı elemanlarının ve birleşim detaylarının gerekli kapasitelerinin hesabında, σa

akma gerilmesi yerine Da σa

arttırılmış akma gerilmesi değerleri kullanılacaktır.

Arttırılmış akma gerilmesinin hesabında uygulanacak Da katsayıları, yapı çeliğinin

sınıfına ve eleman türüne bağlı olarak, Tablo 4.1’ de verilmiştir.

TABLO 4.1 – Da ARTTIRMA KATSAYILARI

Yapı Çeliği Sınıfı ve Eleman Türü Da

Fe 37 çeliğinden imal edilen hadde profilleri 1.2

Diğer yapı çeliklerinden imal edilen hadde profilleri 1.1

Tüm yapı çeliklerinden imal edilen levhalar 1.1

4.2.4. Arttırılmış Deprem Etkileri

Bu bölümün 4.3.1.2, 4.3.5.3, 4.4.2.1, 4.4.2.3, 4.6.3.1, 4.6.5.2, 4.7.2.1, 4.8.6.4 ve 4.9.1

maddelerinde gerekli görülen yerlerde, çelik yapı elemanlarının ve birleşim detaylarının

tasarımında, aşağıda verilen arttırılmış deprem etkileri gözönüne alınacaktır. Arttırılmış

deprem etkilerini veren yüklemeler

1.0 G + 1.0 Q ± Ωo E (4.1a)

veya daha elverişsiz sonuç vermesi halinde

0 0 9 . G E ± Ω (4.1b)

şeklinde tanımlanmıştır. Bölüm 2’ye göre hesaplanan deprem yüklerinden oluşan iç

kuvvetlere uygulanacak Ωo Büyütme Katsayısı’nın değerleri, çelik taşıyıcı sistemlerin

türlerine bağlı olarak, Tablo 4.2’de verilmiştir.

TABLO 4.2 – BÜYÜTME KATSAYILARI

Taşıyıcı Sistem Türü Ωo

Süneklik düzeyi yüksek çerçeveler 2.5

Süneklik düzeyi normal çerçeveler 2.0

Merkezi çelik çaprazlı perdeler (süneklik düzeyi yüksek veya normal) 2.0

Dışmerkez çelik çaprazlı perdeler 2.5

4.2.5. İç Kuvvet Kapasiteleri ve Gerilme Sınır Değerleri

Gerekli durumlarda kullanılmak üzere, yapı elemanlarının iç kuvvet kapasiteleri ve

birleşim elemanlarının gerilme sınır değerleri aşağıda tanımlanmıştır.

Yapı elemanlarının iç kuvvet kapasiteleri:

Eğilme momenti kapasitesi : p p a M W = σ (4.2a)

Kesme kuvveti kapasitesi : p a k 0 60 V A = σ . (4.2b)

Eksenel basınç kapasitesi : bp bem 1 7 . N A = σ (4.2c)

Eksenel çekme kapasitesi : çp a n N A = σ (4.2d)

Birleşim elemanlarının gerilme sınır değerleri:

Tam penetrasyonlu kaynak : σa

Kısmi penetrasyonlu küt kaynak

veya köşe kaynağı : 1.7 σem

Bulonlu birleşimler : 1.7 σem

Burada, σem ilgili birleşim elemanına ait emniyet gerilmelerini (normal gerilme, kayma

ve ezilme gerilmeleri) göstermektedir.

4.3. SÜNEKLİK DÜZEYİ YÜKSEK ÇERÇEVELER

Süneklik düzeyi yüksek çerçevelerin boyutlandırılmasında uyulacak kurallar aşağıda

verilmiştir.

4.3.1. Enkesit Koşulları

4.3.1.1 – Süneklik düzeyi yüksek çerçevelerin kiriş ve kolonlarında, başlık

genişliği/kalınlığı ve gövde yüksekliği/kalınlığı oranlarına ilişkin koşullar Tablo 4.3’te

verilmiştir.

4.3.1.2 – Kolonlar, düşey yükler ve depremin ortak etkisinden oluşan eksenel kuvvet ve

eğilme momentleri altında gerekli gerilme kontrollarını sağlamaları yanında, birinci ve

ikinci derece deprem bölgelerinde, Denk.(4.1a) ve Denk.(4.1b)’ye göre arttırılmış

yükleme durumlarından oluşan eksenel basınç ve çekme kuvvetleri altında da (eğilme

momentleri gözönüne alınmaksızın) yeterli dayanım kapasitesine sahip olacaktır. Kolon

enkesitlerinin eksenel basınç ve çekme kapasiteleri Denk.(4.2c) ve Denk.(4.2d) ile

hesaplanacaktır.

4.3.2. Kolonların Kirişlerden Daha Güçlü Olması Koşulu

4.3.2.1 – Çerçeve türü sistemlerde veya perdeli-çerçeveli sistemlerin çerçevelerinde,

gözönüne alınan deprem doğrultusunda her bir kolon - kiriş düğüm noktasına birleşen

kolonların eğilme momenti kapasitelerinin toplamı, o düğüm noktasına birleşen

kirişlerin kolon yüzündeki eğilme momenti kapasiteleri toplamının 1.1Da katından daha

büyük olacaktır (Şekil 4.1):

Şekil 4.1

Mpa

Mpi

Mpj

Mpü

Deprem

yönü

Deprem

yönü

Mpa

Mpü

TABLO 4.3 – ENKESİT KOŞULLARI

Sınır Değerler

Eleman Tanımı Narinlik

Oranları Süneklik Düzeyi

Yüksek Sistem

Süneklik Düzeyi

Normal Sistem

Eğilme ve Eksenel

basınç etkisindeki

I Kesitlerinde

U Kesitlerinde

b/2t

b/t

s a 0.3 E σ 0.5 s a E σ

Eğilme etkisindeki

I Kesitleri

U Kesitleri

h/tw s a 3.2 E σ 5.0 s a E σ

Basınç etkisindeki

T Kesitleri

L Kesitleri

h/tw

s a 0.3 E σ 0.5 s a E σ

d a N A σ ≤ 0.10 için

s a

3.2 1 1.7 N E

⎛ ⎞

− ⎜ ⎟ ⎜ ⎟

⎝ ⎠

d a N A σ ≤ 0.10 için

5.0 d

s a

1 1.7 N E

⎛ ⎞

− ⎜ ⎟ ⎜ ⎟

⎝ ⎠ Eğilme ve eksenel

basınç etkisindeki

I Kesitleri

U Kesitleri

h/tw

d a N A σ > 0.10 için

s a

1.33 2.1 N E

⎛ ⎞

− ⎜ ⎟ ⎜ ⎟

⎝ ⎠

d a N A σ > 0.10 için

2.08 d

s a

2.1 N E

⎛ ⎞

− ⎜ ⎟ ⎜ ⎟

⎝ ⎠

Eğilme veya eksenel

basınç etkisindeki

dairesel halka

kesitler (borular)

D/t s

0.05 E

0.08 s

Eğilme veya eksenel

basınç etkisindeki

dikdörtgen kutu

kesitler

b/t

veya

h/tw

s a 0.7 E σ 1.2 s a E σ

Tanımlar

b : I , U kesitleri ve dikdörtgen kutu kesitlerde başlık genişliği

h : I , U , T kesitleri ve dikdörtgen kutu kesitlerde gövde yüksekliği

L kesitlerinde büyük kenar uzunluğu

D : dairesel halka kesitlerde (borularda) dış çap

t : I , U , T kesitleri ve dikdörtgen kutu kesitlerde başlık kalınlığı

halka kesitlerde (borularda) kalınlık

tw : I , U , T, L kesitleri ve dikdörtgen kutu kesitlerde gövde kalınlığı

pa pü a pi vi pj vj ( ) 1 1 ( ) M M D M M M M + ≥ + + + . (4.3)

Bu denklemdeki Mvi ve Mvj terimleri, zayıflatılmış kiriş enkesitleri kullanılması veya

kiriş uçlarında guseler oluşturulması halinde, kiriş uçlarındaki olası plastik

mafsallardaki kesme kuvvetlerinden dolayı, kolon yüzünde meydana gelen ek eğilme

momentlerini göstermektedir. Plastik momentlerin kirişlerin kolon yüzündeki

kesitlerinde oluşması halinde, bu terimler sıfır değerini almaktadır.

4.3.2.2 – Denk.(4.3), depremin her iki yönü için elverişsiz sonuç verecek şekilde ayrı

ayrı uygulanacaktır. Kolon eğilme momenti kapasitelerinin hesabında, depremin yönü

ile uyumlu olarak bu moment kapasitelerini en küçük yapan tasarım eksenel kuvvetleri

gözönüne alınacaktır.

4.3.2.3 – Tek katlı binalarda ve çok katlı binaların kolonları üst kata devam etmeyen

düğüm noktalarında Denk.(4.3)’ün sağlanıp sağlanmadığına bakılmayacaktır.

4.3.3. Kolonların Kirişlerden Daha Güçlü Olması Koşulunun Bazı Kolonlarda

Sağlanamaması Durumu

4.3.3.1 – Sadece çerçevelerden veya perde ve çerçevelerin birleşiminden oluşan taşıyıcı

sistemlerde, gözönüne alınan deprem doğrultusunda binanın herhangi bir i’inci katında,

Denk.(4.4)’ün sağlanması koşulu ile, ilgili katın alt ve/veya üstündeki bazı düğüm

noktalarında Denk.(4.3)’ün sağlanamamış olmasına izin verilebilir.

i is ik 0 70 / . V V α = ≥ (4.4)

4.3.3.2 – Denk.(4.4)’ün sağlanması durumunda, 0.70 < αi < 1.00 aralığında,

Denk.(4.3)’ün hem alttaki, hem de üstteki düğüm noktalarında sağlandığı kolonlara

etkiyen eğilme momentleri ve kesme kuvvetleri (1/αi) oranı ile çarpılarak arttırılacaktır.

Denk.(4.3)’ü sağlamayan kolonlar, kesitlerinde oluşan düşey yük ve deprem etkileri

altında hesaplanacaktır.

4.3.3.3 – Herhangi bir katta Denk.(4.4)’ün sağlanamaması durumunda, sadece

çerçevelerden veya perde ve çerçevelerin birleşiminden oluşan taşıyıcı sistemlerdeki

tüm çerçeveler Süneklik Düzeyi Normal Çerçeve olarak gözönüne alınacak ve

Tablo 2.5’e göre taşıyıcı sistem davranış katsayısı değiştirilerek hesap tekrarlanacaktır.

Ancak 2.5.4.1’de belirtildiği üzere, süneklik düzeyi normal çerçevelerin, süneklik

düzeyi yüksek perdelerle birarada kullanılması da mümkündür.

4.3.4. Kiriş - Kolon Birleşim Bölgeleri

4.3.4.1 – Süneklik düzeyi yüksek çerçevelerin moment aktaran kiriş-kolon

birleşimlerinde aşağıdaki üç koşul birarada sağlanacaktır:

(a) Birleşim en az 0.04 radyan Göreli Kat Ötelemesi Açısı’nı (göreli kat ötelemesi/kat

yüksekliği) sağlayabilecek kapasitede olacaktır. Bunun için, deneysel ve/veya analitik

yöntemlerle geçerliliği kanıtlanmış olan detaylar kullanılacaktır. Geçerliliği kanıtlanmış

olan çeşitli bulonlu ve kaynaklı birleşim detayı örnekleri ve bunların uygulama sınırları

Bilgilendirme Eki 4A’da verilmiştir.

(b) Birleşimin kolon yüzündeki gerekli eğilme dayanımı, birleşen kirişin kolon

yüzündeki eğilme momenti kapasitesinin 0.80×1.1Da katından daha az olmayacaktır.

Ancak bu dayanımın üst limiti, düğüm noktasına birleşen kolonlar tarafından birleşime

aktarılan en büyük eğilme momenti ile uyumlu olacaktır. Ayrıca düşey yükler ve

deprem yükü azaltma katsayısının R = 1.5 değeri için hesaplanan deprem yüklerinin

ortak etkisi altında meydana gelen eğilme momentini aşmayacaktır. Zayıflatılmış kiriş

enkesitleri kullanılması veya kiriş uçlarında guseler oluşturulması halinde, kolon

yüzündeki eğilme momenti kapasitesi, kiriş plastik momenti ile kiriş ucundaki olası

plastik mafsaldaki kesme kuvvetinden dolayı kolon yüzünde meydana gelen ek eğilme

momenti toplanarak hesaplanacaktır.

(c) Birleşimin boyutlandırılmasında esas alınacak Ve kesme kuvveti Denk.(4.5) ile

hesaplanacaktır.

pi pj

e dy a

( )

1 1

M M

V V D

= ± .

(4.5)

4.3.4.2 – Birleşimin taşıma kapasitesinin hesabında, 4.2.5’te verilen gerilme sınır

değerleri kullanılacaktır.

4.3.4.3 – Kiriş – kolon birleşim detayında, kolon ve kiriş başlıklarının sınırladığı kayma

bölgesi (Şekil 4.2) aşağıdaki koşulları sağlayacak şekilde boyutlandırılacaktır:

(a) Kayma bölgesinin gerekli Vke kesme kuvveti dayanımı, düğüm noktasına birleşen

kirişlerin kolon yüzündeki eğilme momenti kapasiteleri toplamının 0.80 katından

meydana gelen kesme kuvvetine eşit olarak alınacaktır.

ke p

b ort

1 1 0 8 ( ) V M

d H

= − ∑ . (4.6)

süreklilik levhaları

kayma bölgesi V

Şekil 4.2

(b) Kayma bölgesinin Vp kesme kuvveti kapasitesi

cf cf

p a c p

b c p

3 0 6 1 b t V dt

d d t

⎡ ⎤

= σ + ⎢ ⎥

⎢ ⎥ ⎣ ⎦

. (4.7)

denklemi ile hesaplanacaktır. Kayma bölgesinin yeterli kesme dayanımına sahip olması

için

p ke V V ≥ (4.8)

koşulunun sağlanması gerekmektedir. Bu koşulun sağlanmaması halinde, gerekli

miktarda takviye levhası kullanılacak veya kayma bölgesine köşegen doğrultusunda

berkitme levhaları eklenecektir.

(c) Kolon gövde levhasının ve eğer kullanılmış ise takviye levhalarının her birinin en

küçük kalınlığı, tmin , (Şekil 4.3) aşağıdaki koşulu sağlayacaktır.

min 180 t u ≥ / (4.9)

Bu koşulun sağlanmadığı durumlarda takviye levhaları ve kolon gövde levhası

birbirlerine kaynakla bağlanarak birlikte çalışmaları sağlanacak ve levha kalınlıkları

toplamının Denk.(4.9)’u sağladığı kontrol edilecektir.

(d) Kayma bölgesinde takviye levhaları kullanılması halinde, bu levhaların kolon başlık

levhalarına bağlanması için tam penetrasyonlu küt kaynak veya köşe kaynağı

kullanılacaktır, Şekil 4.3. Bu kaynaklar, takviye levhası tarafından karşılanan kesme

kuvvetini güvenle aktaracak şekilde kontrol edilecektir. Bu hesapta, (4.2.5)’te verilen

kaynak gerilme kapasiteleri kullanılacaktır.

min t

takviye levhaları

t t

t ttt

ttt

t = min ( t , t )

(a) (b)

Şekil 4.3

4.3.4.4 – Moment aktaran kiriş-kolon birleşim detaylarında, kolon gövdesinin her iki

tarafına, kiriş başlıkları seviyesinde süreklilik levhaları konularak kiriş başlıklarındaki

çekme ve basınç kuvvetlerinin kolona (ve iki taraflı kiriş-kolon birleşimlerinde komşu

kirişe) güvenle aktarılması sağlanacaktır.

(a) Süreklilik levhalarının kalınlıkları, tek taraflı kiriş birleşimlerinde birleşen kirişin

başlık kalınlığından, kolona iki taraftan kiriş birleşmesi durumunda ise birleşen

kirişlerin başlık kalınlıklarının büyüğünden daha az olmayacaktır.

(b) Süreklilik levhalarının kolon gövde ve başlıklarına bağlantısı için tam penetrasyonlu

küt kaynak kullanılacaktır. Süreklilik levhasının kolon gövdesine bağlantısı için köşe

kaynağı da kullanılabilir, (Şekil 4.2). Ancak bu kaynağın, süreklilik levhasının kendi

düzlemindeki kesme kapasitesine eşit bir kuvveti kolon gövdesine aktaracak boy ve

kalınlıkta olması gereklidir.

(c) Kolon başlık kalınlığının

cf bf bf 0 54 t b t ≥ . (4.10a)

cf 6

b t ≥ (4.10b)

koşullarının her ikisini de sağlaması durumunda süreklilik levhasına gerek olmayabilir.

4.3.5. Kolon ve Kiriş Ekleri

4.3.5.1 – Tam penetrasyonlu küt kaynaklı veya bulonlu olarak yapılan kolon ekleri,

kolon-kiriş birleşim yerinden en az net kat yüksekliğinin 1/3’ü kadar uzakta olacaktır.

Köşe kaynağı ile veya tam penetrasyonlu olmayan küt kaynakla yapılan eklerde bu

uzaklık, ayrıca 1.20 m’ den az olmayacaktır.

4.3.5.2 – Kiriş ekleri, kolon-kiriş birleşim kesitinden en az kiriş yüksekliğinin iki katı

kadar uzakta yapılacaktır.

4.3.5.3 – Kolon ve kiriş eklerinin eğilme kapasitesi, eklenen elemanın eğilme

kapasitesinden, kesme kuvveti kapasitesi ise Denk.(4.5)’te verilen değerden az

olmayacaktır. Ayrıca, birinci ve ikinci derece deprem bölgelerinde, kolon eklerinin

eksenel kuvvet kapasiteleri Denk.(4.1a) ve Denk.(4.1b) ile hesaplanan eksenel basınç

ve çekme kuvvetleri altında da (eğilme momentleri gözönüne alınmaksızın) yeterli

olacaktır. Ek elemanlarının taşıma güçlerinin hesabında, (4.2.5)’te verilen kaynak ve

bulon gerilme sınır değerleri kullanılacaktır.

4.3.6. Kiriş Başlıklarının Yanal Doğrultuda Mesnetlenmesi

4.3.6.1 – Kirişlerin üst ve alt başlıkları yanal doğrultuda mesnetlenecektir. Kirişlerin

yanal doğrultuda mesnetlendiği noktalar arasındaki ℓb uzaklığı

ℓb

y s

0 086

r E

≤

. (4.11)

koşulunu sağlayacaktır. Ayrıca, tekil yüklerin etkidiği noktalar, kiriş enkesitinin ani

olarak değiştiği noktalar ve sistemin doğrusal olmayan şekildeğiştirmesi sırasında

plastik mafsal oluşabilecek noktalar da yanal doğrultuda mesnetlenecektir.

4.3.6.2 – Yanal doğrultudaki mesnetlerin gerekli basınç ve çekme dayanımı, kiriş

başlığının eksenel çekme kapasitesinin 0.02’sinden daha az olmayacaktır.

4.3.6.3 – Betonarme döşemelerin çelik kirişler ile kompozit olarak çalıştığı çelik taşıyıcı

sistemlerde, kirişlerin betonarme döşemeye bağlanan başlıklarında, yukarıdaki koşullara

uyulması zorunlu değildir.

4.4. SÜNEKLİK DÜZEYİ NORMAL ÇERÇEVELER

Süneklik düzeyi normal çerçevelerin boyutlandırılmasında uyulacak kurallar aşağıda

verilmiştir.

4.4.1. Enkesit Koşulları

4.4.1.1 – Süneklik düzeyi normal çerçevelerin kiriş ve kolonlarında, başlık

genişliği/kalınlığı ve gövde yüksekliği/kalınlığı oranlarına ilişkin koşullar Tablo 4.3’te

verilmiştir. Ancak en çok iki katlı binalarda, gerekli yerel burkulma kontrollarının

yapılması koşulu ile, bu sınırların aşılmasına izin verilebilir.

4.4.1.2 – Süneklik düzeyi yüksek çerçevelerin kolonları için 4.3.1.2’de verilen koşullar

süneklik düzeyi normal çerçevelerin kolonları için de geçerlidir.

4.4.1.3 – Süneklik düzeyi normal çerçevelerde, süneklik düzeyi yüksek çerçeveler için

4.3.2 ve 4.3.3’te verilen koşullara uyulması zorunlu değildir.

4.4.2. Kiriş – Kolon Birleşim Bölgeleri

4.4.2.1 – Süneklik düzeyi normal çerçevelerin moment aktaran kiriş-kolon

birleşimlerinde, düşey yükler ve depremin ortak etkisinden oluşan iç kuvvetler altında

gerekli gerilme kontrolları yapılacaktır. Ayrıca, birleşimin taşıma kapasitesi aşağıda

tanımlanan iç kuvvetlerden küçük olanlarını da sağlayacaktır:

(a) Kolona birleşen kirişin 4.3.4.1(b)’de tanımlandığı şekilde hesaplanan eğilme

momenti kapasitesi ve Denk.(4.5) ile hesaplanan gerekli kesme kuvveti dayanımı.

(b) Denk.(4.1a) ve Denk.(4.1b)’de verilen arttırılmış yükleme durumlarından dolayı

kolon yüzünde meydana gelen eğilme momenti ve kesme kuvveti.

4.4.2.2 – Birleşimin taşıma kapasitesinin hesabında, 4.2.5’te verilen gerilme sınır

değerleri kullanılacaktır.

4.4.2.3 – Kiriş-kolon birleşim detayında, kolon ve kiriş başlıklarının sınırladığı kayma

bölgesi (Şekil 4.2) aşağıdaki koşulları sağlayacak şekilde boyutlandırılacaktır:

(a) Kayma bölgesinin Vke gerekli kesme kuvveti dayanımının hesabında, Denk.(4.1a)

ve Denk.(4.1b)’de verilen arttırılmış deprem yüklemesinden meydana gelen kesme

kuvveti ve Denk.(4.6) ile hesaplanan kesme kuvvetinden küçük olanı kullanılacaktır.

(b) Kayma bölgesinin Vp kesme kuvveti dayanımı Denk.(4.7) ile hesaplanacaktır.

Kayma bölgesinin yeterli kesme dayanımına sahip olması için Denk.(4.8)’in sağlanması

gerekmektedir.

(c) Süneklik düzeyi yüksek çerçevelerin kayma bölgesi hesabı için 4.3.4.3(c) ve

4.3.4.3(d)’de verilen kurallar süneklik düzeyi normal çerçeveler için de aynen

geçerlidir.

4.4.2.4 – Süneklik düzeyi yüksek çerçevelerde süreklilik levhalarının hesabı için

4.3.4.4’ te verilen kurallar süneklik düzeyi normal çerçeveler için de aynen geçerlidir.

4.4.3. Kiriş ve Kolon Ekleri

Süneklik düzeyi yüksek çerçevelerde kolon ve kiriş ekleri için 4.3.5’te verilen kurallar

süneklik düzeyi normal çerçeveler için de aynen geçerlidir.

4.5. MERKEZİ VE DIŞMERKEZ ÇELİK ÇAPRAZLI PERDELER

Çelik çaprazlı perdeler, mafsallı birleşimli veya moment aktaran çerçeveler ile bunlara

merkezi ve dışmerkez olarak bağlanan çaprazlardan oluşan yatay yük taşıyıcı

sistemlerdir. Bu tür sistemlerin yatay yük taşıma kapasiteleri, eğilme dayanımlarının

yanında, daha çok veya tümüyle elemanların eksenel kuvvet dayanımları ile

sağlanmaktadır. Çelik çaprazlı perdeler, çaprazların düzenine bağlı olarak ikiye

ayrılırlar:

(a) Merkezi Çelik Çaprazlı Perdeler (Şekil 4.4)

(b) Dışmerkez Çelik Çaprazlı Perdeler (Şekil 4.5)

Çaprazların çerçeve düğüm noktalarına merkezi olarak bağlandığı Merkezi Çelik

Çaprazlı Perdeler süneklik düzeyi yüksek veya süneklik düzeyi normal sistem olarak

boyutlandırılabilirler. Buna karşılık, çaprazların çerçeve düğüm noktalarına dışmerkez

olarak bağlandığı Dışmerkez Çelik Çaprazlı Perdeler süneklik düzeyi yüksek sistem

olarak boyutlandırılacaklardır.

Diyagonal çapraz X V V çapraz çapraz Ters çapraz çapraz K

Şekil 4.4

kiriş bağ kirişi

kolon

çapraz

e e

Şekil 4.5

4.6. SÜNEKLİK DÜZEYİ YÜKSEK MERKEZİ ÇELİK ÇAPRAZLI PERDELER

Süneklik düzeyi yüksek merkezi çelik çaprazlı perdeler, basınç elemanlarının

bazılarının burkulması halinde dahi, sistemde önemli ölçüde dayanım kaybı meydana

gelmeyecek şekilde boyutlandırılırlar. Bu sistemlerin boyutlandırılmasında uygulanacak

kurallar aşağıda verilmiştir.

4.6.1. Enkesit Koşulları

4.6.1.1 – Süneklik düzeyi yüksek merkezi çelik çaprazlı perdelerin kiriş, kolon ve

çaprazlarında, başlık genişliği/kalınlığı, gövde yüksekliği/kalınlığı ve çap/kalınlık

oranlarına ilişkin koşullar Tablo 4.3’te verilmiştir.

4.6.1.2 – Çatı ve düşey düzlem çapraz sistemlerinin tüm basınç elemanlarında narinlik

oranı (çubuk burkulma boyu/atalet yarıçapı) 4.0 s a / E σ sınır değerini aşmayacaktır.

4.6.1.3 – Çok parçalı çaprazlarda bağ levhalarının aralıkları, ardışık iki bağ levhası

arasındaki tek elemanın narinlik oranı tüm çubuğun narinlik oranının 0.40 katını

aşmayacak şekilde belirlenecektir. Çok parçalı çaprazın burkulmasının bağ levhasında

kesme etkisi oluşturmadığının gösterilmesi halinde, bağ levhalarının aralıkları, iki bağ

levhası arasındaki tek çubuğun narinlik oranı çok parçalı çubuğun etkin narinlik

oranının 0.75 katını aşmayacak şekilde belirlenebilir. Bağ levhalarının toplam kesme

kuvveti kapasitesi, her bir çubuk elemanının eksenel çekme kapasitesinden daha az

olmayacaktır. Her çubukta en az iki bağ levhası kullanılacak ve bağ levhaları eşit

aralıklı olarak yerleştirilecektir. Bulonlu bağ levhalarının, çubuğun temiz açıklığının

orta dörtte birine yerleştirilmesine izin verilmez.

4.6.2. Yatay Yüklerin Dağılımı

Binanın bir aksı üzerindeki düşey merkezi çapraz elemanlar, o aks doğrultusundaki

depremde ve her bir deprem yönünde etkiyen yatay kuvvetlerin en az %30’u ve en çok

%70’i basınca çalışan çaprazlar tarafından karşılanacak şekilde düzenlenecektir.

4.6.3. Çaprazların Birleşimleri

4.6.3.1 – Çaprazların birleşim detaylarında, düşey yükler ve depremin ortak etkisinden

oluşan iç kuvvetler altında gerekli gerilme kontrolları yapılacaktır. Ayrıca, birleşimin

taşıma kapasitesi aşağıda tanımlanan iç kuvvetlerden küçük olanını da sağlayacaktır:

(a) Çaprazın eksenel kuvvet (çekme veya basınç) kapasitesi.

(b) Düğüm noktasına birleşen diğer elemanların kapasitelerine bağlı olarak, söz konusu

çapraza aktarılabilecek en büyük eksenel kuvvet.

(c) Denk.(4.1a) ve Denk.(4.1b)’de verilen arttırılmış yükleme durumlarından meydana

gelen çapraz eksenel kuvveti.

4.6.3.2 – Birleşimin taşıma kapasitesinin hesabında, 4.2.5’te verilen gerilme sınır

değerleri kullanılacaktır.

4.6.3.3 – Çaprazları kolonlara ve/veya kirişlere bağlayan düğüm noktası levhaları

aşağıdaki iki koşulu da sağlayacaklardır:

(a) Düğüm noktası levhasının düzlemi içindeki eğilme kapasitesi, düğüm noktasına

birleşen çaprazın eğilme kapasitesinden daha az olmayacaktır.

(b) Düğüm noktası levhasının düzlem dışına burkulmasının önlenmesi amacıyla,

çaprazın ucunun kiriş veya kolon yüzüne uzaklığı düğüm levhası kalınlığının iki

katından daha fazla olmayacaktır. Buna uyulamadığı durumlarda, ilave berkitme

levhaları kullanarak, düğüm levhasının düzlem dışına burkulması önlenecektir.

4.6.4. Özel Çapraz Düzenleri İçin Ek Koşullar

4.6.4.1 – V veya ters V şeklindeki çapraz sistemlerinin sağlaması gereken ek koşullar

aşağıda verilmiştir:

(a) Çaprazların bağlandığı kirişler sürekli olacaktır.

(b) Çaprazlar düşey yüklerin ve deprem yüklerinin ortak etkisi altında

boyutlandırılacaktır. Ancak çaprazların bağlandığı kirişler ve uç bağlantıları, çaprazların

yok sayılması durumunda, kendi üzerindeki düşey yükleri güvenle taşıyacak şekilde

boyutlandırılacaktır.

(c) Süneklik düzeyi yüksek çerçevelerin kirişleri için 4.3.6’da verilen koşullar

çaprazların bağlandığı kirişler için de aynen geçerlidir.

4.6.4.2 – Süneklik düzeyi yüksek merkezi çelik çaprazlı perdelerde K şeklindeki

(çaprazların kolon orta noktasına bağlandığı) çapraz düzenine izin verilemez.

4.6.5. Kolon Ekleri

4.6.5.1 – Kolon ekleri kolon serbest yüksekliğinin ortadaki 1/3’lük bölgesinde

yapılacaktır.

4.6.5.2 – Kolon eklerinin eğilme dayanımı eklenen elemanlardan küçüğünün eğilme

kapasitesinin %50’sinden, kesme kuvveti dayanımı ise eklenen elemanlardan

küçüğünün kesme kapasitesinden daha az olmayacaktır. Ayrıca, birinci ve ikinci derece

deprem bölgelerinde, kolon eklerinin eksenel kuvvet taşıma güçleri Denk.(4.1a) ve

Denk.(4.1b)’de verilen arttırılmış deprem yüklemelerinden oluşan basınç ve çekme

kuvvetleri altında da (eğilme momentleri gözönüne alınmaksızın) yeterli olacaktır. Ek

elemanlarının hesabında, 4.2.5’te verilen kaynak ve bulon gerilme kapasiteleri

kullanılacaktır.

4.7. SÜNEKLİK DÜZEYİ NORMAL MERKEZİ ÇELİK ÇAPRAZLI

PERDELER

Süneklik düzeyi normal çelik çaprazlı perdelerin boyutlandırılmasında uygulanacak

kurallar aşağıda belirtilmiştir.

4.7.1. Enkesit Koşulları

4.7.1.1 – Süneklik düzeyi normal merkezi çelik çaprazlı perdelerin kiriş, kolon ve

çaprazlarında, başlık genişliği/kalınlığı, gövde yüksekliği/kalınlığı ve çap/kalınlık

oranlarına ilişkin koşullar Tablo 4.3’te verilmiştir. Ancak en çok iki katlı binalarda,

gerekli yerel burkulma kontrollarının yapılması koşulu ile, bu sınırların aşılmasına izin

verilebilir.

4.7.1.2 – Çatı ve düşey düzlem çapraz sistemlerinin tüm basınç elemanlarında narinlik

oranı (çubuk burkulma boyu/atalet yarıçapı) 4.0 s a / E σ sınır değerini aşmayacaktır.

4.7.1.3 – Çok parçalı çaprazlarda, TS648’in bağ levhalarına ilişkin kuralları geçerlidir.

Her çubukta en az iki bağ levhası kullanılacaktır.

4.7.1.4 – Sadece çekme kuvveti taşıyacak şekilde hesaplanan çaprazlarda narinlik oranı

250’yi aşmayacaktır. Ancak en çok iki katlı binalardaki çapraz elemanların, Bölüm

2’ye göre hesaplanan çekme kuvvetinin Tablo 4.2’deki Ωo katsayısı ile çarpımını

taşıyacak şekilde boyutlandırılmaları halinde bu kural uygulanmayabilir.

4.7.2. Çaprazların Birleşimleri

4.7.2.1 – Çaprazların birleşim detaylarında, düşey yükler ve depremin ortak etkisinden

oluşan iç kuvvetler altında gerekli gerilme kontrolları yapılacaktır. Ayrıca, birleşimin

taşıma kapasitesi aşağıda tanımlanan iç kuvvetlerden küçük olanını da sağlayacaktır:

(a) Çaprazın eksenel kuvvet (çekme veya basınç) kapasitesi.

(b) Denk.(4.1a) ve Denk.(4.1b)’de verilen arttırılmış yüklemelerden meydana gelen

çapraz eksenel kuvveti.

(c) Düğüm noktasına birleşen diğer elemanlar tarafından söz konusu çapraza

aktarılabilecek en büyük kuvvet.

4.7.2.2 – Birleşimin taşıma kapasitesinin hesabında, 4.2.5’te verilen gerilme sınır

değerleri kullanılacaktır.

4.7.2.3 – Süneklik düzeyi yüksek merkezi çelik çaprazlı perdeler için 4.6.3.3’ te verilen

koşullar süneklik düzeyi normal merkezi çelik çaprazlı perdeler için de geçerlidir.

4.7.3. Özel Çapraz Düzenleri İçin Ek Koşullar

4.7.3.1 – Süneklik düzeyi yüksek merkezi çelik çaprazlı perdeler için 4.6.4.1(a) ve

4.6.4.1(b)’ de verilen koşullar süneklik düzeyi normal merkezi çelik çaprazlı perdeler

için de geçerlidir.

4.7.3.2 – Süneklik düzeyi normal çerçevelerin kirişleri için 4.4.4’de verilen koşullar

çaprazların bağlandığı kirişler için de aynen geçerlidir.

4.8. SÜNEKLİK DÜZEYİ YÜKSEK DIŞMERKEZ ÇELİK ÇAPRAZLI

PERDELER

Süneklik düzeyi yüksek dışmerkez çelik çaprazlı perdeler, deprem etkileri altında bağ

kirişlerinin önemli ölçüde doğrusal olmayan şekildeğiştirme yapabilme özelliğine sahip

olduğu yatay yük taşıyıcı sistemleridir. Bu sistemler, bağ kirişlerinin plastik

şekildeğiştirmesi sırasında, kolonların, çaprazların ve bağ kirişi dışındaki diğer kirişlerin

elastik bölgede kalması sağlanacak şekilde boyutlandırılırlar. Süneklik düzeyi yüksek

dışmerkez çelik çaprazlı perdelerin boyutlandırılmasında uygulanacak kurallar aşağıda

verilmiştir.

4.8.1. Enkesit Koşulları

4.8.1.1 – Süneklik düzeyi yüksek dışmerkez çelik çaprazlı perdelerin bağ kirişleri, diğer

kirişleri, kolon ve çaprazlarında başlık genişliği/kalınlığı, gövde yüksekliği/kalınlığı ve

çap/kalınlık oranlarında Tablo 4.3’teki koşullara uyulacaktır. Bağ kirişlerine ilişkin ek

koşullar, 4.8.2’de verilmiştir.

4.8.1.2– Çaprazların narinlik oranı (çubuk burkulma boyu/atalet yarıçapı) 4.0 s a / E σ

sınır değerini aşmayacaktır.

4.8.1.3 – Çok parçalı çaprazlar için 4.6.1.3’te verilen koşullar dışmerkez çelik çaprazlı

perdeler için de aynen geçerlidir.

4.8.2. Bağ Kirişleri

4.8.2.1 – Süneklik düzeyi yüksek dışmerkez çelik çaprazlı perdelerde, her çapraz

elemanın en az bir ucunda bağ kirişi bulunacaktır.

4.8.2.2 – Bağ kirişinin boyu, 4.8.8.1’deki özel durumun dışında, aşağıdaki şekilde

belirlenebilir.

p p p p 1 0 5 0 . / . / M V e M V ≤ ≤ (4.13)

Bu bağıntıdaki Mp eğilme momenti ve Vp kesme kuvveti kapasiteleri Denk.(4.2a) ve

Denk.(4.2b) ile hesaplanacaktır.

4.8.2.3 – Bağ kirişleri, düşey yükler ve Bölüm 2’ye göre hesaplanan deprem

etkilerinden oluşan tasarım iç kuvvetleri (kesme kuvveti, eğilme momenti ve eksenel

kuvvet) altında boyutlandırılacaktır.

4.8.2.4 – Bağ kirişinin Vd tasarım kesme kuvveti, aşağıdaki koşulların her ikisini de

sağlayacaktır.

d p V V ≤ (4.14)

d p 2 V M e ≤ / (4.15)

4.8.2.5 – Bağ kirişi tasarım eksenel kuvvetinin

d a 0 15 / . N A σ > (4.16)

olması halinde, Denk.(4.14) ve Denk.(4.15)’te Mp ve Vp yerine

pn p

1 18 1

N M M

⎡ ⎤

= − ⎢ ⎥ σ ⎣ ⎦

. (4.17)

pn p d a 1 ( / ) V V N A = − σ (4.18)

değerleri kullanılacaktır.

4.8.2.6 – Bağ kirişinin gövde levhası tek parçalı olacak, gövde düzlemi içinde takviye

levhaları bulunmayacaktır. Gövde levhasında boşluk açılmayacaktır.

4.8.3. Bağ Kirişinin Yanal Doğrultuda Mesnetlenmesi

4.8.3.1 – Bağ kirişinin üst ve alt başlıkları kirişin iki ucunda, kolon kenarında

düzenlenen bağ kirişlerinde ise kirişin bir ucunda, yanal doğrultuda mesnetlenecektir.

Yanal doğrultudaki mesnetlerin gerekli dayanımı, kiriş başlığının eksenel çekme

kapasitesinin 0.06’sından daha az olmayacaktır.

4.8.3.2 – Ayrıca, bağ kirişi dışında kalan kiriş bölümü de, bf s a 0.45 / b E σ aralıklarla

yanal doğrultuda mesnetlenecektir. Bu mesnetlerin gerekli dayanımı, kiriş başlığının

eksenel çekme kapasitesinin 0.01’inden daha az olmayacaktır.

4.8.3.3 – Betonarme döşemelerin çelik kirişler ile kompozit olarak çalıştığı çelik taşıyıcı

sistemlerde yukarıdaki koşullara uyulması zorunlu değildir.

4.8.4. Bağ Kirişinin Dönme Açısı

Bağ kirişinin bulunduğu i’ inci katın Bölüm 2’ de tanımlanan Δi göreli kat ötelemesine

bağlı olarak

θ R

= (4.19)

denklemi ile bulunan göreli kat ötelemesi açısından dolayı, bağ kirişi ile bu kirişin

uzantısındaki kat kirişi arasında meydana gelen p γ bağ kirişi dönme açısı aşağıda

verilen sınır değerleri aşmayacaktır (Şekil 4.6):

Δ i

p p

γ p θp = = p θ p γ

p θ

i Δ

γp

Δ i

θp p γ

γ p θp =

γ θ

i h

L L

R e

e e

e 2

Şekil 4.6

(a) Bağ kirişi uzunluğunun p p 1.6 / M V ’ ye eşit veya daha küçük olması halinde 0.10

radyan.

(b) Bağ kirişi uzunluğunun p p 2.6 / M V ’ ye eşit veya daha büyük olması halinde 0.03

radyan.

Bağ kirişi uzunluğunun bu iki sınır değer arasında olması halinde doğrusal

interpolasyon yapılacaktır.

4.8.5. Rijitlik (Berkitme) Levhaları

4.8.5.1 – Çapraz elemanların bağ kirişine ve uzantılarına doğrudan yük aktardığı

uçlarında rijitlik levhaları düzenlenecektir. Rijitlik levhaları, aksi belirtilmedikçe, bağ

kirişi gövde levhasının her iki tarafına konulacak, gövde levhası yüksekliğinde ve

bf w ( )/2 b t − genişliğinde olacaktır (Şekil 4.7). Rijitlik levhalarının kalınlığı, gövde

levhası kalınlığının 0.75’inden ve 10 mm’den az olmayacaktır. Rijitlik levhalarını bağ

kirişinin gövdesine bağlayan sürekli köşe kaynakları, rijitlik levhasının enkesit alanı ile

malzeme akma gerilmesinin çarpımından oluşan kuvvetleri aktaracak kapasitede

olacaktır.

(4.8.5.1)

(4.8.5.2)

çapraz ve bağ kirişi

eksenleri bağ kirişi

içinde kesişecektir.

rijitlik levhaları

sürekli

köşe

kaynağı ara rijitlik

levhaları

rijitlik

levhaları

a-a kesiti

Şekil 4.7

4.8.5.2 – Bağlantı kirişi uçlarındaki rijitlik levhalarına ek olarak, aşağıda tanımlanan

ara rijitlik levhaları konulacaktır:

(a) Boyu p p 1.6 / M V ’den daha kısa olan bağ kirişlerinde ara rijitlik levhalarının ara

uzaklıkları, bağ kirişi dönme açısının 0.10 radyan olması halinde (30 tw – db/5)’den,

bağ kirişi dönme açısının 0.03 radyandan daha küçük olması halinde ise

(52 tw – db/5)’den daha fazla olmayacaktır. Dönme açısının ara değerleri için doğrusal

interpolasyon yapılacaktır.

(b) Boyu p p 2.6 / M V ’den büyük ve p p 5 / M V ’den küçük olan bağ kirişlerinde, bağ kirişi

uçlarından bf 1.5b uzaklıkta birer rijitlik levhaları konulacaktır.

(c) Boyu p p 1.6 / M V ve p p 2.6 / M V arasında olan bağ kirişlerinde, (a) ve (b)’ de

belirtilen ara rijitlik levhaları birlikte kullanılacaktır.

4.8.6. Çaprazlar, Kat Kirişleri ve Kolonlar

4.8.6.1 – Bağ kirişinin plastikleşmesine neden olan yükleme, Bölüm 2’ye göre

hesaplanan deprem etkilerinden oluşan iç kuvvetlerin, bağ kirişinde kesit seçimi

sonucunda hesaplanan Mp/Md ve Vp/Vd Tasarım Büyütme Katsayıları’nın küçüğü ile

uyumlu olacak şekilde arttırılması suretiyle belirlenecektir.

4.8.6.2 – Çaprazlar, bağ kirişinin plastikleşmesine neden olan yüklemenin 1.25Da

katından oluşan iç kuvvetlere göre boyutlandırılacaktır.

4.8.6.3 – Kat kirişinin bağ kirişi dışında kalan bölümü, bağ kirişinin plastikleşmesine

neden olan yüklemenin 1.1Da katından oluşan iç kuvvetlere göre boyutlandırılacaktır.

4.8.6.4 – Kolonlarda, düşey yükler ve depremin ortak etkisinden oluşan iç kuvvetler

altında gerekli gerilme kontrolları yapılacaktır. Ayrıca, kolonun taşıma kapasitesi

aşağıda tanımlanan iç kuvvetlerden küçük olanlarını da sağlayacaktır:

(a) Bağ kirişinin plastikleşmesine neden olan yüklemenin 1.1Da katından oluşan iç

kuvvetler.

(b) Denk.(4.1a) ve Denk.(4.1b)’de verilen arttırılmış yüklemelerden meydana gelen iç

kuvvetler.

4.8.6.5 – Çapraz, kat kirişi ve kolon enkesitlerinin iç kuvvet kapasiteleri Denk.(4.2)’de

verilen bağıntılar ile hesaplanacaktır.

4.8.7. Çapraz – Bağ Kirişi Birleşimi

Çaprazların bağ kirişi ile birleşim detayı 4.8.6.2’de belirtilen şekilde hesaplanan

arttırılmış iç kuvvetlere göre boyutlandırılacaktır.

4.8.8. Bağ Kirişi – Kolon Birleşimi

4.8.8.1 – Kolona birleşen bağ kirişinin boyu

p p 1.6 / e M V ≤ (4.20)

koşulunu sağlayacaktır.

4.8.8.2 – Birleşimin kolon yüzündeki gerekli eğilme ve kesme dayanımları, sırasıyla

bağ kirişinin Mp eğilme momenti kapasitesinden ve Vp kesme kuvveti kapasitesinden

daha az olmayacaktır. Bağ kirişi başlıklarının kolona bağlantısı için tam penetrasyonlu

küt kaynak uygulanacaktır (Şekil 4.8).

tam penetrasyonlu

küt kaynak

rijitlik

levhaları

(4.8.5.2)

(4.8.5.1)

çapraz ve bağ kirişi

eksenleri bağ kirişi

içinde kesişecektir.

ara rijitlik

levhaları

rijitlik levhaları

sürekli

köşe

kaynağı

a-a kesiti

Şekil 4.8

4.8.9 Kiriş – Kolon Birleşimi

Kat kirişinin bağ kirişi dışında kalan bölümünün kolon ile birleşim detayı kiriş gövde

düzlemi içinde mafsallı olarak yapılabilir. Ancak bu bağlantı, kiriş başlıklarının eksenel

çekme kapasitesinin 0.01’ine eşit, enine doğrultuda ve ters yönlü kuvvetlerin

oluşturduğu burulma momentine göre boyutlandırılacaktır.

4.9. TEMEL BAĞLANTI DETAYLARI

4.9.1 – Çelik taşıyıcı sistem elemanlarının temel bağlantı detaylarında, düşey yükler ve

depremin ortak etkisinden oluşan mesnet tepkileri esas alınarak gerekli gerilmeleri

kontrolları yapılacaktır. Ayrıca, temel bağlantı detayının taşıma kapasitesi aşağıda

tanımlanan iç kuvvetlerden küçük olanlarını da sağlayacaktır:

(a) Temele birleşen kolonun eğilme momenti kapasitesinin 1.1Da katından oluşan

eğilme momenti ile temele birleşen kolon ve çaprazların eksenel yük kapasitelerinin

1.1Da katından oluşan toplam düşey ve yatay kuvvetler.

(b) Denk.(4.1a) ve Denk.(4.1b)’de verilen arttırılmış yüklemelerden meydana gelen iç

kuvvetler.

4.9.2 – Bağlantı detayının taşıma kapasitesinin hesabında, 4.2.5’te verilen gerilme sınır

değerleri kullanılacaktır.

4.10. PROJE HESAP RAPORU VE UYGULAMA PROJELERİNE İLİŞKİN

KURALLAR

4.10.1. Proje Hesap Raporu

4.10.1.1 – Proje hesap raporunda, deprem hesap raporuna ilişkin olarak, Bölüm 2’deki

2.13’te belirtilen bilgiler yer alacaktır.

4.10.1.2 – Proje hesap raporunda ayrıca, aşağıda sıralanan bilgiler bulunacaktır:

(a) Yapı taşıyıcı sistemini oluşturan profil ve sac levhalar ile ek ve birleşimlerde

kullanılan bulonların malzeme kaliteleri ve karakteristik dayanım değerleri, elektrot

cinsi.

(b) Tasarımda esas alınan yükleme kombinasyonları ve arttırılmış deprem etkilerini

veren yüklemeler.

4.10.1.3– Yapı elemanlarının boyutlandırma hesapları ve stabilite (kararlılık)

tahkiklerinin yanında, birleşim ve ek detaylarının hesapları ile bu detaylara ait kapasite

kontrol tahkikleri proje hesap raporu kapsamında ayrıntılı olarak verilecektir.

4.10.2. Çelik Uygulama Projesi Çizimlerine İlişkin Kurallar

4.10.2.1 – Çelik uygulama projesinde şu paftalar bulunacaktır:

(a) çatı döşemesi ve kat döşemelerine ait genel konstruksiyon planları

(b) kolon aplikasyon (yerleşim) planı

(c) ankraj planı ve detayları

(d) yeterli sayıda cephe görünüşleri ve kesitler

(e) yapı sistemini oluşturan kolonlar ve kirişler ile çatı, yatay düzlem ve düşey düzlem

çaprazlarının detay çizimleri

(f) tüm birleşim ve ek detayları

4.10.2.2 – Binada kullanılan profil ve çelik levhalar ile birleşimlerde kullanılan

bulonların cinsi ve malzeme kaliteleri ile kullanılacak elektrot cinsi bütün paftalarda

belirtilecektir.

4.10.2.3 – Tasarımda gözönüne alınan Etkin Yer İvmesi Katsayısı, Bina Önem Katsayısı,

Yerel Zemin Sınıfı ve Tablo 2.5’ e göre belirlenen Taşıyıcı Sistem Davranış Katsayısı

bütün genel konstruksiyon paftalarında belirtilecektir.

4.10.2.4 – Bulonlu birleşim ve ek detaylarında, kullanılan bulon cinsi, bulon ve delik

çapları, rondela ve somun özellikleri ile bulonlara uygulanacak öngerme kuvveti

belirtilecektir.

4.10.2.5 – Kaynaklı birleşim ve ek detaylarında, uygulanacak kaynak türü, kaynak

kalınlığı ve uzunluğu ile, kaynak ağzı açılması gereken küt kaynaklarda, kaynak ağzının

geometrik boyutları verilecektir.

BİLGİLENDİRME EKİ 4A.

MOMENT AKTARAN ÇERÇEVELERDE KİRİŞ-KOLON BİRLEŞİM

DETAYLARI

4A.0. SİMGELER

bbf = Kiriş kesitinin başlık genişliği

db = Kiriş enkesit yüksekliği

4A.1. KAPSAM VE GENEL HUSUSLAR

4A.1.1 – Bu bölümde, 4.3.4.1 (a)’da öngörüldüğü şekilde, en az 0.04 radyan Göreli Kat

Ötelemesi Açısı’nı (göreli kat ötelemesi/kat yüksekliği) sağlayabilecek kapasitede

olduğu deneysel ve/veya analitik yöntemlerle kanıtlanmış olan çeşitli bulonlu ve

kaynaklı birleşim detayı örnekleri verilmiştir1.

4A.1.2 – Bu detaylar, süneklik düzeyi yüksek çerçevelerin moment aktaran kiriş-kolon

birleşimlerinde, kendilerine ait uygulama sınırları çerçevesinde kullanılabileceklerdir.

4A.1.3 – Süneklik düzeyi normal çerçevelerin moment aktaran kiriş-kolon

birleşimlerinde ise, söz konusu detaylar koşulsuz olarak kullanılabilirler.

4A.1.4 – Birleşim detaylarının dayanım hesapları ve kapasite kontrol tahkikleri,

süneklik düzeyi yüksek ve normal çerçeveler için, sırasıyla 4.3.4 ve 4.4.2’deki esaslara

uygun olarak yapılacaktır.

4A.2. KİRİŞ – KOLON BİRLEŞİM DETAYLARI

Aşağıda, bulonlu ve kaynaklı moment aktaran kiriş-kolon birleşim detayları ile bu

detayların süneklik düzeyi yüksek çerçevelerde kullanılma koşullarını içeren uygulama

sınırları verilmiştir.

4A.2.1. Alın Levhalı Bulonlu Birleşim Detayı

Alın levhalı, bulonlu kiriş-kolon birleşim detayı Şekil 4A.1’de verilmiştir. Detayda,

Fe 37 çeliğinden yapılan alın levhası kirişin başlık levhalarına tam penetrasyonlu küt

kaynak ile, gövde levhasına ise çift taraflı köşe kaynağı ile birleştirilmektedir. Alın

levhasının kolona bağlantısı için, en az ISO 8.8 kalitesinde tam öngermeli bulonlar

kullanılacaktır.

Bu detayın süneklik düzeyi yüksek çerçevelere uygulanabilmesi için, birleşim detayı

parametrelerinin Tablo 4A.1’de verilen uygulama sınırlarını sağlaması gerekmektedir.

1 FEMA – Federal Emergency Management Agency (2000), Recommended Seismic Design Criteria for

New Steel Moment-Frame Buildings, FEMA 350, FEMA, Washington, D.C.

takviye levhaları

(gerektiğinde)

tam penetrasyonlu küt kaynak

en az ISO 8.8 kalitesinde

tam öngermeli bulon

şim (gerektiğinde)

süreklilik levhaları

(gerektiğinde)

Fe 37 alın levhası

Şekil 4A.1

TABLO 4A.1 – ALIN LEVHALI BULONLU KİRİŞ-KOLON BİRLEŞİM

DETAYININ UYGULAMA SINIRLARI

Birleşim Detayı Parametreleri Uygulama Sınırları

Kiriş enkesit yüksekliği ≤ 750 mm

Kiriş açıklığı / enkesit yüksekliği oranı ≥ 7

Kiriş başlık kalınlığı ≤ 20 mm

Kolon enkesit yüksekliği ≤ 600 mm

Bulon sınıfı 8.8 veya 10.9

Bulon öngerme koşulları Tam öngerme

Alın levhası malzeme sınıfı Fe 37

Başlık levhası kaynağı Tam penetrasyonlu küt kaynak

4A.2.2. Takviyeli Alın Levhalı Bulonlu Birleşim Detayı

Rijitlik levhaları ile takviye edilmiş alın levhalı, bulonlu kiriş-kolon birleşim detayı

Şekil 4A.2’de verilmiştir. Detayda, Fe 37 çeliğinden yapılan alın levhası kirişin başlık

levhalarına küt kaynak ile, gövde levhasına ve rijitlik levhalarına ise çift taraflı köşe

kaynağı ile birleştirilmektedir. Alın levhasının kolona bağlantısı için, en az ISO 8.8

kalitesinde tam öngermeli bulonlar kullanılacaktır.

Bu detayın süneklik düzeyi yüksek çerçevelere uygulanabilmesi için, birleşim detayı

parametrelerinin Tablo 4A.2’de verilen uygulama sınırlarını sağlaması gerekmektedir.

takviye levhaları

(gerektiğinde)

süreklilik levhaları

(gerektiğinde)

şim (gerektiğinde)

en az ISO 8.8 kalitesinde

tam öngermeli bulon

tam penetrasyonlu küt kaynak

Fe 37 alın levhası

rijitlik levhası 25

30°

Şekil 4A.2

TABLO 4A.2 – TAKVİYELİ ALIN LEVHALI BULONLU KİRİŞ-KOLON

BİRLEŞİM DETAYININ UYGULAMA SINIRLARI

Birleşim Detayı Parametreleri Uygulama Sınırları

Kiriş enkesit yüksekliği ≤ 1000 mm

Kiriş açıklığı / enkesit yüksekliği oranı ≥ 7

Kiriş başlık kalınlığı ≤ 25 mm

Kolon enkesit yüksekliği ≤ 600 mm

Bulon sınıfı 8.8 veya 10.9

Bulon öngerme koşulları Tam öngerme

Alın levhası malzeme sınıfı Fe 37

Başlık levhası kaynağı Tam penetrasyonlu küt kaynak

4A.2.3. Alın Levhasız Bulonlu Birleşim Detayı

Alın levhasız, bulonlu kiriş-kolon birleşim detayı Şekil 4A.3’te verilmiştir. Detayda,

kirişin kolona bağlantısı ek başlık levhaları ve gövdedeki kayma levhası ile

sağlanmaktadır. Ek başlık levhaları kolona tam penetrasyonlu küt kaynak ile, kayma

levhası ise küt kaynak veya köşe kaynağı ile birleştirilmiştir. Kiriş başlık ve gövde

levhalarının ek başlık levhasına ve kayma levhasına bağlantısı için en az ISO 8.8

kalitesinde bulonlar kullanılacaktır. Ek başlık levhasının hadde doğrultusu, kiriş boyuna

ekseninin doğrultusunda olacaktır.

Bu detayın süneklik düzeyi yüksek çerçevelere uygulanabilmesi için, birleşim detayı

parametrelerinin Tablo 4A.3’te verilen uygulama sınırlarını sağlaması gerekmektedir.

tam penetrasyonlu

küt kaynak

en az ISO 8.8 kalitesinde

tam öngermeli bulon

şim

(gerektiğinde)

ek başlık levhası

süreklilik levhaları

(gerektiğinde)

takviye levhaları

(gerektiğinde)

en az ISO 8.8

kalitesinde bulon

kayma levhası

veya

Şekil 4A.3

TABLO 4A.3 – ALIN LEVHASIZ BULONLU KİRİŞ-KOLON BİRLEŞİM

DETAYININ UYGULAMA SINIRLARI

Birleşim Detayı Parametreleri Uygulama Sınırları

Kiriş enkesit yüksekliği ≤ 800 mm

Kiriş açıklığı / enkesit yüksekliği oranı ≥ 8

Kiriş başlık kalınlığı ≤ 20 mm

Kolon enkesit yüksekliği ≤ 600 mm

Bulon sınıfı 8.8 veya 10.9

En büyük bulon boyutu M 30

Başlık levhası bulonlarının öngerme koşulları Tam öngerme

Ek başlık levhası malzeme sınıfı Fe 37, Fe 52

Ek başlık levhası kaynağı Tam penetrasyonlu küt kaynak

4A.2.4. Kaynaklı Birleşim Detayı

Kaynaklı birleşim detayı Şekil 4A.4’te verilmiştir. Detayda, kiriş başlık levhalarının

kolona birleşimi tam penetrasyonlu küt kaynak ile sağlanmaktadır. Kiriş gövde levhası

ise, kayma levhası kullanarak, küt kaynak veya köşe kaynağı ile kolona bağlanmaktadır.

Detayda gösterildiği gibi, kiriş başlıklarındaki küt kaynaklar için kaynak ulaşım

deliklerine gerek olmaktadır.

Bu detayın süneklik düzeyi yüksek çerçevelere uygulanabilmesi için, birleşim detayı

parametrelerinin Tablo 4A.4’te verilen uygulama sınırlarını sağlaması gerekmektedir.

kaynak ulaşım

deliği

süreklilik levhaları

(gerektiğinde)

takviye levhaları

(gerektiğinde)

montaj bulonu

kayma levhası

veya

tam penetrasyonlu küt kaynak

Şekil 4A.4

TABLO 4A.4 – KAYNAKLI KİRİŞ-KOLON BİRLEŞİM DETAYININ

UYGULAMA SINIRLARI

Birleşim Detayı Parametreleri Uygulama Sınırları

Kiriş enkesit yüksekliği ≤ 1000 mm

Kiriş açıklığı / enkesit yüksekliği oranı ≥ 7

Kiriş başlık kalınlığı ≤ 25 mm

Kolon enkesit yüksekliği ≤ 600 mm

Kaynak ulaşım deliği gerekli

Başlık levhası kaynağı Tam penetrasyonlu küt kaynak

4A.2.5. Ek Başlık Levhalı Kaynaklı Birleşim Detayı

Ek başlık levhalı kaynaklı birleşim detayı Şekil A4.5’te verilmiştir. Detayda, ek başlık

levhasının kolona birleşimi tam penetrasyonlu küt kaynak ile, kiriş başlığına birleşimi

çevresel köşe kaynağı ile sağlanmaktadır. Ek başlık levhasının hadde doğrultusu, kiriş

boyuna ekseninin doğrultusunda olacaktır. Kiriş gövde levhası ise, kayma levhası

kullanarak, küt kaynak veya köşe kaynağı ile kolona bağlanmaktadır. Bu detayda

kaynak ulaşım deliğine gerek olmamaktadır.

Bu detayın süneklik düzeyi yüksek çerçevelere uygulanabilmesi için, birleşim detayı

parametrelerinin Tablo 4A.5’te verilen uygulama sınırlarını sağlaması gerekmektedir.

takviye levhaları

(gerektiğinde)

süreklilik levhaları

(gerektiğinde)

montaj bulonu

veya

kayma levhası

ek başlık levhası

tam penetrasyonlu

küt kaynak

veya

ek başlık levhası

Şekil 4A.5

TABLO 4A.5 – EK BAŞLIK LEVHALI KAYNAKLI KİRİŞ-KOLON BİRLEŞİM

DETAYININ UYGULAMA SINIRLARI

Birleşim Detayı Parametreleri Uygulama Sınırları

Kiriş enkesit yüksekliği ≤ 1000 mm

Kiriş açıklığı / enkesit yüksekliği oranı ≥ 7

Kiriş başlık kalınlığı ≤ 25 mm

Kolon enkesit yüksekliği ≤ 600 mm

Ek başlık levhası malzeme sınıfı Fe 52

Ek başlık levhası kaynağı Tam penetrasyonlu küt kaynak

4A.2.6. Zayıflatılmış Kiriş Enkesiti Kaynaklı Birleşim Detayı

Zayıflatılmış kiriş enkesiti, kaynaklı birleşim detayı Şekil 4A.6’da verilmiştir. Kaynaklı

birleşim detayı ile aynı özelliklere sahip olan bu detayda, ayrıca zayıflatılmış kiriş

enkesiti kullanılmaktadır. Zayıflatılmış kiriş enkesiti için öngörülen geometrik boyutlar

şekil üzerinde gösterilmiştir.

Bu detayın süneklik düzeyi yüksek çerçevelere uygulanabilmesi için, birleşim detayı

parametrelerinin Tablo 4A.6’da verilen uygulama sınırlarını sağlaması gerekmektedir.

montaj bulonu

kaynak ulaşım deliği

d b

kiriş enkesiti

bbf

0.20-0.25 bbf

0.5-0.75 bbf d b 0.65-0.85

yarıçap~=

d b

veya

kayma levhası

takviye levhaları

(gerektiğinde)

süreklilik levhaları

(gerektiğinde)

zayıflatılmış

0.80

tam penetrasyonlu küt kaynak

(Şekil 4A.4 'e bakınız.)

Şekil 4A.6

TABLO 4A.6 – ZAYIFLATILMIŞ KİRİŞ ENKESİTİ KAYNAKLI

KİRİŞ-KOLON BİRLEŞİM DETAYININ UYGULAMA SINIRLARI

Birleşim Detayı Parametreleri Uygulama Sınırları

Kiriş enkesit yüksekliği ≤ 1000 mm

Kiriş birim boy ağırlığı ≤ 450 kg/m

Kiriş açıklığı / enkesit yüksekliği oranı ≥ 7

Kiriş başlık kalınlığı ≤ 45 mm

Kolon enkesit yüksekliği ≤ 600 mm

Kaynak ulaşım deliği gerekli

Ek başlık levhası kaynağı Tam penetrasyonlu küt kaynak

BÖLÜM 5 – YIĞMA BİNALAR İÇİN DEPREME DAYANIKLI TASARIM

KURALLARI

5.1. KAPSAM

Deprem bölgelerinde yapılacak olan, hem düşey hem yatay yükler için tüm taşıyıcı

sistemi doğal veya yapay malzemeli taşıyıcı duvarlar ile oluşturulan yığma binaların ve

bina türü yapıların boyutlandırılması ve donatılması bu konuda yürürlükte olan ilgili

standart ve yönetmeliklerle birlikte öncelikle bu bölümde belirtilen kurallara göre

yapılacaktır. Yığma binaların temellerine ilişkin kurallar Bölüm 6’da verilmiştir.

5.2. GENEL KURALLAR

5.2.1 – Bölüm 2’ye göre S(T1) = 2.5 ve Ra(T1) = 2.0 alınarak belirlenen deprem

yüklerinin bina duvarlarında oluşturduğu kayma gerilmeleri hesaplanacak ve izin

verilen sınır değerleri aşmaması sağlanacaktır. Bu tür hesap kerpiç binalarda

yapılmayacaktır.

5.2.2 – 5.6.2’de belirtilen durum dışında yığma binalar için yapımına izin verilen kat

sayıları deprem bölgelerine göre Tablo 5.1’de verilmiştir.

TABLO 5.1 – İZİN VERİLEN EN ÇOK KAT SAYISI

Deprem Bölgesi En Çok Kat Sayısı

1 2

2 , 3 3

4 4

5.2.3 – Tablo 5.1’de verilen en çok kat sayıları zemin kat ile üstündeki tam katların

toplamıdır. Bu katlara ek olarak yapılacak çatı katının alanı, temeldeki bina brüt

alanının %25’inden büyük olamaz. Kat alanı, bina brüt temel alanının %25’inden büyük

olan çatı katı tam kat sayılır. Ayrıca tek bir bodrum kat yapılabilir. Birden çok bodrum

katı yapılmışsa Tablo 5.1’de verilen en çok kat sayısı bir kat azaltılacaktır. Kerpiç

duvarlı yığma binalar bütün deprem bölgelerinde, bodrum katı sayılmaksızın, en çok bir

katlı yapılabilir.

5.2.4 – Yığma binalarda her bir katın yüksekliği döşeme üstünden döşeme üstüne en

çok 3.0 m olacaktır. Kerpiç duvarlı yığma binalarda tek katın yüksekliği 2.70 m’den,

eğer yapılmış ise bodrum kat yüksekliği 2.40 m’den daha çok olamaz

5.2.5 – Yığma binaların taşıyıcı duvarları planda olabildiğince düzenli ve ana eksenlere

göre simetrik ya da simetriğe yakın biçimde düzenlenecektir. Kısmi bodrum

yapılmasından kaçınılacaktır.

5.2.6 – Tüm taşıyıcı duvarlar planda kesinlikle üst üste gelecektir.

5.3. YIĞMA DUVAR GERİLMELERİNİN HESABI

Bu bölümde verilen yöntemle hesaplanacak düşey yükler ve deprem hesap yüklerinin

etkisi altında oluşacak basınç ve kayma gerilmelerinin, duvarda kullanılan yığma duvar

cinsine göre izin verilen basınç ve kayma gerilmelerini aşmadığı gösterilecektir.

Gerilmeler aşılırsa taşıyıcı dolu duvar alanları artırılarak yeniden hesap yapılacaktır.

Kerpiç duvarlı yığma binalarda gerilme hesabı yapılmayacaktır.

5.3.1. Düşey Gerilmelerin Hesabı

5.3.1.1 – Duvarların kesme dayanımı duvarlarda var olan düşey gerilmelere de bağlı

olduğu için yığma bina duvarlarının düşey yükler altında taşıdıkları gerilmelerin

hesaplanması gereklidir.

5.3.1.2 – Duvarlarda oluşan basınç gerilmelerinin yığma duvar cinsine göre izin verilen

gerilmelerle karşılaştırılması yapılacaktır. Bu hesapta duvarlarda ve döşemelerden gelen

yükler göz önüne alınacaktır. Duvardaki kapı ve pencere boşluk en kesitleri kadar

azaltılmış duvar en kesit alanına bölünerek bulunacak gerilme, duvar cinsine göre izin

verilen basınç gerilmesinden büyük olmayacaktır.

5.3.2. Duvarlarda Basınç Emniyet Gerilmesi

Bu gerilme aşağıda verilen çeşitli yöntemlerle hesaplanabilir:

(a) Duvar yapımında kullanılacak kargir birim ve harcın basınç dayanımına eşit

dayanımda yapılmış duvar parçacıklarının basınç dayanım deneylerinden hesaplanan

duvar dayanımının 0.25’i duvar basınç emniyet gerilmesidir.

(b) Duvarlarda kullanılan harç sınıfına ve duvar malzemesinin TS-2510’da verilen

ortalama serbest basınç dayanımına bağlı olarak, duvar emniyet gerilmesi Tablo

5.2’den alınabilir.

(c) Duvar parçası dayanım deneyi yapılmamışsa duvarda kullanılan bloğun deneysel

olarak elde edilen serbest basınç dayanımının 0.50’si fd duvar basınç dayanımı ve bu

dayanımın 0.25’i fem duvar basınç emniyet gerilmesidir.

(d) Duvarda kullanılan kargir birimin basınç dayanımı belli değilse veya duvar dayanım

deneyi yapılmamış ise duvarda kullanılan kargir birim basınç emniyet gerilmesi Tablo

5.3’den alınır:

5.3.2.1 – Kargir birimlerin ve duvarda kullanılan harcın basınç dayanımları, ilgili

standartlara göre yapılacak deneylerle belirlenecektir.

5.3.2.2 – Duvar basınç emniyet gerilmeleri duvarların narinlik oranlarına göre Tablo

5.4’de verilen miktarlarda azaltılır.

TABLO 5.2 – DUVAR MALZEMESİNİN SERBEST BASINÇ DAYANIMINA VE

HARÇ SINIFINA BAĞLI DUVAR BASINÇ EMNİYET GERİLMELERİ

Duvarda Kullanılan Harç Sınıfı (MPa) Duvar Malzemesi

Ortalama Serbest

Basınç Dayanımı

(MPa)

(15)

(11)

(5)

(2)

(0.5)

25 1.8 1.4 1.2 1.0 0.8

16 1.4 1.2 1.0 0.8 0.7

11 1.0 0.9 0.8 0.7 0.6

7 0.8 0.7 0.7 0.6 0.5

5 0.6 0.5 0.5 0.4 0.4

TABLO 5.3 – SERBEST BASINÇ DAYANIMI BİLİNMEYEN DUVARLARIN

BASINÇ EMNİYET GERİLMELERİ

Duvarda Kullanılan

Kargir Birim Cinsi ve Harç

Duvar Basınç Emniyet Gerilmesi

fem (MPa )

Düşey delikli blok tuğla (delik oranı %35’den

az, çimento takviyeli kireç harcı ile) 1.0

Düşey delikli blok tuğla (delik oranı %35- 45

arasında, çimento takviyeli kireç harcı ile) 0.8

Düşey delikli blok tuğla (delik oranı %45’den

fazla, çimento takviyeli kireç harcı ile) 0.5

Dolu blok tuğla veya harman tuğlası (çimento

takviyeli kireç harcı ile) 0.8

Taş duvar (çimento takviyeli kireç harcı ile) 0.3

Gazbeton (tutkal ile) 0.6

Dolu beton briket (çimento harcı ile) 0.8

TABLO 5.4 – NARİNLİK ORANINA GÖRE EMNİYET GERİLMELERİ İÇİN

AZALTMA KATSAYILARI

Narinlik oranı 6 8 10 12 14 16 18 20 22 24

Azaltma

katsayısı 1.0 0.95 0.89 0.84 0.78 0.73 0.67 0.62 0.56 0.51

5.3.3. Kayma Gerilmesinin Hesabı

Deprem hesap yükünün duvarların yatay derzlerine paralel olarak oluşturduğu kayma

gerilmelerinin hesabı bu bölümde anlatıldığı gibi yapılacaktır.

5.3.3.1 – Yığma binanın her duvar eksenindeki kapı veya pencere boşlukları arasında

kalan dolu duvar parçalarının göreli kayma rijitliği k A h ifadesinden hesaplanacaktır.

Burada A dolu duvar parçasının yatay en kesit alanı, h dolu duvar parçasının her iki

yanındaki boşlukların yüksekliğinin en küçük olanıdır. Duvarın en kesiti dikdörtgen ise

k =1.0, duvarın uç elemanı varsa veya duvarın ucunda duvara dik doğrultuda bir diş ya

da payanda duvar varsa k =1.2 alınacaktır.

5.3.3.2 – Bir duvar ekseninin kayma rijitliği, o eksendeki duvar parçalarının kayma

rijitliklerinin toplamıdır. Duvar eksenlerinin kayma rijitliğinden gidilerek binanın

kayma rijitlik merkezi hesaplanacaktır.

5.3.3.3 – Duvarlara gelen kesme kuvveti, kat kesme kuvveti yanında kat burulma

momenti de göz önüne alınarak binanın birbirine dik her iki ekseni doğrultusunda

hesaplanacaktır.

5.3.3.4 – Duvara gelen deprem kuvveti duvar yatay en kesit alanına bölünerek duvarda

oluşan kayma gerilmesi hesaplanacak ve Denk.(5.1)’den bulunacak duvar kayma

emniyet gerilmesi τem ile karşılaştırılacaktır.

em o+ τ = τ μσ (5.1)

Bu denklemde τem = duvar kayma emniyet gerilmesi (MPa), τo = duvar çatlama emniyet

gerilmesi (MPa), μ = sürtünme katsayısı (0.5 olarak alınabilir), σ ise 5.3.1 uyarınca

hesaplanmış duvar düşey gerilmesidir (MPa). Duvarda kullanılan kargir birim cinsine

göre duvar çatlama emniyet gerilmesi τo değeri Tablo 5.5’den alınacaktır.

TABLO 5.5 – DUVARLARIN ÇATLAMA EMNİYET GERİLMESİ (τo)

Duvarda Kullanılan Kargir Birim Cinsi ve Harç Duvar Çatlama

Emniyet Gerilmesi τo (MPa )

Düşey delikli blok tuğla (delik oranı %35’den az,

çimento takviyeli kireç harcı ile) 0.25

Düşey delikli blok tuğla (delik oranı %35’den fazla,

çimento takviyeli kireç harcı ile 0.12

Dolu blok tuğla veya harman tuğlası (çimento

takviyeli kireç harcı ile) 0.15

Taş duvar (çimento takviyeli kireç harcı ile) 0.10

Gazbeton (tutkal ile) 0.15

Dolu beton briket (çimento harcı ile) 0.20

5.3.4. Elastisite Modülü

Duvar yapımında kullanılan kargir birimlerin Elastisite Modülü (Ed) Denk.(5.2) ile

hesaplanacaktır.

d d 200 E f = (5.2)

5.4. TAŞIYICI DUVARLAR

5.4.1. Taşıyıcı Duvar Malzemesi

5.4.1.1 – Taşıyıcı duvarda yığma malzemesi olarak Türk Standartlarına uygun doğal taş,

dolu tuğla, TS-2510 ve TS EN 771-1’de taşıyıcı duvar malzemesi olarak izin verilen en

büyük boşluk oranlarını aşmayan boşluk oranları olan tuğlalar ve blok tuğlalar,

gazbeton yapı malzeme ve elemanları, kireç kumtaşı, dolu beton briket, kerpiç ya da

benzeri kargir birimler kullanılabilir.

5.4.1.2 – Boşluklu beton briket, hafif agregalı beton kargir birimler, TS-2510 ve TS–

705 (TS EN 771-1)’de taşıyıcı duvar malzemesi olarak izin verilen en büyük boşluk

oranlarının üzerinde boşluk oranları olan tuğlalar ve blok tuğlalar, TS–4377 (TS EN

771-1)’e göre dolgu duvarları için üretilmiş diğer tuğlalar ve benzeri biçim verilmiş

bloklar hiçbir zaman taşıyıcı duvar malzemesi olarak kullanılamaz.

5.4.1.3 – Doğal taş taşıyıcı duvarlar, yığma binaların yalnızca bodrum ve zemin

katlarında yapılabilir.

5.4.1.4 – Beton taşıyıcı duvarlar yığma binaların yalnızca bodrum katlarında yapılabilir.

5.4.2. Duvar Malzemesi Dayanımları

5.4.2.1 – Duvar yapımında kullanılan doğal ve yapay kargir birimlerin ve bunları

bağlayan harçların dayanım ve diğer özellikleri aşağıdaki gibi olacaktır. Bu koşullar

kerpiç için geçerli değildir. Kerpiç sadece kerpiç binalarda kullanılabilir.

5.4.2.2 – Taşıyıcı duvarlarda kullanılacak doğal ve yapay kargir birimlerin en düşük

basınç dayanımı, brüt basınç alanına göre, en az 5.0 MPa olacaktır. Bodrum katlarda

kullanılacak doğal taşların basınç dayanımı en az 10.0 MPa olacaktır. Bodrum katlarda

beton duvar yapılması durumunda, kullanılacak en düşük beton kalitesi C16 olacaktır.

5.4.2.3 – Taşıyıcı duvarlarda çimento takviyeli kireç harcı (çimento/kireç/kum hacımsal

oranı = 1/2/9) ya da çimento harcı (çimento/kum hacımsal oranı = 1/4) kullanılacaktır.

5.4.2.4 – Duvarların basınç emniyet gerilmesi (fem) 5.3.2’de verilen yöntemlerden biri

kullanılarak hesaplanacaktır.

5.4.2.5 – Duvarların kayma emniyet gerilmesi Denk.(5.1)’e göre hesaplanacaktır.

5.4.3. İzin Verilen En Küçük Taşıyıcı Duvar Kalınlıkları

Taşıyıcı duvarların, sıva kalınlığı sayılmaksızın, en küçük kalınlıkları yığma binanın

kat sayısına bağlı olarak Tablo 5.6’da verilmektedir. Bodrum kat yapılmamış ise zemin

kat ve üstündeki katlar için Tablo 5.6’da verilen en küçük duvar kalınlıkları geçerlidir.

5.2.3’e göre izin verilen ek çatı katında bir alttaki kat için verilen duvar kalınlığı

geçerlidir.

TABLO 5.6 – TAŞIYICI DUVARLARIN EN KÜÇÜK KALINLIKLARI

Deprem

Bölgesi

İzin Verilen

Katlar

Doğal Taş

(mm)

Beton

(mm)

Tuğla ve

Gazbeton

Diğerleri

(mm)

1, 2, 3 ve 4 Bodrum kat

Zemin kat

500

250

200

1, 2, 3 ve 4

Bodrum kat

Zemin kat

Birinci kat

500

250

1.5

300

200

2, 3 ve 4

Bodrum kat

Zemin kat

Birinci kat

İkinci kat

500

250

1.5

300

200

Bodrum kat

Zemin kat

Birinci kat

İkinci kat

Üçüncü kat

500

250

1.5

300

200

5.4.3.1 – Kerpiç duvarlı binalarda taşıyıcı dış duvarlar en az 1.5 , taşıyıcı iç duvarlar en

az 1 kerpiç boyu kalınlığında olacaktır. Taşıyıcı duvarlarda kullanılacak kerpiç

boyutları, mm olarak, 120×300×400 (ana) ve 120×190×400 (kuzu), ya da 120×250×300

(ana) ve 120×180×300 (kuzu) olacaktır.

5.4.4. Taşıyıcı Duvarlarda Toplam Uzunluk Sınırı

Planda birbirine dik doğrultuların her biri boyunca uzanan taşıyıcı duvarların, pencere

ve kapı boşlukları sayılmaksızın toplam uzunluğunun brüt kat alanına ( konsol döşeme

alanları dışındaki alan) oranı (0.2 I) m/m2 ’den daha az olmayacaktır. (Şekil 5.1).

Burada I, Bölüm 2’de tanımlanan Bina Önem Katsayısı’dır.

Şekil 5.1

5.4.5. Taşıyıcı Duvarların En Büyük Desteklenmemiş Uzunluğu

5.4.5.1 – Herhangi bir taşıyıcı duvarın planda kendisine dik olarak saplanan taşıyıcı

duvar eksenleri arasında kalan desteklenmemiş uzunluğu birinci derece deprem

bölgesinde en çok 5.5 m, diğer deprem bölgelerinde en çok 7.5 m olacaktır. Kerpiç

duvarlı yığma binalarda desteklenmemiş duvar uzunluğu en fazla 4.5 m olacaktır.

5.4.5.2 – 5.4.5.1’de belirtilen en büyük desteklenmemiş duvar boyu koşulunun

sağlanamaması durumunda bina köşelerinde ve söz konusu duvarda planda eksenden

eksene aralıkları 4.0 m.’yi geçmeyen betonarme düşey hatıllar yapılacaktır. Ancak bu

tür düşey hatıllarla desteklenen duvarların toplam uzunluğu 16.0 m’yi geçemez. (Şekil

5.2)

ℓd / A ≥ 0.2 I m/m2

ℓd : Taralı alan uzunluğu (m)

A : Brüt kat alanı (m2)

I : Bina önem katsayısı (Bölüm 2)

Deprem

doğrultusu

Şekil 5.2

5.4.6. Taşıyıcı Duvar Boşlukları

Taşıyıcı duvarlarda bırakılacak kapı ve pencere boşluklarında aşağıdaki kurallara

uyulacaktır. (Şekil 5.3)

5.4.6.1 – Bina köşesine en yakın pencere ya da kapı ile bina köşesi arasında bırakılacak

dolu duvar parçasının plandaki uzunluğu birinci ve ikinci derece deprem bölgelerinde

1.50 m’den, üçüncü ve dördüncü derece deprem bölgelerinde 1.0 m’den az olamaz.

Kerpiç duvarlı binalarda bütün deprem bölgelerinde bu miktar en az 1.0 m’dir.

5.4.6.2 – Bina köşeleri dışında pencere ve kapı boşlukları arasında kalan dolu duvar

parçalarının plandaki uzunluğu birinci ve ikinci derece deprem bölgelerinde 1.0 m’den ,

üçüncü ve dördüncü derece deprem bölgelerinde 0.80 m’den az olamaz. Kerpiç duvarlı

binalarda bütün deprem bölgelerinde bu miktar en az 1.0 m’dir.

5.4.6.3 – Pencere ve kapı boşluklarının her iki kenarında 5.5.3’e göre betonarme düşey

hatıllar yapılırsa 5.4.6.1 ve 5.4.6.2’de verilen en az dolu duvar parçası uzunluğu

koşulları %20 azaltılabilir. Kerpiç duvarlı binalarda pencere ve kapı boşluklarının her

iki kenarına ikişer adet 0.10m×0.10m kesitinde ahşap dikmeler konulmuş ise iki boşluk

arasındaki dolu duvar parçası 0.80 m olabilir. Bu ahşap dikmeler pencere alt ve üst

ahşap hatıllarına bağlanacaktır.

5.4.6.4 – Bina köşeleri dışında, birbirini dik olarak kesen duvarların arakesitine en

yakın pencere yada kapı boşluğu ile duvarların arakesiti arasında bırakılacak dolu duvar

parçasının plandaki uzunluğu, tüm deprem bölgelerinde 0.50 m’den az olamaz.

Boşlukların her iki kenarında 5.5.3’e göre kat yüksekliğince betonarme düşey hatıl

varsa dolu duvar parçası 0.50 m’den az olabilir.

5.4.6.5 – Her bir kapı ve pencere boşluğunun plandaki uzunluğu 3.0 m’den daha büyük

olamaz. Kerpiç duvarlı binalarda kapı boşlukları yatayda 1.0 m ’den, düşeyde 1.90

m’den; pencere boşlukları yatayda 0.90 m’den, düşeyde 1.20 m’den daha büyük

olamaz.

Mesnetlenmemiş duvar boyu : ℓ1, ℓ2 ve ℓ3

(Bkz. 5.4.5.1)

≤ 5.5 m (1. derece deprem bölgesi)

≤ 7.5 m (2,3 ve 4. derece deprem bölgesi)

≤ 4.0 m

Düşey Hatıl Düşey Hatıl Düşey Hatıl

≤ 16.0 m

≤ 4.0 m

ℓ3 ℓ2 ℓ1

5.4.6.6 – Herhangi bir duvarın 5.4.5’de tanımlanmış desteklenmemiş uzunluğu boyunca

kapı ve pencere boşluklarının plandaki uzunluklarının toplamı desteklenmemiş duvar

uzunluğunun %40’ından fazla olmayacaktır.

5.4.6.7 – Pencere ya da kapı boşluklarının her iki kenarında 5.5.3’e göre kat

yüksekliğince betonarme düşey hatıllar yapılırsa 5.4.6.5’te tanımlanan en büyük

boşluk uzunluğu ve 5.4.6.6’da tanımlanan en büyük boşluk oranı %20 artırılabilir. Bu

koşul kerpiç duvarlı binalar için geçerli değildir.

Şekil 5.3

5.5. LENTOLAR VE HATILLAR

5.5.1. Lentolar

5.5.1.1 – Pencere ve kapı lentolarının duvarlara oturan uçlarının her birinin uzunluğu

serbest lento açıklığının %15’inden ve 200 mm’den az olmayacaktır.

5.5.1.2 – Lento en kesit boyutları ile boyuna ve enine donatılar yatay hatıllar için

5.5.2.1’de verilen değerlerden az olmayacaktır.

5.5.1.3 Kerpiç duvarlı binalarda kapı üst ve pencere üst ve altlarına ahşap lento

yapılabilir. Ahşap lentolar ikişer adet 100 mm×100 mm kesitinde ahşap kadronla

yapılacaktır. Ahşap lentoların duvarlara oturan kısımlarının her birinin uzunluğu 200

mm’den az olmayacaktır.

5.5.2. Yatay Hatıllar

5.5.2.1 – Merdiven sahanlıkları da dahil olmak üzere her bir döşemenin taşıyıcı

duvarlara oturduğu yerde betonarme döşeme ile birlikte (monolitik olarak) dökülmüş

aşağıdaki koşulları sağlayan betonarme yatay hatıllar yapılacaktır.

(a) Yatay hatıllar taşıyıcı duvar genişliğine eşit genişlikte ve en az 200 mm yükseklikte

olacaktır.

(b) Hatıllarda beton kalitesi en az C16 olacak, içlerine taş duvarlarda en az üçü altta,üçü

üstte 6Ø10, diğer malzemeden taşıyıcı duvarlarda ise en az 4Ø10 boyuna donatı ile

≥ 1.5 m 1. ve 2. Deprem Bölgesi ≥ 1.0 m

≥ 1.0 m 3. ve 4. Deprem Bölgesi ≥ 0.8 m ≥ 0.5 m

ℓn (Mesnetlenmemiş duvar boyu)

ℓb1 ve ℓb2 ≤ 3.0 m

(ℓb1 + ℓb2) ≤ 0.40 ℓn

ℓb2 ℓb1

birlikte en çok 250 mm ara ile Ø8 ‘lik etriye konulacaktır. Boyuna donatılar köşelerde

ve kesişme noktalarında sürekliliği sağlayacak biçimde bindirilecektir (Şekil 5.4).

5.5.2.2 – Moloz taş duvarlarda döşeme ve merdiven sahanlıkları dışında düşeyde

eksenden eksene aralıkları 1.5 m.’yi geçmeyen ve 5.5.2.1’deki kurallara uyan

betonarme hatıl yapılacaktır.

5.5.2.3 – Kerpiç yığma duvarlarda ahşap hatıl yapılabilir. Ahşap hatıl için, 100 mm×

100 mm kesitindeki iki adet kadron, dış yüzleri duvar iç ve dış yüzeyleri ile çakışacak

aralıkta konulacaktır. Bu kadronlar boylamasına doğrultuda 500 mm’de bir 50 mm×

100 mm kesitinde dikine kadronlarla çivili olarak birleştirilecek ve araları taş kırıntıları

ile doldurulacaktır.

Şekil 5.4

≤ 250 mm

≥ 40Ø

Ø8

≤ 250 mm

min Ø10

≥ 40Ø

≤ 250 mm

Ø8

≤ 250 mm

min Ø10

5.5.3. Düşey Hatıllar

5.5.3.1 – Yığma binaların deprem dayanımlarının artırılması için bina köşelerinde,

taşıyıcı duvarların düşey ara kesitlerinde , kapı ve pencere boşluklarının her iki yanında

kat yüksekliğince uzanan betonarme düşey hatıllar yapılması uygundur.

5.5.3.2 – Düşey hatıllar, her iki yandan gelen taşıyıcı duvarların örülmesinden sonra

duvarlara paralel olarak konulacak kalıpların arasındaki bölümün donatılarak

betonlanması ile yapılacaktır (Şekil 5.5).

5.5.3.3 – Bina köşelerinde ve taşıyıcı duvarların ara kesitlerinde düşey hatılların en kesit

boyutları kesişen duvarların kalınlıklarına eşit olacaktır. Pencere ve kapı boşluklarının

her iki yanına yapılacak düşey hatıllarda ise hatılın duvara dik en kesit boyutu duvar

kalınlığından, diğer en kesit boyutu ise 200 mm ’den az olmayacaktır.

5.5.3.4 – Düşey hatıllarda beton kalitesi en az C16 olacak, içlerine taş duvarlarda her iki

duvar yüzüne paralel olarak en az üç adet olmak üzere 6Ø12, diğer tür malzemelerden

taşıyıcı duvarlarda ise en az 4Ø12 boyuna donatı ile birlikte en çok 200 mm ara ile Ø8

‘lik etriye konulacaktır. Boyuna donatılar için temelde ve katlar arasında filiz

bırakılacaktır (Şekil 5.5).

Şekil 5.5

5.6. DÖŞEMELER

5.6.1 – Yığma binaların kat döşemeleri TS-500’deki kurallara göre tasarlanmış boyut ve

donatıları olan betonarme plak ya da dişli döşemeler olacaktır.

≥ 200 mm

5.6.2 – Döşemeleri 5.6.1’e uymayan yığma binalar bütün deprem bölgelerinde, varsa

bodrum katı sayılmaksızın en çok iki katlı yapılacaktır Bu tür binalarda da döşemelerin

oturduğu yatay hatıllar 5.5.2’ye göre yapılacaktır. Kerpiç duvarlı binalar ise bodrum katı

sayılmaksızın en çok bir katlı yapılacaktır.

5.6.3 – Konsol şeklindeki balkonlar, kornişler ve çatı saçakları yalnızca kat

döşemelerinin uzantısı olarak yapılacak ve serbest konsol uzunluğu 1.5 m’den çok

olmayacaktır. Konsol şeklindeki merdivenlerin konsol uzunluğu ise en çok 1.0 m

olacaktır. Bu madde kerpiç duvarlı binalar için geçerli değildir.

5.7. ÇATILAR

5.7.1 – Yığma binaların çatıları, betonarme teras çatı, ahşap ya da çelik oturtma çatı

olarak yapılabilir.

5.7.2 – Ahşap çatı donanımının döşeme ve taşıyıcı duvarların üstündeki yatay hatıllarla

bağlantıları TS-2510 ‘da verilen kurallara göre yapılacaktır.

5.7.3 – En üst kattaki yatay hatıla oturan çatı kalkan duvarının yüksekliği 2.0 m’den

büyük ise düşey ve eğik hatıllar yapılacaktır (Şekil 5.6).

5.7.4 - Kerpiç yığma binaların çatıları, dış duvarları en çok 500 mm aşacak biçimde

saçaklı olarak ve olabildiğince hafif yapılacaktır. Birinci ve ikinci derece deprem

bölgelerinde toprak dam yapılmayacaktır. Üçüncü ve dördüncü derece deprem

bölgelerinde ise toprak damın toprak örtü kalınlığı 150 mm’den daha büyük olamaz.

Kerpiç binaların çatıları ahşap makas, veya betonarme plak olarak yapılabilir.

Şekil 5.6

5.8. TAŞIYICI OLMAYAN DUVARLAR

5.8.1 – Taşıyıcı olmayan bölme duvarlarının kalınlığı en az 100 mm olacaktır. Bu

duvarlar her iki uçta taşıyıcı duvarlara düşey arakesit boyunca bağlanarak örülecektir.

Taşıyıcı olmayan duvarların üstü ile tavan döşemesinin altı arasında en az 10 mm

boşluk bırakılacak, ancak düzlemine dik deprem yüklerinin etkisi ile duvarın düzlemi

Betonarme Hatıl

dışına devrilmemesi için gerekli önlemler alınacaktır. Bu madde kerpiç duvarlı binalar

için geçerli değildir.

5.8.2 – Teraslarda yığma duvar malzemesi ile yapılan korkulukların yüksekliği 600

mm’yi geçmeyecektir. Bu tür korkulukların deprem yükleri altında devrilmesinin

önlenmesi için gereken tedbirler alınmalıdır.

5.8.3 – Yığma duvar malzemesi ile yapılan bahçe duvarlarının yüksekliği, kaldırım

düzeyinden başlayarak en çok 1.0 m olacaktır.

BÖLÜM 6 – TEMEL ZEMİNİ VE TEMELLER İÇİN DEPREME

DAYANIKLI TASARIM KURALLARI

6.0. SİMGELER

Ao = Bölüm 2’de tanımlanan Etkin Yer İvmesi Katsayısı

Ch = Toprak basıncının hesabında kullanılan yatay eşdeğer deprem katsayısı

Cv = Toprak basıncının hesabında kullanılan düşey eşdeğer deprem katsayısı

H = Üniform zeminin toplam yüksekliği veya tabakalı zemin durumunda tabaka

kalınlıklarının toplamı

h1 = Zeminin en üst tabakasının kalınlığı

I = Bölüm 2’de tanımlanan Bina Önem Katsayısı

i = Aktif veya pasif basınç tarafındaki zemin yüzeyinin yatayla yukarıya doğru

yaptığı şev açısı

Kas = Statik aktif basınç katsayısı

Kad = Dinamik aktif basınç katsayısı

Kat = Toplam aktif basınç katsayısı

Kps = Statik pasif basınç katsayısı

Kpd = Dinamik pasif basınç katsayısı

Kpt = Toplam pasif basınç katsayısı

Pad = Zemin kütlesinden oluşan dinamik aktif basınç kuvvetinin bileşkesi

Ppd = Zemin kütlesinden oluşan dinamik pasif basınç kuvvetinin bileşkesi

pad (z) = Zemin kütlesinden oluşan dinamik aktif basıncın derinliğe göre değişim

fonksiyonu

ppd (z) = Zemin kütlesinden oluşan dinamik pasif basıncın derinliğe göre değişim

fonksiyonu

pv (z) = Düşey toprak basıncının derinliğe göre değişim fonksiyonu

Qad = Düzgün yayılı dış yükten oluşan dinamik aktif basınç kuvvetinin bileşkesi

Qpd = Düzgün yayılı dış yükten oluşan dinamik pasif basınç kuvvetinin bileşkesi

qad (z) = Düzgün yayılı dış yükten oluşan dinamik aktif basıncın derinliğe göre değişim

fonksiyonu

qpd (z) = Düzgün yayılı dış yükten oluşan dinamik pasif basıncın derinliğe göre değişim

fonksiyonu

qo = Düzgün yayılı dış yükün genliği

Rza = Zemin dayanma (istinat) duvarlarında kesit hesabına esas dinamik iç

kuvvetlerin elde edilmesi için kullanılan azaltma katsayısı

z = Zemin serbest yüzeyinden itibaren aşağıya doğru ölçülen derinlik

zcd = Aktif veya pasif basınç kuvvetinin bileşkesinin zemin üst yüzeyinden itibaren

aşağıya doğru ölçülen derinliği

α = Duvar-zemin arakesitinin düşeyle aktif veya pasif basınç tarafına doğru

yaptığı açı

δ = Zeminle duvar arasındaki sürtünme açısı

ϕ = Zeminin içsel sürtünme açısı

∅ = Donatı çapı

γ = Zeminin kuru birim hacım ağırlığı

γb = Zeminin su altındaki birim hacım ağırlığı

γs = Zeminin suya doygun birim hacım ağırlığı

λ = Toplam aktif ve pasif basınç katsayılarının hesabında eşdeğer deprem

katsayılarına bağlı olarak hesaplanan açı

6.1. KAPSAM

Deprem bölgelerinde yapılacak yeni binalar ile deprem performansı değerlendirilecek

veya güçlendirilecek mevcut binalarda zemin koşullarının belirlenmesi; betonarme,

çelik, ve yığma bina temellerinin ve zemin dayanma (istinat) yapılarının tasarımı, bu

konulardaki yönetmelik ve standartlarla birlikte öncelikle bu bölümde verilen kural ve

koşullara uyularak yapılacaktır.

6.2. ZEMİN KOŞULLARININ BELİRLENMESİ

6.2.1. Zemin Grupları ve Yerel Zemin Sınıfları

6.2.1.1 – Bu Yönetmelikte yerel zemin koşullarının tanımlanması için esas alınan zemin

grupları Tablo 6.1’de, yerel zemin sınıfları ise Tablo 6.2’de verilmiştir. Tablo 6.1’deki

zemin parametrelerine ilişkin değerler, zemin gruplarının belirlenmesinde yol

göstermek üzere verilen standart değerlerdir.

6.2.1.2 – Aşağıda belirtilen binalarda, gerekli saha ve laboratuar deneylerine dayanan

zemin araştırmalarının yapılması, ilgili raporların düzenlenmesi ve proje dökümanlarına

eklenmesi zorunludur. Raporlarda Tablo 6.1 ve Tablo 6.2’ye göre tanımlanan zemin

grupları ve yerel zemin sınıfları açık olarak belirtilecektir.

(a) Birinci ve ikinci derece deprem bölgelerinde toplam yüksekliği 60 m’den fazla olan

tüm binalar,

(b) Bütün deprem bölgelerinde, bina yüksekliğinden bağımsız olarak, Bölüm 2’de

Tablo 2.3 ile tanımlanan Bina Önem Katsayısı’nın I =1.5 ve I =1.4 olduğu binalar.

6.2.1.3 – Yukarıdaki 6.2.1.2’nin kapsamı dışında kalan diğer binalar için ise, birinci ve

ikinci derece deprem bölgelerinde, zemin gruplarının ve yerel zemin sınıflarının Tablo

6.1 ve Tablo 6.2’deki tanımlara göre belirlenmesini sağlayacak yerel bilgilerin ya da

gözlem sonuçlarının deprem hesap raporlarında belirtilmesi veya bu konuda

yayınlanmış kaynaklara referans verilmesi zorunludur.

6.2.1.4 – Birinci ve ikinci derece deprem bölgelerinde, Tablo 6.1’de (C) ve (D)

gruplarına giren zeminlerde, deprem yükleri altında kazıkların yatay yataklanma

parametreleri ile yatay ve eksenel yük taşıma güçlerinin belirlenmesi, saha ve laboratuar

deneylerini içeren zemin araştırmalarına göre yapılacaktır.

6.2.2. Sıvılaşma Potansiyelinin İrdelenmesi

Bütün deprem bölgelerinde, yeraltı su seviyesinin zemin yüzeyinden itibaren 10 m

içinde olduğu durumlarda, Tablo 6.1’de (D) grubuna giren zeminlerde Sıvılaşma

Potansiyeli’nin bulunup bulunmadığının, saha ve laboratuar deneylerine dayanan uygun

analiz yöntemleri ile incelenmesi ve sonuçların belgelenmesi zorunludur.

100

TABLO 6.1 – ZEMİN GRUPLARI

Zemin

Grubu

Zemin Grubu

Tanımı

Stand.

Penetr.

(N/30)

Relatif

Sıkılık

(%)

Serbest

Basınç

Direnci

(kPa)

Kayma

Dalgası

Hızı

(m/s)

(A)

1. Masif volkanik kayaçlar

ve ayrışmamış sağlam

metamorfik kayaçlar, sert

çimentolu tortul kayaçlar....

2. Çok sıkı kum, çakıl.........

3. Sert kil ve siltli kil..........

──

> 50

> 32

──

85─100

──

> 1000

──

> 400

> 1000

> 700

(B)

1. Tüf ve aglomera gibi

gevşek volkanik kayaçlar,

süreksizlik düzlemleri

bulunan ayrışmış

çimentolu tortul kayaçlar....

2. Sıkı kum, çakıl...............

3. Çok katı kil ve siltli kil...

──

30─50

16─32

──

65─85

──

500─1000

──

200─400

700─1000

400─700

300─700

(C)

1.Yumuşak süreksizlik

düzlemleri bulunan çok

ayrışmış metamorfik

kayaçlar ve çimentolu

tortul kayaçlar.............…..

2. Orta sıkı kum, çakıl........

3. Katı kil ve siltli kil..........

──

10─30

8─16

──

35─65

──

< 500

──

100─200

400─700

200─400

200─300

(D)

1.Yeraltı su seviyesinin

yüksek olduğu yumuşak,

kalın alüvyon tabakaları.....

2. Gevşek kum...................

3. Yumuşak kil, siltli kil.....

──

< 10

< 8

──

< 35

──

< 100

< 200

TABLO 6.2 – YEREL ZEMİN SINIFLARI

Yerel Zemin

Sınıfı

Tablo 6.1’e Göre Zemin Grubu ve

En Üst Zemin Tabakası Kalınlığı (h1)

Z1 (A) grubu zeminler

h1 ≤ 15 m olan (B) grubu zeminler

Z2 h1 > 15 m olan (B) grubu zeminler

h1 ≤ 15 m olan (C) grubu zeminler

Z3 15 m < h1 ≤ 50 m olan (C) grubu zeminler

h1 ≤ 10 m olan (D) grubu zeminler

Z4 h1 > 50 m olan (C) grubu zeminler

h1 > 10 m olan (D) grubu zeminler

101

TABLO 6.2’YE İLİŞKİN NOTLAR :

(a) Temel tabanı altındaki en üst zemin tabakası kalınlığının 3 metreden az olması

durumunda, bir alttaki tabaka, Tablo 6.2’de belirtilen en üst zemin tabakası olarak

gözönüne alınabilir.

(b) Temel sisteminin düşey ya da düşeye göre eğimi 1/6’ya eşit veya daha az eğik

kazıklardan oluşması durumunda, Tablo 6.2’de belirtilen en üst zemin tabakası, en kısa

kazığın alt ucundaki tabaka olarak yorumlanabilir. Ancak bu durumda Bölüm 2’ye

göre yapılacak deprem hesabında kazıkların, bina taşıyıcı sisteminin elemanları olarak

üstyapı ile birlikte gözönüne alınması veya yatay ve düşey kazık rijitliklerinin kazık

başlıklarının altında eşdeğer yaylarla idealleştirilmesi zorunludur. Hesaplarda, grup

etkisi de dikkate alınarak kazıkların zemine yatay ve düşey doğrultulardaki

yataklanmaları (kazık-zemin etkileşimi) ile birlikte, kazık başlıklarının ve bağ

kirişlerinin rijitlik ve eylemsizlik özellikleri mutlaka gözönüne alınacaktır.

(c) Yukarıdaki (b) paragrafında belirtilen koşulların uygulanmaması veya 6.3.3.1’e

göre üçüncü ve dördüncü derece deprem bölgelerinde kazık eğiminin düşeye göre

1/6’dan daha fazla yapılması durumlarında, Tablo 6.2’de belirtilen en üst zemin

tabakası, kazık başlıklarının altındaki ilk tabaka olarak alınacaktır.

6.3. TEMELLERE İLİŞKİN KURAL VE KOŞULLAR

6.3.1. Genel Kurallar

Bina temelleri, deprem sırasında oturma veya farklı oturmalardan ötürü üstyapıda

hasara neden olmayacak biçimde, oturdukları zeminin özellikleri gözönüne alınarak,

zemin mekaniği ve temel inşaatı ilkelerine göre yapılacaktır. Bu bölümde temellerle

ilgili olarak verilen kurallar; betonarme, çelik, ve yığma binaların temelleri için

geçerlidir.

6.3.2. Zemin Emniyet Gerilmeleri ve Kazıkların Emniyetli Taşıma Yükleri

6.3.2.1 - Temel zemini olarak Tablo 6.1’de (A), (B) ve (C) gruplarına giren zeminlerde,

statik yüklere göre tanımlanan zemin emniyet gerilmesi ve kazıklı temellerde kazığın

yatay ve eksenel yükler için emniyetli taşıma yükü, deprem durumunda en fazla %50

arttırılabilir.

6.3.2.2 - Temel zemini olarak Tablo 6.1’de (D) grubuna giren zeminlerde, deprem

durumunda zemin emniyet gerilmesi ve kazıkların emniyetli taşıma yükü arttırılamaz.

6.3.3. Kazıklı Temellere İlişkin Koşullar

6.3.3.1 – Birinci ve ikinci derece deprem bölgelerinde, düşeye göre eğimleri 1/6’dan

daha fazla olan eğik kazıklar kullanılmayacaktır.

6.3.3.2 – Kazıklı temeller, eksenel yüklere ek olarak depremden oluşan yatay yüklere ve

etkilere göre de hesaplanacaktır.

6.3.3.3 - Birinci ve ikinci derece deprem bölgelerinde, kılıflı ya da kılıfsız yerinde

dökme fore kazıklarda, 3 metreden az olmamak üzere, kazık başlığının altındaki kazık

boyunun üstten 1/3’ünde boyuna donatı oranı 0.008’den az olamaz. Bu bölgeye

102

konulacak spiral donatı çapı 8 mm’den az ve spiral adımı 200 mm’den fazla olmayacak,

ayrıca üstten en az iki kazık çapı kadar yükseklikte spiral donatı adımı 100 mm’ye

indirilecektir.

6.3.3.4 - Betonarme prefabrike çakma kazıklarda boyuna donatı oranı 0.01’den az

olamaz. Birinci ve ikinci derece deprem bölgelerinde, kazık başlığının altındaki kazık

boyunun üstten 1/3’ünde enine donatının çapı 8 mm’den az olmayacaktır. Bu bölgede,

etriye aralığı veya spiral donatı adımı 200 mm’den fazla olmayacak, ayrıca üstten en az

iki kazık çapı (dikdörtgen kesitli kazıklarda en büyük boyutun iki katı) kadar

yükseklikte etriye aralığı ya da spiral donatı adımı 100 mm’ye indirilecektir. Enine

donatı koşulları, öngerilmeli prefabrike çakma kazıklarda da aynen uygulanacaktır.

6.3.4. Temel Bağ Kirişleri

6.3.4.1 – Betonarme ve çelik binalarda tekil temelleri veya kazık başlıklarını her iki

doğrultuda, sürekli temelleri ise kolon veya perde hizalarında birbirlerine bağlayan bağ

kirişleri düzenlenecektir. Temel zemini Tablo 6.1’deki (A) grubuna giren zeminlerde

bağ kirişleri yapılmayabilir veya sayısı azaltılabilir.

6.3.4.2 – Bağ kirişleri, temel kazısına uygun olarak, temel altından kolon tabanına kadar

olan yükseklikteki herhangi bir seviyede yapılabilir.

6.3.4.3 – Binanın bulunduğu deprem bölgesine ve Tablo 6.1’de tanımlanan zemin

gruplarına bağlı olarak, bağ kirişlerinin sağlaması gereken minimum koşullar Tablo

6.3’te verilmiştir.

TABLO 6.3 - BAĞ KİRİŞLERİNE İLİŞKİN MİNİMUM KOŞULLAR

KOŞULUN TANIMI

Deprem

Bölgesi

Zemin

Grubu

(A)

Zemin

Grubu

(B)

Zemin

Grubu

(C)

Zemin

Grubu

(D)

1. Bağ kirişinin minimum

eksenel kuvveti (*)

1, 2

3, 4

%10

%12

%10

2. Minimum enkesit

boyutu (mm) (**)

1, 2

3, 4

250

300

250

300

250

3. Minimum enkesit

alanı (mm2)

1, 2

3, 4

62500

75000

62500

90000

75000

90000

75000

4. Minimum boyuna

donatı

1, 2

3, 4

4∅14

4∅16

4∅14

4∅16

4∅18

4∅16

(*) Bağ kirişinin bağlandığı kolon veya perdelerdeki en büyük eksenel kuvvetin

yüzdesi olarak

(**) Minimum enkesit boyutu, bağ kirişinin serbest açıklığının 1/30’undan az olamaz.

6.3.4.4 - Kesit hesabında bağ kirişlerinin hem basınç, hem de çekme kuvvetlerine

çalışacağı gözönünde tutulacaktır. Zemin ya da taban betonu tarafından sarılan bağ

kirişlerinin basınca çalışması durumunda, burkulma etkisi gözönüne alınmayabilir.

Çekme durumunda ise, çekme kuvvetinin sadece donatı tarafından taşındığı

varsayılacaktır. Bağ kirişlerinin etriye çapı 8 mm’den az ve etriye aralığı 200 mm’den

fazla olmayacaktır.

103

6.3.4.5 – Bağ kirişleri yerine betonarme döşemeler de kullanılabilir. Bu durumda,

döşeme kalınlığı 150 mm’den az olmayacaktır. Döşemenin ve içine konulan donatının,

Tablo 6.3’te bağ kirişleri için verilen yatay yüklere eşit yükleri güvenli biçimde

aktarabildiği hesapla gösterilecektir.

6.3.5. Yığma Binalarda Duvar Altı Temelleri

6.3.5.1 – Yığma bina temelleri, taşıyıcı duvarların altında betonarme duvaraltı temel

olarak yapılacaktır. Duvar altı temelinin derinliği; zemin özellikleri, yeraltı su düzeyi ve

yerel don derinliği gözönüne alınarak saptanacaktır. Bodrumsuz binalarda temellerin

üzerine yapılacak taş veya beton duvarların üst kotu, kaldırım kotundan en az 0.50 m

yukarıda olacaktır.

6.3.5.2 – Duvar altı temellerinin beton kalitesi en az C16 olacaktır. Tablo 6.1’de

tanımlanan zemin gruplarına göre, duvar altı temellerinin boyutlarına ve donatılarına

ilişkin koşullar Tablo 6.4’te verilmiştir.

6.3.5.3 - Tablo 6.1’de (A), (B) veya (C) gruplarına giren zeminlerin bulunduğu eğimli

arazide temeller basamaklı olarak yapılabilir. Basamaklı temellere ilişkin koşullar da

Tablo 6.4’te verilmiştir.

6.3.5.4 – Duvar altı temellerine konulacak boyuna donatıların hem üstte ve hem altta

yatay aralıkları 0.30 m’yi geçmeyecek; köşelerde, kesişme noktalarında ve basamaklı

temel durumlarında sürekliliği sağlayacak biçimde bindirme yapılacaktır.

TABLO 6.4 – DUVAR ALTI TEMELLERİNE İLİŞKİN KOŞULLAR

KOŞULUN TANIMI

Zemin

Grubu

(A),(B)

Zemin

Grubu

(C)

Zemin

Grubu

(D)

Minimum temel genişliği (mm)

Duvar kalınlığına ek (iki yandan) pabuç genişliği(mm)

500

2×150

600

2×200

700

2×250

Minimum temel yüksekliği (mm) 300 400 400

Altta ve üstte minimum temel boyuna donatısı 3∅12 3∅14 4∅14

Temelde minimum etriye ∅8/30 ∅8/30 ∅8/30

Minimum basamak yatay aralığı (mm) 1000 1500 ─

Minimum basamak bindirme uzunluğu (mm) 300 400 ─

Maksimum basamak yüksekliği (mm) 300 300 ─

6.4. DEPREMDE TOPRAK BASINCI VE ZEMİN DAYANMA (İSTİNAT)

YAPILARI

6.4.1. Toplam Aktif ve Pasif Basınç Katsayıları

6.4.1.1 – Statik toprak basıncı ile depremden oluşan ek dinamik toprak basıncının

toplamını hesaplamak için kullanılacak Toplam Aktif Basınç Katsayısı, Kat ve Toplam

Pasif Basınç Katsayısı, Kpt , emniyetli yönde kalmak üzere zeminin kohezyonu ihmal

edilerek, Denk.(6.1) ile verilmiştir.

104

2 2

at 2

(1 ) cos ( ) sin( ) sin( ) = 1+

cos( ) cos( ) cos cos cos( )

C i K

− ⎡ ⎤ ± ϕ− λ − α ϕ + δ ϕ − λ −

⎢ ⎥

δ + α + λ − α λ α δ+α+λ ⎢ ⎥ ⎣ ⎦

(6.1a)

2 2

pt 2

(1 ) cos ( ) sin( ) sin( ) = 1

cos( ) cos( ) cos cos cos( )

C i K

− ⎡ ⎤ ± ϕ− λ + α ϕ + δ ϕ − λ +

− ⎢ ⎥

δ − α + λ − α λ α δ−α+λ ⎢ ⎥ ⎣ ⎦

(6.1b)

6.4.1.2 – Denk.(6.1)’deki λ açısı Denk.(6.2) ile tanımlanmıştır.

(a) Kurudaki zeminlerde,

= arctan

(1 )

⎡ ⎤

λ ⎢ ⎥ ± ⎣ ⎦

(6.2a)

(b) Su seviyesinin altındaki zeminlerde,

s h

b v

= arctan

(1 )

⎡ ⎤ γ

λ ⎢ ⎥ γ ± ⎣ ⎦

(6.2b)

6.4.1.3 – Zeminin su altında veya suya doygun olması durumunda Denk.(6.1)’de δ

yerine δ/2 gözönüne alınacaktır.

6.4.1.4 – Denk.6.2’de yer alan yatay eşdeğer deprem katsayısı Ch Denk.(6.3) ile

tanımlanmıştır.

(a) Düşeyde serbest konsol olarak çalışan zemin dayanma (istinat) yapılarında,

h o = 0.2 (I + 1) C A (6.3a)

(b) Yatay doğrultuda bina döşemeleri veya ankrajlarla mesnetlenmiş zemin dayanma

(istinat) yapı ve elemanlarında,

h o = 0.3 (I + 1) C A (6.3b)

6.4.1.5 – Denk.(6.1) ve Denk.(6.2)’de yer alan düşey eşdeğer deprem katsayısı Cv,

Denk.(6.4) ile tanımlanmıştır. Ancak, yatay doğrultuda bina döşemeleri ile

mesnetlenmiş bodrum duvarlarında Cv = 0 alınacaktır.

2 =

C C (6.4)

Denk.(6.1)’de, Denk.(6.2) ile uyumlu olarak, yatay toprak basıncı bakımından daha

elverişsiz sonuç verecek şekilde, +Cv veya −Cv durumları gözönüne alınacaktır.

6.4.2. Dinamik Aktif ve Pasif Toprak Basınçları

6.4.2.1 – Depremden oluşan dinamik aktif basınç katsayısı Kad ve dinamik pasif basınç

katsayısı Kpd , Denk.(6.5) ile belirlenir.

Kad = Kat − Kas (6.5a)

Kpd = Kpt − Kps (6.5b)

105

Denk.(6.5)’te yer alan statik aktif basınç katsayısı Kas ve statik pasif basınç katsayısı

Kps, Denk.(6.1)’de λ = 0 ve Cv = 0 konularak elde edilebilir.

6.4.2.2 – Statik toprak basıncına ek olarak deprem durumunda zemin kütlesinden ötürü

oluşan ek dinamik aktif ve pasif toprak basıncının zemin yüksekliği boyunca değişimi

Denk.(6.6) ile tanımlanmıştır.

pad (z) = 3 Kad (1 − z / H) pv (z) (6.6a)

ppd (z) = 3 Kpd (1 − z / H) pv (z) (6.6b)

Zeminin kuruda ve üniform olması özel durumunda, pv(z)= γ z alınarak Denk.(6.6)’nın

zemin yüksekliği boyunca entegre edilmesi ile, statik basınca ek olarak depremden

oluşan dinamik aktif toprak basıncının pozitif değerli bileşkesi Pad ve dinamik pasif

toprak basıncının negatif değerli bileşkesi Ppd ile bu bileşkelerin zemin üst yüzeyinden

itibaren derinliğini gösteren zcd , Denk.(6.7) ve Denk.(6.8) ile verildiği şekilde elde

edilir:

Pad = 0.5 γ Kad H2 (6.7a)

Ppd = 0.5 γ Kpd H2 (6.7b)

zcd = H / 2 (6.8)

Zeminin su altında olması durumunda pv (z)’nin hesabında γ yerine γb gözönüne

alınacak ve suyun hidrodinamik basıncı ayrıca hesaplanmayacaktır. Zeminin suya

doygun olması durumunda ise γ yerine γs kullanılacaktır.

6.4.2.3 – Statik toprak basıncına ek olarak deprem durumunda düzgün yayılı dış yükten

oluşan aktif ve pasif toprak basıncının zemin yüksekliği boyunca değişimi Denk.(6.9)

ile tanımlanmıştır.

qad (z) = 2 qo Kad (1 − z / H) cos α / cos(α − i) (6.9a)

qpd (z) = 2 qo Kpd (1 − z / H) cos α / cos(α − i) (6.9b)

Zemin özelliklerinin üniform olması özel durumunda, Denk.(6.9)’un zemin yüksekliği

boyunca entegre edilmesi ile, statik basınca ek olarak, depremin katkısı ile oluşan aktif

(pozitif) ve pasif (negatif) toprak basınçlarının bileşkeleri Qad ve Qpd ile bu bileşkelerin

zemin üst yüzeyinden itibaren derinliğini gösteren zcd , Denk.(6.10) ve Denk.(6.11) ile

verildiği şekilde elde edilir.

Qad = qo Kad H cos α / cos(α − i) (6.10a)

Qpd = qo Kpd H cos α / cos(α − i) (6.10b)

zcd = H / 3 (6.11)

6.4.3. Tabakalı Zemin Durumunda Dinamik Toprak Basınçları

Yukarıda Denk.(6.6) ve Denk.(6.9) ile verilen bağıntılar, zeminin tabakalı olması

durumunda da uygulanabilir. Bu durumda, her bir tabaka için o tabakaya ait Kad veya

Kpd katsayıları kullanılacak ve z derinliği daima serbest zemin yüzeyinden aşağıya

doğru gözönüne alınacaktır. Her bir tabakaya ait ek dinamik aktif veya pasif basınç

kuvvetinin bileşkesi ve tabaka içindeki derinliği, Denk.(6.6) ve Denk.(6.9)’un ilgili

tabaka boyunca entegre edilmesi ile bulunabilir.

106

6.4.4. Zemin Dayanma (İstinat) Yapılarına İlişkin Koşullar

6.4.4.1 – Statik toprak basınçlarına ek olarak Denk.(6.6) ve Denk.(6.9)’da verilen

dinamik toprak basınçları ve yapının kendi kütlesine etkiyen eylemsizlik kuvvetleri de

gözönüne alınarak yapılan hesapta, kaymaya karşı güvenlik katsayısı en az 1.0 ve

devrilmeye karşı güvenlik katsayısı en az 1.2 olacaktır.

6.4.4.2 - Betonarme zemin dayanma (istinat) duvarlarında ve betonarme veya çelik

palplanşlı duvarlarda kesit hesabında esas alınacak iç kuvvetler, statik toprak

basıncından oluşan iç kuvvetlere ek olarak, Denk.(6.6) ve Denk.(6.9)’da verilen

dinamik toprak basınçlarına göre hesaplanan iç kuvvetlerin Rza = 1.5 katsayısına

bölünmesi ile elde edilecektir. Geçici çelik palplanşlı duvarlarda Rza = 2.5 alınabilir.

107

BÖLÜM 7 – MEVCUT BİNALARIN DEĞERLENDİRİLMESİ VE

GÜÇLENDİRİLMESİ

7.0. SİMGELER

Bu bölümde aşağıdaki simgelerin kullanıldığı boyutlu ifadelerde, kuvvetler Newton [N],

uzunluklar milimetre [mm] ve gerilmeler MegaPascal [MPa] = [N/mm2] birimindedir.

Ac = Kolon veya perdenin brüt kesit alanı

(i)

1 a = (i)’inci itme adımı sonunda elde edilen birinci moda ait modal ivme

b = Çelik sargıda yatay plakaların genişliği

bw = Kirişin gövde genişliği

d = Kirişin ve kolonun faydalı yüksekliği

(i)

1 d = (i)’inci itme adımı sonunda elde edilen birinci moda ait modal yerdeğiştirme

(p)

1 d = Birinci moda ait modal yerdeğiştirme istemi

(EI)e = Çatlamış kesite ait etkin eğilme rijitliği

(EI)o = Çatlamamış kesite ait eğilme rijitliği

fcm = 7.2’ye göre tanımlanan mevcut beton dayanımı

fctm = 7.2’ye göre tanımlanan mevcut betonun çekme dayanımı

fyw = Çelik sargıda çeliğin akma dayanımı

Hw = Temel üstünden veya zemin kat döşemesinden itibaren ölçülen toplam perde

yüksekliği

h = Çalışan doğrultudaki kesit boyutu

hduvar = Dolgu duvarının yüksekliği

hji = i’inci katta j’inci kolon veya perdenin kat yüksekliği

hk = Kolon boyu

Lp = Plastik mafsal boyu

ℓduvar = Dolgu duvarının uzunluğu

ℓw = Perdenin veya bağ kirişli perde parçasının plandaki uzunluğu

Mx1 = x deprem doğrultusunda doğrusal elastik davranış için tanımlanan birinci

(hakim) moda ait etkin kütle

ND = Deprem hesabında esas alınan toplam kütlelerle uyumlu düşey yükler altında

kolon veya perdede oluşan eksenel kuvvet

NK = 7.2’ ye göre tanımlanan mevcut malzeme dayanımları ile hesaplanan moment

kapasitesine karşı gelen eksenel kuvvet (Bkz. Bilgilendirme Eki 7A)

Ra = Deprem Yükü Azaltma Katsayısı

r = Etki/kapasite oranı

rs = Etki/kapasite oranının sınır değeri

s = Çelik sargıda yatay plakaların aralığı

Sdi1 = Birinci moda ait doğrusal olmayan spektral yerdeğiştirme

tj = Çelik sargıda yatay plakaların kalınlığı

(i)

xN1 u = Binanın tepesinde (N’inci katında) x deprem doğrultusunda (i)’inci itme adımı

sonunda elde edilen birinci moda ait yerdeğiştirme

(p)

xN1 u = Binanın tepesinde (N’inci katında) x deprem doğrultusunda tepe yerdeğiştirme

istemi

Ve = Kolon, kiriş ve perdede esas alınan tasarım kesme kuvveti

Vj = Çelik sargı ile sağlanan ek kesme dayanımı

Vr = Kolon, kiriş veya perde kesitinin kesme dayanımı

(i)

x1 V = x deprem doğrultusunda (i)’inci itme adımı sonunda elde edilen birinci moda

108

(hakim moda) ait taban kesme kuvveti

εcg = Etriye içindeki bölgenin en dış lifindeki beton basınç birim şekildeğiştirmesi

εcu = Kesitin en dış lifindeki beton basınç birim şekildeğiştirmesi

εs = Donatı çeliği birim şekildeğiştirmesi

φp = Plastik eğrilik istemi

φt = Toplam eğrilik istemi

φy = Eşdeğer akma eğriliği

xN1 Φ = Binanın tepesinde (N’inci katında) x deprem doğrultusunda birinci moda ait

mod şekli genliği

x1 Γ = x deprem doğrultusunda birinci moda ait katkı çarpanı

ηbi = i’inci katta tanımlanan Burulma Düzensizliği Katsayısı

λ = Eşdeğer Deprem Yükü Azaltma Katsayısı

θp = Plastik dönme istemi

ρ = Çekme donatısı oranı

ρb = Dengeli donatı oranı

ρs = Kesitte mevcut bulunan ve 3.2.8’e göre “özel deprem etriyeleri ve çirozları”

olarak düzenlenmiş enine donatının hacımsal oranı

ρsm = 3.3.4, 3.4.4 veya 3.6.5.2’ye göre kesitte bulunması gereken enine donatının

hacımsal oranı

′ ρ = Basınç donatısı oranı

wf = Lifli polimer şeritinin genişliği

109

7.1. KAPSAM

7.1.1 – Deprem bölgelerinde bulunan mevcut ve güçlendirilecek tüm binaların ve bina

türü yapıların deprem etkileri altındaki performanslarının değerlendirilmesinde

uygulanacak hesap kuralları, güçlendirme kararlarında esas alınacak ilkeler ve

güçlendirilmesine karar verilen binaların güçlendirme tasarımı ilkeleri bu bölümde

tanımlanmıştır.

7.1.2 – Bu kısımda verilen hesap yöntemleri ve değerlendirme esasları çelik ve yığma

yapılar için geçerli değildir. Ancak mevcut çelik ve yığma binaların bilgileri bu bölüme

göre toplanacaktır. Mevcut ve güçlendirilen çelik binaların hesabı ve değerlendirilmesi

Bölüm 2 ve Bölüm 4’de yeni yapılacak yapılar için tanımlanan esaslar çerçevesinde

yapılacaktır. Mevcut ve güçlendirilen yığma binaların hesabı ve değerlendirilmesi ise

Bölüm 5’deki esaslar çerçevesinde yapılacaktır.

7.1.3 – Mevcut prefabrike betonarme binalar, yeni yapılar için Bölüm 2 ve Bölüm 3’de

verilen kurallara göre değerlendirilebilir veya bu binaların performanslarının

belirlenmesinde 7.6 kullanılabilir. Ancak birleşim bölgelerinin değerlendirilmesinde

3.12’deki kurallar geçerli olacaktır.

7.1.4 – Bu bölümde verilen kurallar, 2.12’de belirtilen bina türünde olmayan yapılar

için geçerli değildir. Ayrıca tarihi ve kültürel değeri olan tescilli yapıların ve anıtların

değerlendirilmesi ve güçlendirilmesi bu Yönetmelik kapsamı dışındadır.

7.1.5 – Binada hasara neden olan bir deprem sonrasında hasarlı binanın deprem

performansı bu bölümde verilen yöntemlerle belirlenemez.

7.1.6 – Binada hasara neden olan bir deprem sonrasında hasarlı binanın güçlendirilmesi

ve daha sonra güçlendirilmiş binanın deprem performansının belirlenmesi için bu

bölümde verilen esaslar uygulanacaktır. Hasarlı binanın güçlendirilmesinde mevcut

elemanların dayanım ve rijitliklerinin hangi ölçüde göz önüne alınacağına projeden

sorumlu inşaat mühendisi karar verecektir.

7.2. BİNALARDAN BİLGİ TOPLANMASI

7.2.1. Binalardan Toplanacak Bilginin Kapsamı

7.2.1.1 – Mevcut binaların taşıyıcı sistem elemanlarının kapasitelerinin belirlenmesinde

ve deprem dayanımlarının değerlendirilmesinde kullanılacak eleman detayları ve

boyutları, taşıyıcı sistem geometrisine ve malzeme özelliklerine ilişkin bilgiler,

binaların projelerinden ve raporlarından, binada yapılacak gözlem ve ölçümlerden,

binadan alınacak malzeme örneklerine uygulanacak deneylerden elde edilecektir.

7.2.1.2 – Binalardan bilgi toplanması kapsamında yapılacak işlemler, yapısal sistemin

tanımlanması, bina geometrisinin, temel sisteminin ve zemin özelliklerinin saptanması,

varsa mevcut hasarın ve evvelce yapılmış olan değişiklik ve/veya onarımların

belirlenmesi, eleman boyutlarının ölçülmesi, malzeme özelliklerinin saptanması, sahada

derlenen tüm bu bilgilerin binanın varsa projesine uygunluğunun kontrolüdür.

110

7.2.1.3 – Binalardan bilgi toplanması kapsamında tanımlanan inceleme, veri toplama,

derleme, değerlendirme, malzeme örneği alma ve deney yapma işlemleri inşaat

mühendislerinin sorumluluğu altında yapılacaktır.

7.2.2. Bilgi Düzeyleri

Binaların incelenmesinden elde edilecek mevcut durum bilgilerinin kapsamına göre, her

bina türü için bilgi düzeyi ve buna bağlı olarak 7.2.16’da belirtilen bilgi düzeyi

katsayıları tanımlanacaktır. Bilgi düzeyleri sırasıyla sınırlı, orta ve kapsamlı olarak

sınıflandırılacaktır. Elde edilen bilgi düzeyleri taşıyıcı eleman kapasitelerinin

hesaplanmasında kullanılacaktır.

7.2.2.1 – Sınırlı bilgi düzeyi’nde binanın taşıyıcı sistem projeleri mevcut değildir.

Taşıyıcı sistem özellikleri binada yapılacak ölçümlerle belirlenir. Sınırlı bilgi düzeyi

Tablo 7.7’de tanımlanan “Deprem Sonrası Hemen Kullanımı Gereken Binalar” ile

“İnsanların Uzun Süreli ve Yoğun Olarak Bulunduğu Binalar” için uygulanamaz.

7.2.2.2 – Orta bilgi düzeyi’nde eğer binanın taşıyıcı sistem projeleri mevcut değilse,

sınırlı bilgi düzeyine göre daha fazla ölçüm yapılır. Eğer mevcut ise sınırlı bilgi

düzeyinde belirtilen ölçümler yapılarak proje bilgileri doğrulanır.

7.2.2.3 – Kapsamlı bilgi düzeyi’nde binanın taşıyıcı sistem projeleri mevcuttur. Proje

bilgilerinin doğrulanması amacıyla yeterli düzeyde ölçümler yapılır.

7.2.3. Mevcut Malzeme Dayanımı

Taşıyıcı elemanların kapasitelerinin hesaplanmasında kullanılacak malzeme dayanımları

Yönetmeliğin bu bölümünde mevcut malzeme dayanımı olarak tanımlanır.

7.2.4. Betonarme Binalarda Sınırlı Bilgi Düzeyi

7.2.4.1 – Bina Geometrisi: Saha çalışması ile binanın taşıyıcı sistem plan rölevesi

çıkarılacaktır. Mimari projeler mevcut ise, röleve çalışmalarına yardımcı olarak

kullanılır. Elde edilen bilgiler tüm betonarme elemanların ve dolgu duvarlarının her

kattaki yerini, eksen açıklıklarını, yüksekliklerini ve boyutlarını içermelidir ve binanın

hesap modelinin oluşturulması için yeterli olmalıdır. Temel sistemi bina içinde veya

dışında açılacak yeterli sayıda inceleme çukuru ile belirlenecektir. Binadaki kısa

kolonlar ve benzeri olumsuzluklar kat planına ve kesitlere işlenecektir. Binanın komşu

binalarla olan ilişkisi (ayrık, bitişik, derz var/yok) belirlenecektir.

7.2.4.2 – Eleman Detayları: Betonarme projeler veya uygulama çizimleri mevcut

değildir. Betonarme elemanlardaki donatı miktarı ve detaylarının binanın yapıldığı

tarihteki minimum donatı koşullarını sağladığı varsayılır. Bu varsayımın doğrulanması

veya hangi oranda gerçekleştiğinin belirlenmesi için her katta en az birer adet olmak

üzere perde ve kolonların %10’unun ve kirişlerin %5’inin pas payları sıyrılarak donatı

ve donatı bindirme boyu tespiti yapılacaktır. Sıyırma işlemi kolonların ve kirişlerin

uzunluğunun açıklık ortasındaki üçte birlik bölümde yapılmalı, ancak donatı bindirme

boyunun tespiti amacıyla en az üç kolonda bindirme bölgelerinde yapılmalıdır. Sıyrılan

yüzeyler daha sonra yüksek dayanımlı tamir harcı ile kapatılacaktır. Ayrıca pas payı

sıyrılmayan elemanların %20’sinde enine ve boyuna donatı sayısı ve yerleşimi donatı

tespit cihazları ile belirlenecektir. Donatı tespiti yapılan betonarme kolon ve kirişlerde

111

bulunan mevcut donatının minimum donatıya oranını ifade eden donatı gerçekleşme

katsayısı kolonlar ve kirişler için ayrı ayrı belirlenecektir. Bu katsayı donatı tespiti

yapılmayan diğer tüm elemanlara uygulanarak olası donatı miktarları belirlenecektir.

7.2.4.3 – Malzeme Özellikleri: Her katta kolonlardan veya perdelerden TS-10465’de

belirtilen koşullara uygun şekilde en az iki adet beton örneği (karot) alınarak deney

yapılacak ve örneklerden elde edilen en düşük basınç dayanımı mevcut beton dayanımı

olarak alınacaktır. Donatı sınıfı, yukarıdaki paragrafta açıklandığı şekilde sıyrılan

yüzeylerde yapılan görsel inceleme ile tespit edilecek, bu sınıftaki çeliğin karakteristik

akma dayanımı mevcut çelik dayanımı olarak alınacaktır. Bu incelemede, donatısında

korozyon gözlenen elemanlar planda işaretlenecek ve bu durum eleman kapasite

hesaplarında dikkate alınacaktır.

7.2.5. Betonarme Binalarda Orta Bilgi Düzeyi

7.2.5.1 – Bina Geometrisi: Binanın betonarme projeleri mevcut ise, binada yapılacak

ölçümlerle mevcut geometrinin projesine uygunluğu kontrol edilir. Proje yoksa, saha

çalışması ile binanın taşıyıcı sistem rölevesi çıkarılacaktır. Elde edilen bilgiler tüm

betonarme elemanların ve dolgu duvarlarının her kattaki yerini, açıklıklarını,

yüksekliklerini ve boyutlarını içermelidir. Bina geometrisi bilgileri, bina kütlesinin

hassas biçimde tanımlanması için gerekli ayrıntıları içermelidir. Binadaki kısa kolonlar

ve benzeri olumsuzluklar kat planına ve kesitlere işlenecektir. Binanın komşu binalarla

olan ilişkisi (ayrık, bitişik, derz var/yok) belirlenecektir. Temel sistemi bina içinde veya

dışında açılacak yeterli sayıda inceleme çukuru ile belirlenecektir.

7.2.5.2 – Eleman Detayları: Betonarme projeler veya imalat çizimleri mevcut değil ise

7.2.4.2’deki koşullar geçerlidir, ancak pas payları sıyrılarak donatı kontrolü yapılacak

perde, kolon ve kirişlerin sayısı her katta en az ikişer adet olmak üzere o kattaki toplam

kolon sayısının %20’sinden ve kiriş sayısının %10’undan az olmayacaktır. Betonarme

projeler veya imalat çizimleri mevcut ise donatı kontrolu için 7.2.4.2’de belirtilen

işlemler, aynı miktardaki betonarme elemanda uygulanacaktır. Ayrıca pas payı

sıyrılmayan elemanların %20’sinde enine ve boyuna donatı sayısı ve yerleşimi donatı

tespit cihazları ile belirlenecektir. Proje ile uygulama arasında uyumsuzluk bulunması

halinde, betonarme elemanlardaki mevcut donatının projede öngörülen donatıya oranını

ifade eden donatı gerçekleşme katsayısı kolonlar ve kirişler için ayrı ayrı belirlenecektir.

Eleman kapasitelerinin belirlenmesinde kullanılan bu katsayı 1’den büyük olamaz. Bu

katsayı donatı tespiti yapılmayan diğer tüm elemanlara uygulanarak olası donatı

miktarları belirlenecektir.

7.2.5.3 – Malzeme Özellikleri: Her kattaki kolonlardan veya perdelerden toplam üç

adetten az olmamak üzere ve binada toplam 9 adetten az olmamak üzere, her 400

m2’den bir adet beton örneği (karot) TS-10465’de belirtilen koşullara uygun şekilde

alınarak deney yapılacaktır. Elemanların kapasitelerinin hesaplanmasında örneklerden

elde edilen (ortalama-standart sapma) değerleri mevcut beton dayanımı olarak

alınacaktır. Beton dayanımının binadaki dağılımı, karot deney sonuçları ile uyarlanmış

beton çekici okumaları veya benzeri hasarsız inceleme araçları ile kontrol edilebilir.

Donatı sınıfı, yukarıdaki paragrafta açıklandığı şekilde sıyrılan yüzeylerde yapılan

görsel inceleme ile tespit edilecek, bu sınıftaki çeliğin karakteristik dayanımı eleman

kapasite hesaplarında mevcut çelik dayanımı olarak alınacaktır. Bu incelemede,

donatısında korozyon gözlenen elemanlar planda işaretlenecek ve bu durum eleman

kapasite hesaplarında dikkate alınacaktır.

112

7.2.6. Betonarme Binalarda Kapsamlı Bilgi Düzeyi

7.2.6.1 – Bina Geometrisi: Binanın betonarme projeleri mevcuttur. Binada yapılacak

ölçümlerle mevcut geometrinin projelere uygunluğu kontrol edilir. Projeler ölçümler ile

önemli farklılıklar gösteriyor ise proje yok sayılacak ve bina orta bilgi düzeyine uygun

olarak incelenecektir. Binadaki kısa kolonlar ve benzeri olumsuzluklar kat planına ve

kesitlere işlenecektir. Komşu binalarla ilişkisi (ayrık, bitişik, derz var/yok)

belirlenecektir. Bina geometrisi bilgileri, bina kütlesinin hassas biçimde tanımlanması

için gerekli ayrıntıları içermelidir. Temel sistemi bina içinde veya dışında açılacak

yeterli sayıda inceleme çukuru ile belirlenecektir.

7.2.6.2 – Eleman Detayları: Binanın betonarme detay projeleri mevcuttur. Donatının

projeye uygunluğunun kontrolu için 7.2.5.2’de belirtilen işlemler, aynı miktardaki

betonarme elemanda uygulanacaktır. Ayrıca pas payı sıyrılmayan elemanların

%20’sinde enine ve boyuna donatı sayısı ve yerleşimi donatı tespit cihazları ile

belirlenecektir. Proje ile uygulama arasında uyumsuzluk bulunması halinde, betonarme

elemanlardaki mevcut donatının projede öngörülen donatıya oranını ifade eden donatı

gerçekleşme katsayısı kolonlar ve kirişler için ayrı ayrı belirlenecektir. Eleman

kapasitelerinin belirlenmesinde kullanılan bu katsayı 1’den büyük olamaz. Bu katsayı

donatı tespiti yapılmayan diğer tüm elemanlara uygulanarak olası donatı miktarları

belirlenecektir.

7.2.6.3 – Malzeme Özellikleri: Her kattaki kolonlardan veya perdelerden toplam üç

adetten az olmamak üzere ve binada toplam 9 adetten az olmamak üzere, her 200

m2’den bir adet beton örneği (karot) TS-10465’de belirtilen koşullara uygun şekilde

alınarak deney yapılacaktır. Elemanların kapasitelerinin hesaplanmasında, örneklerden

elde edilen (ortalama-standart sapma) değerleri mevcut beton dayanımı olarak

alınacaktır. Beton dayanımının binadaki dağılımı, karot deney sonuçları ile uyarlanmış

beton çekici okumaları veya benzeri hasarsız inceleme araçları ile kontrol edilebilir.

Donatı sınıfı, yukarıdaki paragrafta açıklandığı şekilde sıyrılan yüzeylerde yapılan

inceleme ile tespit edilecek, her sınıftaki çelik için (S220, S420, vb.) birer adet örnek

alınarak deney yapılacak, çeliğin akma ve kopma dayanımları ve şekildeğiştirme

özellikleri belirlenerek projeye uygunluğu saptanacaktır. Projesine uygun ise, eleman

kapasite hesaplarında projede kullanılan çeliğin karakteristik akma dayanımı mevcut

çelik dayanımı olarak alınacaktır. Uygun değil ise, en az üç adet örnek daha alınarak

deney yapılacak, elde edilen en elverişsiz değer eleman kapasite hesaplarında mevcut

çelik dayanımı olarak alınacaktır. Bu incelemede, donatısında korozyon gözlenen

elemanlar planda işaretlenecek ve bu durum eleman kapasite hesaplarında dikkate

alınacaktır.

7.2.7. Çelik Binalarda Sınırlı Bilgi Düzeyi

Çelik binalarda sınırlı bilgi düzeyi geçerli değildir.

7.2.8. Çelik Binalarda Orta Bilgi Düzeyi

7.2.8.1 – Bina Geometrisi: 7.2.5.1’de verilen koşullar aynen geçerlidir. Sadece

betonarme’nin yerini çelik alacaktır.

7.2.8.2 – Eleman Detayları: Çelik projeleri veya imalat çizimleri mevcut değil ise, her

kattaki çelik veya diğer tür elemanların (kolon, kiriş, birleşim, çapraz, döşeme) tümünün

113

boyut kontrolü yapılacak, kaynak özellikleri ve birleşim detayları ayrıntılı olarak

çıkartılacaktır. Uygulama projeleri veya imalat çizimleri mevcut ise, yukarıda belirtilen

elemanların %20’sinin hassas boyut kontrolu yapılacaktır.

7.2.8.3 – Malzeme Özellikleri: Çelik projeleri mevcut değil ise, her çelik yapı elemanı

türünden bir örnek kesilerek deney yapılacak, dayanım ve şekildeğiştirme özellikleri

belirlenecektir. Aynı şekilde binadan bir kaynak örneği kesilerek çıkartılacak ve deney

yapılacaktır. Çıkartılan örneklerin yerleri doldurularak onarılacaktır. Bulonlu birleşimler

için ise bir civata örneği alınarak deney yapılacaktır. Elemanların kapasitelerinin

hesaplanmasında, deneylerden elde edilen ortalama dayanımlar mevcut çelik dayanımı

olarak alınacaktır. Çelik projeleri mevcut ise, projede öngörülen karakteristik

dayanımlar mevcut çelik dayanımı olarak alınacaktır.

7.2.9. Çelik Binalarda Kapsamlı Bilgi Düzeyi

7.2.9.1 – Bina Geometrisi: 7.2.6.1’de verilen koşullar aynen geçerlidir. Sadece

betonarme’nin yerini çelik alacaktır.

7.2.9.2 – Eleman Detayları: Binanın çelik detay projeleri mevcuttur. Projelerde

belirtilen eleman boyutları ve birleşim detayları, binadaki her eleman ve birleşim

türünün toplam sayısının en az %20’sinde kontrol edilerek doğrulanacaktır.

7.2.9.3 – Malzeme Özellikleri: Projede belirtilen çelik sınıfı, en az bir çelik elemandan

örnek kesilerek ve deney yapılarak kontrol edilecektir. Aynı şekilde projede bulunan bir

kaynaklı birleşimden örnek kesilerek çıkartılacak ve deney yapılarak dayanımının

projeye uygunluğu kontrol edilecektir. Çıkartılan örneklerin yerleri doldurularak

onarılacaktır. Bulonlu birleşimler için ise bir civata örneği alınarak deney yapılacaktır.

Eğer proje ile uygunluk doğrulanırsa, eleman kapasitelerinin hesaplanmasında projede

öngörülen karakteristik dayanımlar mevcut çelik dayanımı olarak alınacaktır. Eğer proje

ile uygunluk sağlanamazsa, en az üçer adet örnek ve kaynak örneği alınarak deney

yapılacak, elde edilen en elverişsiz değerler eleman kapasite hesaplarında mevcut çelik

dayanımı olarak alınacaktır.

7.2.10. Prefabrike Betonarme Binalarda Sınırlı Bilgi Düzeyi

Prefabrike binalar için sınırlı bilgi düzeyi geçerli değildir.

7.2.11. Prefabrike Betonarme Binalarda Orta Bilgi Düzeyi

Bina geometrisi için 7.2.5.1’deki koşullar geçerlidir. Sadece betonarme’nin yerini

prefabrike betonarme alacaktır. Eleman detayları için 7.2.8.2’deki koşullar geçerlidir,

ancak bu maddedeki çelik yerine prefabrike betonarme kullanılacaktır. Malzeme

özelliklerinin tespitinde 7.2.5.3’deki koşullar geçerli olmakla birlikte, beton için

alınacak malzeme örneği sayısı her katta toplam üçten az olmamak ve tüm binada

toplam 9’dan az olmamak koşuluyla yarıya indirilecektir.

7.2.12. Prefabrike Betonarme Binalarda Kapsamlı Bilgi Düzeyi

Bina geometrisi için 7.2.6.1’de verilen koşullar geçerlidir. Eleman detayları için

7.2.9.2’de verilen koşullar geçerlidir. Sadece ilgili maddelerde çelik yerine prefabrike

betonarme kullanılacaktır. Beton basınç dayanımı için her 500 m2 alandan en az bir adet

114

örnek (karot) alınarak deney yapılacaktır. Binadan alınan toplam karot sayısı en az 9

olacaktır. Elemanların kapasite hesaplarında, deneylerden elde edilen ortalama beton

basınç dayanımı ile projede belirtilen beton basınç dayanımından küçük olanı mevcut

beton dayanımı olarak alınacaktır. Elemanların kapasite hesabında kullanılacak donatı

dayanımları, projede belirtilen çelik sınıfının karakteristik dayanımları olacaktır.

7.2.13. Yığma Binalarda Sınırlı Bilgi Düzeyi

7.2.13.1 – Bina Geometrisi: Mimari projeler mevcut ise, binada yapılacak görsel

inceleme ile mevcut geometrinin projeye uygunluğu tespit edilecektir. Mimari proje

yoksa binanın sistem rölevesi çıkarılacaktır. Elde edilen bilgiler yığma duvarların her

kattaki yerini, uzunluklarını, kalınlıklarını, boşluklarını ve kat yüksekliklerini

içermelidir. Temel sistemi bina dışından açılacak bir inceleme çukuru ile gözlenecek ve

belirlenecektir.

7.2.13.2 – Detaylar: Çatının ve döşemenin türü, duvarlarla bağlantı şekilleri, hatıl ve

lentoların durumu görsel olarak tespit edilecektir.

7.2.13.3 – Malzeme Özellikleri: Duvar malzemelerinin türü, duvar yüzeyinin bir

bölümünün sıvası kaldırılarak gözle tespit edilecektir. Bina dayanımı hesaplarında,

Bölüm 5’de her duvar türü için verilen duvar kesme dayanımları esas alınacaktır.

7.2.14. Yığma Binalarda Orta Bilgi Düzeyi

Sınırlı bilgi düzeyine ek olarak duvar bağlantıları ve duvarların stabilitesi tahkik

edilecektir.

7.2.15. Yığma Binalarda Kapsamlı Bilgi Düzeyi

Orta bilgi düzeyine ek olarak duvar malzemesi özelliklerinin belirlenmesi için binadan

en az 3 adet duvar parçası örneği alınacak ve Bölüm 5’e göre yapılacak hesaplarda bu

örneklerin deneylerinden elde edilecek ortalama özellikler kullanılacaktır.

7.2.16. Bilgi Düzeyi Katsayıları

(a) İncelenen binalardan edinilen bilgi düzeylerine göre, eleman kapasitelerine

uygulanacak Bilgi Düzeyi Katsayıları Tablo 7.1’de verilmektedir.

(b) Malzeme dayanımları, özellikle belirtilmedikçe ilgili tasarım yönetmeliklerinde

verilen malzeme katsayıları ile bölünmeyecektir. Eleman kapasitelerinin hesabında

mevcut malzeme dayanımları kullanılacaktır.

TABLO 7.1 - BİNALAR İÇİN BİLGİ DÜZEYİ KATSAYILARI

Bilgi Düzeyi Bilgi Düzeyi Katsayısı

Sınırlı 0.75

Orta 0.90

Kapsamlı 1.00

115

7.3. YAPI ELEMANLARINDA HASAR SINIRLARI VE HASAR BÖLGELERİ

7.3.1. Kesit Hasar Sınırları

Sünek elemanlar için kesit düzeyinde üç sınır durum tanımlanmıştır. Bunlar Minimum

Hasar Sınırı (MN), Güvenlik Sınırı (GV) ve Göçme Sınırı (GÇ)’dır. Minimum hasar

sınırı ilgili kesitte elastik ötesi davranışın başlangıcını, güvenlik sınırı kesitin

dayanımını güvenli olarak sağlayabileceği elastik ötesi davranışın sınırını, göçme sınırı

ise kesitin göçme öncesi davranışının sınırını tanımlamaktadır. Gevrek olarak hasar

gören elemanlarda bu sınıflandırma geçerli değildir.

7.3.2. Kesit Hasar Bölgeleri

Kritik kesitlerinin hasarı MN’ye ulaşmayan elemanlar Minimum Hasar Bölgesi’nde,

MN ile GV arasında kalan elemanlar Belirgin Hasar Bölgesi’nde, GV ve GÇ arasında

kalan elemanlar İleri Hasar Bölgesi’nde, GÇ’yi aşan elemanlar ise Göçme Bölgesi’nde

yer alırlar (Şekil 7.1).

Şekil 7.1

7.3.3. Kesit ve Eleman Hasarlarının Tanımlanması

7.5 veya 7.6’da tanımlanan yöntemlerle hesaplanan iç kuvvetlerin ve/veya

şekildeğiştirmelerin, 7.3.1’deki kesit hasar sınırlarına karşı gelmek üzere tanımlanan

sayısal değerler ile karşılaştırılması sonucunda, kesitlerin hangi hasar bölgelerinde

olduğuna karar verilecektir. Eleman hasarı, elemanın en fazla hasar gören kesitine göre

belirlenecektir.

7.4. DEPREM HESABINA İLİŞKİN GENEL İLKE VE KURALLAR

7.4.1 – Yönetmeliğin bu bölümüne göre deprem hesabının amacı, mevcut veya

güçlendirilmiş binaların deprem performansını belirlemektir. Bu amaçla 7.5’de

tanımlanan doğrusal elastik veya 7.6’da tanımlanan doğrusal elastik olmayan hesap

yöntemleri kullanılabilir. Ancak, teorik olarak farklı yaklaşımları esas alan bu

yöntemlerle yapılacak performans değerlendirmelerinin birebir aynı sonucu vermesi

beklenmemelidir. Aşağıda tanımlanan genel ilke ve kurallar her iki türdeki yöntemler

için de geçerlidir.

İç Kuvvet

Minimum

Hasar

Bölgesi

GV GÇ

Belirgin

Hasar

Bölgesi

İleri

Hasar

Bölgesi

Göçme

Bölgesi

Şekildeğiştirme

116

7.4.2 – Deprem etkisinin tanımında, 2.4’de verilen elastik (azaltılmamış) ivme

spektrumu kullanılacak, ancak farklı aşılma olasılıkları için bu spektrum üzerinde 7.8’e

göre yapılan değişiklikler gözönüne alınacaktır. Deprem hesabında 2.4.2’de tanımlanan

Bina Önem Katsayısı uygulanmayacaktır (I =1.0).

7.4.3 – Binaların deprem performansı, yapıya etkiyen düşey yüklerin ve deprem

etkilerinin birleşik etkileri altında değerlendirilecektir. Hareketli düşey yükler, 7.4.7’ye

göre deprem hesabında gözönüne alınan kütleler ile uyumlu olacak şekilde

tanımlanacaktır.

7.4.4 – Deprem kuvvetleri binaya her iki doğrultuda ve her iki yönde ayrı ayrı etki

ettirilecektir.

7.4.5 – Deprem hesabında kullanılacak zemin parametreleri Bölüm 6’ya göre

belirlenecektir.

7.4.6 – Binanın taşıyıcı sistem modeli, deprem etkileri ile düşey yüklerin ortak etkileri

altında yapı elemanlarında oluşacak iç kuvvet, yerdeğiştirme ve şekildeğiştirmeleri

hesaplamak için yeterli doğrulukta hazırlanacaktır.

7.4.7 – Deprem hesabında göz önüne alınacak kat ağırlıkları 2.7.1.2’ye göre

hesaplanacak, kat kütleleri kat ağırlıkları ile uyumlu olarak tanımlanacaktır.

7.4.8 – Döşemelerin yatay düzlemde rijit diyafram olarak çalıştığı binalarda, her katta

iki yatay yerdeğiştirme ile düşey eksen etrafında dönme serbestlik dereceleri gözönüne

alınacaktır. Kat serbestlik dereceleri her katın kütle merkezinde tanımlanacak, ayrıca ek

dışmerkezlik uygulanmayacaktır.

7.4.9 – Mevcut binaların taşıyıcı sistemlerindeki belirsizlikler, binadan derlenen

verilerin kapsamına göre 7.2’de tanımlanan bilgi düzeyi katsayıları aracılığı ile hesap

yöntemlerine yansıtılacaktır.

7.4.10 – 3.3.8’e göre kısa kolon olarak tanımlanan kolonlar, taşıyıcı sistem modelinde

gerçek serbest boyları ile tanımlanacaktır.

7.4.11 – Bir veya iki eksenli eğilme ve eksenel kuvvet etkisindeki betonarme kesitlerin

etkileşim diyagramlarının tanımlanmasına ilişkin koşullar aşağıda verilmiştir:

(a) Analizde beton ve donatı çeliğinin 7.2’de tanımlanan bilgi düzeyine göre belirlenen

mevcut dayanımları esas alınacaktır.

(b) Betonun maksimum basınç birim şekildeğiştirmesi 0.003, donatı çeliğinin

maksimum birim şekildeğiştirmesi ise 0.01 alınabilir.

(c) Etkileşim diyagramları uygun biçimde doğrusallaştırılarak çok doğrulu veya çok

düzlemli diyagramlar olarak modellenebilir.

7.4.12 – Betonarme sistemlerin eleman boyutlarının tanımında birleşim bölgeleri sonsuz

rijit uç bölgeleri olarak gözönüne alınabilir.

117

7.4.13 – Eğilme etkisindeki betonarme elemanlarda çatlamış kesite ait etkin eğilme

rijitlikleri (EI)e kullanılacaktır. Daha kesin bir hesap yapılmadıkça, etkin eğilme

rijitlikleri için aşağıda verilen değerler kullanılacaktır:

(a) Kirişlerde: (EI)e = 0.40 (EI)o

(b) Kolon ve perdelerde, ND / (Ac fcm) ≤ 0.10 olması durumunda: (EI)e = 0.40 (EI)o

ND / (Ac fcm) ≥ 0.40 olması durumunda:. (EI)e = 0.80 (EI)o

Eksenel basınç kuvveti ND’nin ara değerleri için doğrusal enterpolasyon yapılabilir. ND,

deprem hesabında esas alınan toplam kütlelerle uyumlu yüklerin gözönüne alındığı ve

çatlamamış kesitlere ait (EI)o eğilme rijitliklerinin kullanıldığı bir ön düşey yük hesabı

ile belirlenecektir. Deprem hesabı için başlangıç durumunu oluşturan düşey yük hesabı

ise, yukarıda belirtildiği şekilde elde edilen etkin eğilme rijitliği (EI)e kullanılarak,

deprem hesabında esas alınan kütlelerle uyumlu yüklere göre yeniden yapılacaktır.

Deprem hesabında da aynı rijitlikler kullanılacaktır.

7.4.14 – Betonarme tablalı kirişlerin pozitif ve negatif plastik momentlerinin hesabında

tabla betonu ve içindeki donatı hesaba katılabilir.

7.4.15 – Betonarme elemanlarda kenetlenme veya bindirme boyunun yetersiz olması

durumunda, kesit kapasite momentinin hesabında ilgili donatının akma gerilmesi

kenetlenme veya bindirme boyundaki eksikliği oranında azaltılabilir.

7.4.16 –Zemindeki şekildeğiştirmelerin yapı davranışını etkileyebileceği durumlarda

zemin özellikleri analiz modeline yansıtılacaktır.

7.4.17 – Bölüm 2’de modelleme ile ilgili olarak verilen diğer esaslar geçerlidir.

7.5. DEPREMDE BİNA PERFORMANSININ DOĞRUSAL ELASTİK HESAP

YÖNTEMLERİ İLE BELİRLENMESİ

7.5.1. Hesap Yöntemleri

Binaların deprem performanslarının belirlenmesi için kullanılacak doğrusal elastik

hesap yöntemleri, 2.7 ve 2.8’de tanımlanmış olan hesap yöntemleridir. Bu yöntemlerle

ilgili olarak aşağıda belirtilen ek kurallar uygulanacaktır.

7.5.1.1 – Eşdeğer deprem yükü yöntemi, bodrum üzerinde toplam yüksekliği 25 metreyi

ve toplam kat sayısı 8’i aşmayan, ayrıca ek dışmerkezlik göz önüne alınmaksızın

hesaplanan burulma düzensizliği katsayısı ηbi < 1.4 olan binalara uygulanacaktır.

Toplam eşdeğer deprem yükünün (taban kesme kuvveti) Denk.(2.4)’e göre hesabında

Ra=1 alınacak ve denklemin sağ tarafı λ katsayısı ile çarpılacaktır. λ katsayısı bodrum

hariç bir ve iki katlı binalarda 1.0, diğerlerinde 0.85 alınacaktır.

7.5.1.2 – Mod Birleştirme Yöntemi ile hesapta Denk.(2.13)’de Ra=1 alınacaktır.

Uygulanan deprem doğrultusu ve yönü ile uyumlu eleman iç kuvvetlerinin ve

kapasitelerinin hesabında, bu doğrultuda hakim olan modda elde edilen iç kuvvet

doğrultuları esas alınacaktır.

118

7.5.2. Betonarme Binaların Yapı Elemanlarında Hasar Düzeylerinin Belirlenmesi

7.5.2.1 – Doğrusal elastik hesap yöntemleri ile betonarme sünek elemanların hasar

düzeylerinin belirlenmesinde kiriş, kolon ve perde elemanlarının ve güçlendirilmiş

dolgu duvarı kesitlerinin etki/kapasite oranları (r) olarak ifade edilen sayısal değerler

kullanılacaktır.

7.5.2.2 – Betonarme elemanlar, kırılma türü eğilme ise “sünek”, kesme ise “gevrek”

olarak sınıflanırlar.

(a) Kolon, kiriş ve perdelerin sünek eleman olarak sayılabilmeleri için bu elemanların

kritik kesitlerinde eğilme kapasitesi ile uyumlu olarak hesaplanan kesme kuvveti Ve’nin,

7.2’de tanımlanan bilgi düzeyi ile uyumlu mevcut malzeme dayanımı değerleri

kullanılarak TS-500’e göre hesaplanan kesme kapasitesi Vr’yi aşmaması gereklidir.

Ve’nin hesabı kolonlar için 3.3.7’ye, kirişler için 3.4.5’e ve perdeler için 3.6.6’ya göre

yapılacak, ancak Denk.(3.16)’da βv=1 alınacaktır. Kolon, kiriş ve perdelerde Ve’nin

hesabında pekleşmeli taşıma gücü momentleri yerine taşıma gücü momentleri

kullanılacaktır. Düşey yükler ile birlikte Ra=1 alınarak depremden hesaplanan toplam

kesme kuvvetinin Ve’den küçük olması durumunda ise, Ve yerine bu kesme kuvveti

kullanılacaktır.

(b) Perdelerin sünek eleman olarak sayılabilmesi için ayrıca Hw / ℓw > 2.0 koşulunu

sağlaması gereklidir.

(c) Yukarıda (a) ve (b)’de verilen sünek eleman koşullarını sağlamayan betonarme

elemanlar, gevrek olarak hasar gören elemanlar olarak tanımlanacaktır.

7.5.2.3 – Sünek kiriş, kolon ve perde kesitlerinin etki/kapasite oranı, deprem etkisi

altında Ra = 1 alınarak hesaplanan kesit momentinin kesit artık moment kapasitesine

bölünmesi ile elde edilir. Etki/kapasite oranının hesabında, uygulanan deprem

kuvvetinin yönü dikkate alınacaktır.

(a) Kesit artık moment kapasitesi, kesitin eğilme momenti kapasitesi ile düşey yükler

altında kesitte hesaplanan moment etkisinin farkıdır. Kiriş mesnetlerinde düşey yükler

altında hesaplanan moment etkisi, yeniden dağılım ilkesine göre en fazla %15 oranında

azaltılabilir.

(b) Kolon ve perde kesitlerinin etki/kapasite oranları, Bilgilendirme Eki 7A’da

açıklandığı üzere hesaplanabilir.

(c) Sarılma bölgesindeki enine donatı koşulları bakımından 3.3.4’ü sağlayan betonarme

kolonlar, 3.4.4’ü sağlayan betonarme kirişler ve uç bölgelerinde 3.6.5.2’yi sağlayan

betonarme perdeler “sargılanmış”, sağlamayanlar ise “sargılanmamış” eleman sayılır.

“Sargılanmış” sayılan elemanlarda sargı donatılarının 3.2.8’e göre “özel deprem

etriyeleri ve çirozları” olarak düzenlenmiş olması ve donatı aralıklarının yukarıda

belirtilen maddelerde tanımlanan koşullara uyması zorunludur.

7.5.2.4 – Güçlendirilmiş dolgu duvarlarının etki/kapasite oranı, deprem etkisi altında

hesaplanan kesme kuvvetinin kesme kuvveti dayanımına oranıdır. Köşegen çubuklar ile

modellenen güçlendirilmiş dolgu duvarlarında oluşan kesme kuvvetleri, çubuğun

eksenel kuvvetinin yatay bileşeni olarak gözönüne alınacaktır. Güçlendirilmiş dolgu

duvarlarının kesme kuvveti dayanımının hesabı Bilgilendirme Eki 7F’de verilmiştir.

119

7.5.2.5 – Hesaplanan kiriş, kolon ve perde kesitlerinin ve güçlendirilmiş dolgu

duvarlarının etki/kapasite oranları (r), Tablo 7.2-7.5’de verilen sınır değerler (rs) ile

karşılaştırılarak elemanların hangi hasar bölgesinde olduğuna karar verilecektir.

Betonarme binalardaki güçlendirilmiş dolgu duvarlarının hasar bölgelerinin

belirlenmesinde ayrıca Tablo 7.5’de verilen göreli kat ötelemesi oranı sınırları

gözönüne alınacaktır. Göreli kat ötelemesi oranı, ilgili katta hesaplanan en büyük göreli

kat ötelemesinin kat yüksekliğine bölünmesi ile elde edilecektir. Tablo 7.2-7.5’deki ara

değerler için doğrusal enterpolasyon uygulanacaktır.

TABLO 7.2 – BETONARME KİRİŞLER İÇİN HASAR SINIRLARINI

TANIMLAYAN ETKİ/KAPASİTE ORANLARI (rs)

Sünek Kirişler Hasar Sınırı

b ρ

ρ ρ ′ − Sargılama e

w ctm

b d f

(1) MN GV GÇ

≤ 0.0 Var ≤ 0.65 3 7 10

≤ 0.0 Var ≥ 1.30 2.5 5 8

≥ 0.5 Var ≤ 0.65 3 5 7

≥ 0.5 Var ≥ 1.30 2.5 4 5

≤ 0.0 Yok ≤ 0.65 2.5 4 6

≤ 0.0 Yok ≥ 1.30 2 3 5

≥ 0.5 Yok ≤ 0.65 2 3 5

≥ 0.5 Yok ≥ 1.30 1.5 2.5 4

(1) V

kesme kuvveti depremin yönü ile uyumlu olarak 7.5.2.2 (a)’ya göre hesaplanacaktır.

TABLO 7.3 – BETONARME KOLONLAR İÇİN HASAR SINIRLARINI

TANIMLAYAN ETKİ/KAPASİTE ORANLARI (rs)

Sünek Kolonlar Hasar Sınırı

c cm

A f

(1) Sargılama e

w ctm

b d f

(2) MN GV GÇ

≤ 0.1 Var ≤ 0.65 3 6 8

≤ 0.1 Var ≥ 1.30 2.5 5 6

≥ 0.4 ve ≤ 0.7 Var ≤ 0.65 2 4 6

≥ 0.4 ve ≤ 0.7 Var ≥ 1.30 1.5 2.5 3.5

≤ 0.1 Yok ≤ 0.65 2 3.5 5

≤ 0.1 Yok ≥ 1.30 1.5 2.5 3.5

≥ 0.4 ve ≤ 0.7 Yok ≤ 0.65 1.5 2 3

≥ 0.4 ve ≤ 0.7 Yok ≥ 1.30 1 1.5 2

≥ 0.7 – – 1 1 1

(1) N

eksenel kuvveti Bilgilendirme Eki 7A’ya göre hesaplanabilir.

(2) V

kesme kuvveti depremin yönü ile uyumlu olarak 7.5.2.2 (a)’ya göre hesaplanacaktır.

120

TABLO 7.4 – BETONARME PERDELER İÇİN HASAR SINIRLARINI

TANIMLAYAN ETKİ/KAPASİTE ORANLARI (rs)

Sünek Perdeler Hasar Sınırı

Perde Uç Bölgesinde Sargılama MN GV GÇ

Var 3 6 8

Yok 2 4 6

TABLO 7.5 – GÜÇLENDİRİLMİŞ DOLGU DUVARLAR İÇİN HASAR

SINIRLARINI TANIMLAYAN ETKİ/KAPASİTE ORANLARI (rs)

VE GÖRELİ KAT ÖTELEMESİ ORANLARI

Hasar Sınırı ℓduvar / hduvar oranı aralığı

0.5 - 2.0 MN GV GÇ

Etki/Kapasite Oranı (rs) 1 2 -

Göreli Kat Ötelemesi Oranı 0.0015 0.0035 -

7.5.2.6 – Betonarme kolon-kiriş birleşimlerinde tüm sınır durumları için birleşime etki

eden ve Denk.(3.11)’den hesaplanacak kesme kuvvetlerinin 3.5.2.2’de verilen kesme

dayanımlarını aşmaması gerekir. Ancak Denk.(3.11)’de Vkol yerine 3.3.7’ye göre

pekleşmeyi gözönüne almadan hesaplanan Ve kullanılacak, Denk.(3.12) veya

Denk.(3.13)’deki dayanım hesabında ise fcd yerine 7.2’de tanımlanan bilgi düzeyine

göre belirlenen mevcut beton dayanımı kullanılacaktır. Birleşim kesme kuvvetinin

kesme dayanımını aşması durumunda, kolon-kiriş birleşim bölgesi gevrek olarak hasar

gören eleman olarak tanımlanacaktır.

7.5.3. Göreli Kat Ötelemelerinin Kontrolü

Doğrusal elastik yöntemlerle yapılan hesapta her bir deprem doğrultusunda, binanın

herhangi bir katındaki kolon veya perdelerin göreli kat ötelemeleri, her bir hasar sınırı

için Tablo 7.6’da verilen değeri aşmayacaktır. Aksi durumda 7.5.2’de yapılan hasar

değerlendirmeleri gözönüne alınmayacaktır. Tablo 7.6’da δji i’inci katta j’inci kolon

veya perdenin alt ve üst uçları arasında yerdeğiştirme farkı olarak hesaplanan göreli kat

ötelemesini, hji ise ilgili elemanın yüksekliğini göstermektedir.

TABLO 7.6 – GÖRELİ KAT ÖTELEMESİ SINIRLARI

Hasar Sınırı Göreli Kat

Ötelemesi Oranı MN GV GÇ

δji / hji 0.01 0.03 0.04

121

7.6. DEPREMDE BİNA PERFORMANSININ DOĞRUSAL ELASTİK

OLMAYAN YÖNTEMLER İLE BELİRLENMESİ

7.6.1. Tanım

Deprem etkisi altında mevcut binaların yapısal performanslarının belirlenmesi ve

güçlendirme analizleri için kullanılacak doğrusal elastik olmayan hesap yöntemlerinin

amacı, verilen bir deprem için sünek davranışa ilişkin plastik şekildeğiştirme istemleri

ile gevrek davranışa ilişkin iç kuvvet istemlerinin hesaplanmasıdır. Daha sonra bu istem

büyüklükleri, bu bölümde tanımlanmış bulunan şekildeğiştirme ve iç kuvvet kapasiteleri

ile karşılaştırılarak, kesit ve bina düzeyinde yapısal performans değerlendirmesi

yapılacaktır.

7.6.2. Kapsam

Bu Yönetmelik kapsamında yer alan doğrusal elastik olmayan analiz yöntemleri,

Artımsal Eşdeğer Deprem Yükü Yöntemi, Artımsal Mod Birleştirme Yöntemi ve Zaman

Tanım Alanında Hesap Yöntemi’dir. İlk iki yöntem, bu Yönetmelikte doğrusal olmayan

deprem performansının belirlenmesi ve güçlendirme hesapları için temel alınan

Artımsal İtme Analizi’nde kullanılacak olan yöntemlerdir.

7.6.3. Artımsal İtme Analizi ile Performans Değerlendirmesinde İzlenecek Yol

Artımsal İtme Analizi kullanılarak yapılacak doğrusal elastik olmayan performans

değerlendirmesinde izlenecek adımlar aşağıda özetlenmiştir.

(a) 7.4’de tanımlanan genel ilke ve kurallara ek olarak, taşıyıcı sistem elemanlarında

doğrusal olmayan davranışın idealleştirilmesi ve analiz modelinin oluşturulması için

7.6.4’de tanımlanan kurallara uyulacaktır.

(b) Artımsal itme analizinden önce, kütlelerle uyumlu düşey yüklerin gözönüne alındığı

bir doğrusal olmayan statik analiz yapılacaktır. Bu analizin sonuçları, artımsal itme

analizinin başlangıç koşulları olarak dikkate alınacaktır.

(c) Artımsal itme analizinin 7.6.5’de tanımlanan Artımsal Eşdeğer Deprem Yükü

Yöntemi ile yapılması durumunda, koordinatları “modal yerdeğiştirme-modal ivme”

olarak tanımlanan birinci (hakim) moda ait “modal kapasite diyagramı” elde edilecektir.

Bu diyagram ile birlikte, 2.4’de tanımlanan elastik davranış spektrumu ve farklı aşılma

olasılıkları için bu spektrum üzerinde 7.8’de yapılan değişiklikler gözönüne alınarak,

birinci (hakim) moda ait modal yerdeğiştirme istemi belirlenecektir. Son aşamada,

modal yerdeğiştirme istemine karşı gelen yerdeğiştirme, plastik şekildeğiştirme (plastik

dönmeler) ve iç kuvvet istemleri hesaplanacaktır.

(d) Artımsal itme analizinin 7.6.6’da tanımlanan Artımsal Mod Birleştirme Yöntemi ile

yapılması durumunda, gözönüne alınan bütün modlara ait “modal kapasite

diyagramları” ile birlikte modal yerdeğiştirme istemleri de elde edilecek, bunlara bağlı

olarak taşıyıcı sistemde meydana gelen yerdeğiştirme, plastik şekildeğiştirme (plastik

dönmeler) ve iç kuvvet istemleri hesaplanacaktır.

(e) Plastikleşen (sünek) kesitlerde hesaplanmış bulunan plastik dönme istemlerinden

plastik eğrilik istemleri ve 7.6.8’e göre toplam eğrilik istemleri elde edilecektir. Daha

sonra bunlara bağlı olarak betonarme kesitlerde betonda ve donatı çeliğinde meydana

gelen birim şekildeğiştirme istemleri hesaplanacaktır. Bu istem değerleri, kesit

122

düzeyinde çeşitli hasar sınırları için 7.6.9’da tanımlanan ilgili birim şekildeğiştirme

kapasiteleri ile karşılaştırılarak kesit düzeyinde sünek davranışa ilişkin performans

değerlendirmesi yapılacaktır. Ayrıca, güçlendirilen dolgu duvarlarında göreli kat

ötelemeleri cinsinden hesaplanan şekildeğiştirme istemleri, 7.6.10’da tanımlanan

şekildeğiştirme kapasiteleri ile karşılaştırılacaktır. Analiz sonucunda elde edilen kesme

kuvveti istemleri ise, 7.6.11’de tanımlanan kapasitelerle karşılaştırılarak kesit düzeyinde

gevrek davranışa ilişkin performans değerlendirmesi yapılacaktır.

7.6.4. Doğrusal Elastik Olmayan Davranışın İdealleştirilmesi

7.6.4.1 – Malzeme bakımından doğrusal elastik olmayan davranışın idealleştirilmesi

için, literatürde geçerliliği kanıtlanmış modeller kullanılabilir. Ancak, mühendislik

uygulamalarındaki yaygınlığı ve pratikliği nedeni ile aşağıdaki kısımlarda doğrusal

elastik olmayan analiz için yığılı plastik davranış modeli esas alınmıştır. Basit eğilme

durumunda plastik mafsal hipotezi’ne karşı gelen bu modelde, çubuk eleman olarak

idealleştirilen kiriş, kolon ve perde türü taşıyıcı sistem elemanlarındaki iç kuvvetlerin

plastik kapasitelerine eriştiği sonlu uzunluktaki bölgeler boyunca, plastik

şekildeğiştirmelerin düzgün yayılı biçimde oluştuğu varsayılmaktadır. Plastik mafsal

boyu olarak adlandırılan plastik şekildeğiştirme bölgesi’nin uzunluğu (Lp), çalışan

doğrultudaki kesit boyutu (h)’nin yarısına eşit alınacaktır (Lp = 0.5 h). Hw / ℓw ≤ 2.0 olan

perdelerde, eğilme etkisi altında plastik şekildeğiştirmeler gözönüne alınmayacaktır.

7.6.4.2 – Sadece eksenel kuvvet altında plastik şekildeğiştirme yapan elemanların

plastik şekildeğiştirme bölgelerinin uzunluğu, ilgili elemanın serbest boyuna eşit

alınacaktır.

7.6.4.3 – Yığılı plastik şekildeğiştirmeyi temsil eden plastik kesit’in, teorik olarak

7.6.4.1’de tanımlanan plastik şekildeğiştirme bölgesinin tam ortasına yerleştirilmesi

gerekir. Ancak pratik uygulamalarda aşağıda belirtilen yaklaşık idealleştirmelere izin

verilebilir:

(a) Kolon ve kirişlerde plastik kesitler, kolon-kiriş birleşim bölgesinin hemen dışına,

diğer deyişle kolon veya kirişlerin net açıklıklarının uçlarına konulabilir. Ancak, düşey

yüklerin etkisinden ötürü kiriş açıklıklarında da plastik mafsalların oluşabileceği

gözönüne alınmalıdır.

(b) Betonarme perdelerde, plastik kesitlerin her katta perde kesiminin alt ucuna

konulmasına izin verilebilir. U, T, L veya kutu kesitli perdeler, bütün kolları birlikte

çalışan tek perde olarak idealleştirilmelidir. Binaların bodrum katlarında rijit çevre

perdelerinin bulunması durumunda, bu perdelerden üst katlara doğru devam eden

perdelerin plastik kesitleri bodrum üstünden başlamak üzere konulmalıdır.

7.6.4.4 – Bir veya iki eksenli eğilme ve eksenel kuvvet etkisinde plastikleşen betonarme

kesitlerin akma yüzeyleri olarak 7.4.11’de tanımlanan koşullara göre belirlenen

etkileşim diyagramları kullanılacaktır. Akma yüzeyleri, 7.4.11(c)’ye göre uygun

biçimde doğrusallaştırılarak iki boyutlu davranış durumunda akma çizgileri, üç boyutlu

davranış durumunda ise akma düzlemleri olarak modellenebilir.

7.6.4.5 – İtme analizi modelinde kullanılacak plastik kesitlerin iç kuvvet-plastik

şekildeğiştirme bağıntıları ile ilgili olarak aşağıdaki paragraflar dikkate alınacaktır:

(a) İç kuvvet-plastik şekildeğiştirme bağıntılarında pekleşme etkisi (plastik dönme

artışına bağlı olarak plastik momentin artışı) yaklaşık olarak terk edilebilir (Şekil 7.2a).

123

Bu durumda, bir veya iki eksenli eğilme ve eksenel kuvvet etkisindeki kesitlerde

plastikleşmeyi izleyen itme adımlarında, iç kuvvetlerin akma yüzeyinin üzerinde

kalması koşulu ile plastik şekildeğiştirme vektörünün akma yüzeyine yaklaşık olarak

dik olması koşulu gözönüne alınacaktır.

(b) Pekleşme etkisinin gözönüne alınması durumunda (Şekil 7.2b), bir veya iki eksenli

eğilme ve eksenel kuvvet etkisindeki kesitlerde plastikleşmeyi izleyen itme adımlarında

iç kuvvetlerin ve plastik şekildeğiştirme vektörünün sağlaması gereken koşullar, ilgili

literatürden alınan uygun bir pekleşme modeline göre tanımlanacaktır.

Şekil 7.2

7.6.4.6 – 7.10.4’e göre güçlendirilen herhangi bir dolgu duvarı, Bilgilendirme Eki

7F’de tanımlandığı üzere kendisini çevreleyen kolon ve kirişlerle birlikte iki ucu

mafsallı köşegen eşdeğer basınç ve/veya çekme çubuğu olarak 7.6.4.2’ye göre

idealleştirilecektir. İtme analizinde elasto-plastik (pekleşmesiz) bir eleman olarak

modellenecek olan eşdeğer çubuğun başlangıçtaki doğrusal elastik davranışına ilişkin

eksenel rijitliği ile eksenel akma dayanımı Bilgilendirme Eki 7F’e göre belirlenecektir.

Duvar için tanımlanan kesme dayanımı, köşegen eşdeğer basınç çubuğunun eksenel

akma dayanımının yatay bileşenidir. Gereği durumunda, köşegen eşdeğer çekme

çubuğunun akma dayanımı Denk.(7F.6)’den alınacaktır.

7.6.5. Artımsal Eşdeğer Deprem Yükü Yöntemi ile İtme Analizi

7.6.5.1 – Artımsal Eşdeğer Deprem Yükü Yöntemi’nin amacı, birinci (deprem

doğrultusunda hakim) titreşim mod şekli ile orantılı olacak şekilde, deprem istem

sınırına kadar monotonik olarak adım adım arttırılan eşdeğer deprem yüklerinin etkisi

altında doğrusal olmayan itme analizi’nin yapılmasıdır. Düşey yük analizini izleyen

itme analizinin her bir adımında taşıyıcı sistemde meydana gelen yerdeğiştirme, plastik

şekildeğiştirme ve iç kuvvet artımları ile bunlara ait birikimli (kümülatif) değerler ve

son adımda deprem istemine karşı gelen maksimum değerler hesaplanacaktır.

7.6.5.2 – Artımsal Eşdeğer Deprem Yükü Yöntemi’nin kullanılabilmesi için, binanın

kat sayısının bodrum hariç 8’den fazla olmaması ve herhangi bir katta ek dışmerkezlik

gözönüne alınmaksızın doğrusal elastik davranışa göre hesaplanan burulma düzensizliği

katsayısının ηbi < 1.4 koşulunu sağlaması gereklidir. Ayrıca gözönüne alınan deprem

doğrultusunda, doğrusal elastik davranış esas alınarak hesaplanan birinci (hakim)

titreşim moduna ait etkin kütlenin toplam bina kütlesine (rijit perdelerle çevrelenen

bodrum katlarının kütleleri hariç) oranının en az 0.70 olması zorunludur.

7.6.5.3 – Artımsal itme analizi sırasında, eşdeğer deprem yükü dağılımının, taşıyıcı

sistemdeki plastik kesit oluşumlarından bağımsız biçimde sabit kaldığı varsayımı

Mpa

θp

(a)

Mpb

θp

(b)

124

yapılabilir. Bu durumda yük dağılımı, analizin başlangıç adımında doğrusal elastik

davranış için hesaplanan birinci (deprem doğrultusundaki hakim) doğal titreşim mod

şekli genliği ile ilgili kütlenin çarpımından elde edilen değerle orantılı olacak şekilde

tanımlanacaktır. Kat döşemeleri rijit diyafram olarak idealleştirilen binalarda, birinci

(hakim) doğal titreşim mod şeklinin genlikleri olarak her katın kütle merkezindeki

birbirine dik iki yatay öteleme ile kütle merkezinden geçen düşey eksen etrafındaki

dönme gözönüne alınacaktır.

7.6.5.4 – 7.6.5.3’de tanımlanan sabit yük dağılımına göre yapılan itme analizi ile,

koordinatları “tepe yerdeğiştirmesi – taban kesme kuvveti” olan itme eğrisi elde

edilecektir. Tepe yerdeğiştirmesi, binanın en üst katındaki kütle merkezinde, gözönüne

alınan x deprem doğrultusunda her itme adımında hesaplanan yerdeğiştirmedir. Taban

kesme kuvveti ise, her adımda eşdeğer deprem yüklerinin x deprem doğrultusundaki

toplamıdır. İtme eğrisine uygulanan koordinat dönüşümü ile, koordinatları “modal

yerdeğiştirme – modal ivme” olan modal kapasite diyagramı aşağıdaki şekilde elde

edilebilir:

(a) (i)’inci itme adımında birinci (deprem doğrultusunda hakim) moda ait modal ivme

(i)

1 a aşağıdaki şekilde elde edilir:

(i)

(i) x1

= V a

(7.1)

(b) (i)’inci itme adımında birinci (deprem doğrultusunda hakim) moda ait modal yer

değiştirme (i)

1 d ’nin hesabı için ise, aşağıdaki bağıntıdan yararlanılabilir:

(i)

(i) xN1

xN1 x1

= u d

Φ Γ

(7.2)

Birinci (deprem doğrultusunda hakim) moda ait modal katkı çarpanı x1 Γ , Bölüm 2’de

Denk.(2.15) ile verilen ve x deprem doğrultusunda taşıyıcı sistemin başlangıç

adımındaki doğrusal elastik davranışı için tanımlanan Lx1 ve M1’den yararlanılarak

aşağıdaki şekilde elde edilir:

= L

Γ (7.3)

7.6.5.5 – 7.6.5.3’e alternatif olarak, artımsal itme analizi sırasında eşdeğer deprem yükü

dağılımı, her bir itme adımında öncekilere göre değişken olarak gözönüne alınabilir. Bu

durumda yük dağılımı, her bir itme adımı öncesinde taşıyıcı sistemde oluşmuş bulunan

tüm plastik kesitler gözönüne alınarak hesaplanan birinci (deprem doğrultusundaki

hakim) titreşim mod şeklinin genliği ile ilgili kütlenin çarpımından elde edilen değerle

orantılı olarak tanımlanacaktır. Kat döşemeleri rijit diyafram olarak idealleştirilen

binalarda, birinci (hakim) doğal titreşim mod şeklinin genlikleri 7.6.5.3’deki gibi

tanımlanacaktır.

7.6.5.6 – İtme analizi sonucunda 7.6.5.4’e göre elde edilen modal kapasite diyagramı ile

birlikte, 2.4’de tanımlanan elastik davranış spektrumu ve farklı aşılma olasılıkları için

bu spektrum üzerinde 7.8’e göre yapılan değişiklikler gözönüne alınarak, birinci

(hakim) moda ait maksimum modal yerdeğiştirme, diğer deyişle modal yerdeğiştirme

istemi hesaplanacaktır. Tanım olarak modal yerdeğiştirme istemi, (p)

1 d , doğrusal

olmayan (nonlineer) spektral yerdeğiştirme di1 S ’e eşittir:

125

(p)

1 di1 = d S (7.4)

Doğrusal olmayan (nonlineer) spektral yerdeğiştirme di1 S ’in belirlenmesine ilişkin

işlemler Bilgilendirme Eki 7C’de verilmiştir.

7.6.5.7 – Son itme adımı i = p için Denk.(7.4)’e göre belirlenen modal yerdeğiştirme

istemi (p)

1 d ’nin Denk.(7.2)’de yerine konulması ile, x deprem doğrultusundaki tepe

yerdeğiştirmesi istemi (p)

xN1 u elde edilecektir:

(p) (p)

xN1 xN1 x1 1 = u d Φ Γ (7.5)

Buna karşı gelen diğer tüm istem büyüklükleri (yerdeğiştirme, şekildeğiştirme ve iç

kuvvet istemleri) mevcut itme analizi dosyasından elde edilecek veya tepe

yerdeğiştirmesi istemine ulaşıncaya kadar yapılacak yeni bir itme analizi ile

hesaplanacaktır.

7.6.6. Artımsal Mod Birleştirme Yöntemi ile İtme Analizi

Artımsal Mod Birleştirme Yöntemi’nin amacı, taşıyıcı sistemin davranışını temsil eden

yeteri sayıda doğal titreşim mod şekli ile orantılı olacak şekilde monotonik olarak adım

adım arttırılan ve birbirleri ile uygun biçimde ölçeklendirilen modal yerdeğiştirmeler

veya onlarla uyumlu modal deprem yükleri esas alınarak Mod Birleştirme Yöntemi’nin

artımsal olarak uygulanmasıdır. Ardışık iki plastik kesit oluşumu arasındaki her bir itme

adımında, taşıyıcı sistemde “adım adım doğrusal elastik” davranışın esas alındığı bu tür

bir itme analizi yöntemi, Bilgilendirme Eki 7D’de açıklanmıştır.

7.6.7. Zaman Tanım Alanında Doğrusal Olmayan Hesap Yöntemi

7.6.7.1 – Zaman Tanım Alanında Doğrusal Olmayan Hesap Yöntemi’nin amacı, taşıyıcı

sistemdeki doğrusal olmayan davranış gözönüne alınarak sistemin hareket denkleminin

adım adım entegre edilmesidir. Analiz sırasında her bir zaman artımında sistemde

meydana gelen yerdeğiştirme, plastik şekildeğiştirme ve iç kuvvetler ile bu

büyüklüklerin deprem istemine karşı gelen maksimum değerleri hesaplanır.

7.6.7.2 – Zaman tanım alanında yapılacak analizde kullanılacak yapay, kaydedilmiş

veya benzeştirilmiş yer hareketleri 2.9.1 ve 2.9.2’ye göre belirlenecek ve analizde 2.9.3

gözönüne alınacaktır.

7.6.8. Birim Şekildeğiştirme İstemlerinin Belirlenmesi

7.6.8.1 – 7.6.5 veya 7.6.6’ya göre yapılan itme analizi veya zaman tanım alanında

7.6.7’ye göre yapılan hesap sonucunda çıkış bilgisi olarak herhangi bir kesitte elde

edilen θp plastik dönme istemine bağlı olarak plastik eğrilik istemi, aşağıdaki bağıntı ile

hesaplanacaktır:

φ (7.6)

7.6.8.2 – Amaca uygun olarak seçilen bir beton modeli ile pekleşmeyi de gözönüne alan

donatı çeliği modeli kullanılarak, kesitteki eksenel kuvvet istemi altında yapılan

analizden elde edilen iki doğrulu moment-eğrilik ilişkisi ile tanımlanan φy eşdeğer akma

126

eğriliği, Denk.(7.6) ile tanımlanan φp plastik eğrilik istemine eklenerek, kesitteki φt

toplam eğrilik istemi elde edilecektir:

t y p = + φ φ φ (7.7)

Betonarme sistemlerde betonun basınç birim şekildeğiştirmesi istemi ile donatı

çeliğindeki birim şekildeğiştirme istemi, Denk.(7.7) ile tanımlanan toplam eğrilik

istemine göre moment-eğrilik analizi ile hesaplanacaktır.

7.6.8.3 – Sargılı veya sargısız beton ve donatı çeliği modelleri için, başkaca bir seçim

yapılmadığı durumlarda, Bilgilendirme Eki 7B’den yararlanılabilir.

7.6.9. Betonarme Elemanların Kesit Birim Şekildeğiştirme Kapasiteleri

7.6.9.1 – Beton ve donatı çeliğinin birim şekildeğiştirmeleri cinsinden 7.6.8’e göre elde

edilen deprem istemleri, aşağıda tanımlanan birim şekildeğiştirme kapasiteleri ile

karşılaştırılarak, kesit düzeyinde taşıyıcı sistem performansı belirlenecektir.

7.6.9.2 – Plastik şekildeğiştirmelerin meydana geldiği betonarme sünek taşıyıcı sistem

elemanlarında, çeşitli kesit hasar sınırlarına göre izin verilen şekildeğiştirme üst sınırları

(kapasiteleri) aşağıda tanımlanmıştır:

(a) Kesit Minimum Hasar Sınırı (MN) için kesitin en dış lifindeki beton basınç birim

şekildeğiştirmesi ile donatı çeliği birim şekildeğiştirmesi üst sınırları:

cu MN s MN (ε ) = 0.0035 ; (ε ) = 0.010 (7.8)

(b) Kesit Güvenlik Sınırı (GV) için etriye içindeki bölgenin en dış lifindeki beton basınç

birim şekildeğiştirmesi ile donatı çeliği birim şekildeğiştirmesi üst sınırları:

cg GV s sm s GV (ε ) = 0.0035 + 0.01 (ρ ρ ) 0.0135 ; (ε ) = 0.040 / ≤ (7.9)

(c) Kesit Göçme Sınırı (GÇ) için etriye içindeki bölgenin en dış lifindeki beton basınç

birim şekildeğiştirmesi ile donatı çeliği birim şekildeğiştirmesi üst sınırları:

cg GC s sm s GC (ε ) = 0.004 + 0.014 (ρ ρ ) 0.018 ; (ε ) = 0.060 / ≤ (7.10)

Gözönüne alınan enine donatıların 3.2.8’e göre “özel deprem etriyeleri ve çirozları”

olarak düzenlenmiş olması zorunludur.

7.6.10. Güçlendirilen Dolgu Duvarlarının Şekildeğiştirme Kapasiteleri

7.10.4 ve Bilgilendirme Eki 7F’e göre güçlendirilen dolgu duvarlarının, kendilerini

çevreleyen kolon ve kirişlerle birlikte 7.6.4.6’ya göre modellenerek yapılan itme analizi

sonucunda elde edilen göreli kat ötelemeleri için izin verilen sınır değerler (kapasiteler)

Tablo 7.5’in ikinci satırında tanımlanmıştır.

7.6.11. Betonarme Taşıyıcı Sistem Elemanlarının Kesme Kuvveti Kapasiteleri

7.6.11.1 – Kolon-kiriş birleşim bölgeleri dışında tüm betonarme taşıyıcı sistem

elemanlarının gevrek kırılma kontrollerinde kullanılacak kesme kuvveti dayanımları

TS-500’e göre belirlenecektir. Kesme kuvveti dayanımı hesabında, 7.2’de belirlenen

bilgi düzeylerine göre tanımlanan mevcut dayanım değerleri kullanılacaktır. Kesme

kuvveti dayanımının kesme kuvveti isteminden daha küçük olduğu elemanlar, gevrek

olarak hasar gören elemanlar olarak tanımlanacaktır.

127

7.6.11.2 – Betonarme kolon-kiriş birleşimleri için Denk.(3.11)’den hesaplanacak kesme

kuvveti isteminin 3.5.2.2’de verilen kesme dayanımını aşmaması gerekir. Ancak

Denk.(3.11)’de Vkol yerine doğrusal olmayan analizde ilgili kolon için hesaplanan

kesme kuvveti istemi kullanılacak, Denk.(3.12) veya Denk.(3.13)’deki dayanım

hesabında ise fcd yerine 7.2’______de tan